Ukraina we wspomnieniach, pamiętnikach i flamandzkich „obrazkach” Aleksandra Grozy
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 25.02.2026
Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis, 2025, Volume 20, Issue 2, s. 111-120
https://doi.org/10.4467/20843933ST.25.008.222039Autorzy
Ukraina we wspomnieniach, pamiętnikach i flamandzkich „obrazkach” Aleksandra Grozy
W artykule dokonano analizy wybranych fragmentów twórczości Aleksandra Grozy, mniej znanego pisarza zaliczanego do „szkoły ukraińskiej” polskiego romantyzmu. Na podstawie pamiętników, utworów prozatorskich oraz wspomnień Grozy przytaczanych w nekrologach i artykułach prasowych – podjęto próbę zaprezentowania obrazu Ukrainy, jaki wyłania się z analizowanych tekstów. Czy to „Ukraina bliska” (metaforycznie i geograficznie)? A może dzika, niezrozumiała, niebezpieczna i obca? A może – jak to często bywało u twórców rzeczonej „szkoły” – obraz Ukrainy jest płynny, amorficzny, nieustannie przybliża się i oddala, balansując na krawędzi pojmowania i zrozumienia jej kultury, historii, ludowej obrzędowości, dynamiki? W artykule wykorzystano narzędzia następujących metodologii: biografizm, komparatystyka, badania kulturowe, postkolonializm.
Akt zgonu Aleksandra Grozy z dnia 22.10.1875 r., nr aktu 35, parafia Białopol, rej. koziatyński, miejsc. Chałaimgródek. W: Centralne Państ. Archiwum Ukrainy w Kijowie.
Bakuła, Bogusław. 2006. „Kolonialne i postkolonialne aspekty polskiego dyskursu kresoznawczego (zarys problematyki)”. Teksty Drugie 6: 11–33.
Beauvois, Daniel. 2016. Trójkąt ukraiński. Szlachta, carat i lud na Wołyniu, Podolu i Kijowszczyźnie 1793–1914, przeł. Krzysztof Rutkowski. Lublin: UMCS.
Bielanka-Luftowa, Maria. 1936. „Znaczenie terytorium w tak zwanej szkole ukraińskiej”. Pamiętnik Literacki 2: 358–367.
Boruszkowska, Iwona. 2014. „Źródła romantycznej fascynacji Ukrainą i zagadnienie szkoły ukraińskiej w romantyzmie polskim (debata o «szkołach poetyckich»)”. Rocznik Naukowy Lingwistycznej Szkoły Wyższej w Warszawie 4: 37–53.
Bracka, Marija. 2020. „Dziewiętnastowieczny Kijów oczami polskich mieszkańców i podróżników: kwestie poetyki miasta w literaturze pamiętnikarskiej”. TEKA Komisji Polsko-Ukraińskich Związków Kulturowych 1: 19–30.
Chlebowczyk, Józef. 1983. O prawie do bytu małych i młodych narodów. Warszawa: PWN.
Dąbrowski, Mieczysław. 2008. „Kresy w perspektywie krytyki postkolonialnej”. Prace Filologiczne. Seria Literaturoznawcza 50: 91–110.
Grabowski, Michał. 1840. Literatura i krytyka, t. 3. Wilno: nakł. i druk T. Glücksberga.
Groza, Aleksander. 1836. Poezje. Wilno: J. Zawadzki.
Groza, Aleksander. 1843. Poezje, t. 2. Wilno: J. Zawadzki.
Groza, Aleksander. 1857. Mozaika kontraktowa. Wilno: nakładem i drukiem Józefa Zawadzkiego.
Groza, Aleksander. 1860. Śmieciński. Żytomierz: A. Kwiatkowski.
Gruntkowska, Dominika. 2022. Czarny romantyzm i sakrum. Przypadek literatury krajowej. Interpretacje. Białystok: Prymat.
Hnati͡uk, Volodymyr. 1928. „Ukraïnsʹkyĭ folʹklor u polʹsʹkykh pererobkakh (Oleksandr Hroza)”. Etnohrafichnyĭ zbirnyk 7: 146–167. [Гнатюк, Володимир. 1928. „Український фольклор у польських переробках (Олександр Гроза)”. Етнографічний збірник 7: 146–167].
Iwanowski, Eustachy. 1876. Wspomnienia lat minionych, t. 2. Kraków: W. Kornecki.
Krywoszeja, Igor, Morawiec, Norbert. 2023. „Między szlachecką demokracją, rosyjskim samodzierżawiem a unicką duchowością – szkoła bazylianów w Humaniu”. Echa Przeszłości 24 (2): 55–88.
Ławski, Jarosław. 2020. Od redakcji. W Paulin Święcicki, Opowieści stepowe (pisma prozą), red. Jarosław Ławski, Michał Mordań, Krzysztof Korotkich, 11–12. Białystok: Prymat (Naukowa Seria Wydawnicza „Czarny Romantyzm”, 48).
Makowski, Stanisław. 2012. „«Szkoła ukraińska» w romantyzmie polskim”. W Szkoła ukraińska w romantyzmie polskim. Szkice polsko-ukraińskie, red. Stanisław Makowski, Urszula Makowska, Małgorzata Nesteruk, 7–22. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
Mikinka, Aleksandra. 2021. „Ukraina i stosunki polsko-ukraińskie w twórczości Aleksandra Grozy (1807–1875) na przykładzie Starosty Kaniowskiego”. Acta Polono-Ruthenica 2: 39–51.
Mikinka, Aleksandra. 2022. „‘Wilderness which only yesterday emerged from the forest’: Polish-Ukrainian Borderlands and the Colonial Imaginary in the Fiction of Aleksander Groza”. Postcolonial Text 1: 1–17.
Mikinka, Aleksandra. 2023a. „Trzy wizje Ukrainy w twórczości Aleksandra Karola Grozy”. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria 23: 27–40.
Mikinka, Aleksandra. 2023b. „Ukraina polskiego romantyka – twórczość Aleksandra Grozy”. Konteksty Kultury 20 (3): 256–275.
Nowosielski, Antoni [Jaksa-Marcinkowski]. 1876. „Aleksander Groza. Nekrolog”. Kronika Rodzinna 1, 11–12.
Ritz, German. 2008. „Kresy polskie w perspektywie postkolonialnej”. W (Nie)obecność. Pominięcia i przemilczenia w narracjach XX wieku, red. Hanna Gosk, Bożena Karwowska, 115–132. Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa.
Sulimierski, Filip, red. 1892. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. 12: Szlurpkiszki–Warłynka. Warszawa: nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego.
Tyszyński, Aleksander. 1837. Amerykanka w Polsce. Romans, cz. 2. St. Petersburg: K. Kray.
Uliasz, Stanisław. 2001. O literaturze Kresów i pograniczu kultur. Rozprawy i szkice. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Witkowska, Alina. 1995. „Dziko – pięknie – groźnie, czyli Ukraina romantyków”. Teksty Drugie 2: 20–30.
Wóycicki, Władysław. 1865. „Aleksander Groza”. Tygodnik Ilustrowany 306: 1.
Yershov, Volodymyr. 2008. Polʹsʹka literatura volyni doby romantyzmu: henolohi͡ia memuarys͡ tychnos͡ ti. Z͡Hytomyr: Poliss͡ia. [Єршов, Володимир. 2008. Польська література Волині доби романтизму: генологія мемуаристичності. Житомир: Полісся].
Informacje: Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis, 2025, Volume 20, Issue 2, s. 111-120
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Uniwersytet Łódzki
ul. Narutowicza 65, 90-131 Łódź, Polska
Publikacja: 25.02.2026
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Informacje o autorze:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 253
Liczba pobrań: 217