Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 29.04.2026
Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis, 2025, Volume 20, Issue 4, s. 299-310
https://doi.org/10.4467/20843933ST.25.024.22946Autorzy
Zmiana pozycji pisarstwa kobiet jest jedną z kluczowych zmian w literaturze słowackiej po aksamitnej rewolucji. W pierwszej dekadzie postkomunistycznej transformacji rozpoczyna się stopniowy proces jego przemieszczania się z peryferii do centrum i zyskiwania coraz większego wpływu na dynamikę rozwojową literatury. W pierwszej części artykułu omówione zostały najważniejsze konteksty tego procesu, przede wszystkim inicjatywy stowarzyszeniowe kobiet, recepcja koncepcji feministycznych i sposoby rozumienia pisarstwa kobiet. W drugiej części wskazano wybrane strategie artystyczne i formalne oraz dominujące w twórczości kobiet kręgi tematyczne. Zgodnie z przedstawionymi ustaleniami w tekstach słowackich autorek lat 90. znaczące są: nawiązania do autobiografizmu, przekraczanie granic gatunków i dyskursów, tematyzowanie zagadnień tożsamości i doświadczeń kobiet w różnych kontekstach – rodzinnym, intymnym, społecznym. Istotne miejsce zajmują również kwestie cielesności i seksualności, w ramach linii feministycznej dodatkowo pojawiają się problemy relacji władzy i opresyjnych mechanizmów kultury. W przyjętej perspektywie zmiana pozycji pisarstwa kobiet jest procesem emancypacyjnym, dla którego warunki stworzyła transformacja ustrojowa, natomiast jego przebieg określiły konkretne, zarówno wspólnotowe, jak i indywidualne inicjatywy twórcze, wydawnicze i badawcze.
Chrobáková (Chrobáková-Repar), Stanislava. 1997. Krutokradma. Banská Bystrica: Drewo a srd.
Chrobáková (Chrobáková-Repar), Stanislava. 1999. „Literatúra v diskusii I”. Slovenská literatúra 46 (1): 1–14.
Čúzy, Ladislav. 2007. „Próza”. W Slovenská literatúra po roku 1989, red. Igor Hochel, Ladislav Čúzy, Zuzana Kákošová, 89–136. Bratislava: Literárne informačné centrum.
Czermińska, Małgorzata. 2000. Autobiograficzny trójkąt. Świadectwo, wyznanie i wyzwanie. Kraków: Universitas.
Farkašová, Etela. 1994. „Slovo na úvod”. W Espresso Eva, red. Peter Andruška, 3–8. Bratislava: Odkaz.
Filadelfiová, Jarmila, Bútorová, Zora. 2010. „Sľubné začiatky a vzdialené horyzonty rodovej rovnosti” . W Kde sme? Mentálne mapy Slovenska, red. Martin Bútora et al., 366–372. Bratislava: Inštitút pre verejné otázky, Kalligram.
Haugová, Mila. 1995. „Písanie je skrytý boj so smrťou” . Wywiad przeprowadził Martin Kasarda. Dotyky 7, (9–10): 2–4.
Juráňová, Jana, Cviková, Jana. 2010. „Čo sme našli v trinástej komnate feminizmu?”. W Kde sme? Mentálne mapy Slovenska, red. Martin Bútora et al., 373–383. Bratislava: Inštitút pre verejné otázky, Kalligram.
Juráňová, Jana. 1999. „Dnes ma to už nezaujíma” . Wywiad przeprowadziła Stanislava Chrobáková. Romboid 34 (6): 42–60.
Kraskowska, Ewa. 2000. „O tak zwanej »kobiecości« jako konwencji literackiej”. W Krytyka feministyczna. Siostra teorii i historii literatury, red. Grażyna Borkowska, Liliana Sikorska, 200–212. Warszawa: Instytut Badań Literackich.
Kraskowska, Ewa. 2001. „Kilka uwag na temat powieści kobiecej”. W Ciało i tekst. Feminizm w literaturoznawstwie – antologia szkiców, red. Anna Nasiłowska, 235–249. Warszawa: Instytut Badań Literackich.
Kršáková (Hučková), Dana. 1999. „So spadnutou reťazou”. Rak 4 (4): 83–84.
Kršáková (Hučková), Dana. 2005. „Situácia súčasnej slovenskej literatúry, 2”, iLiteratura, https://www.iliteratura.cz/clanek/17305-situacia-sucasnej-slovenskej-literatury-2 (dostęp: 17.12.2025).
Majerek, Rafał. 2021. „Rok 1989 w literaturze słowackiej – problematyczna cezura”. Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo 11 (14): 93–106.
Marčok, Viliam. 2004. „Premeny fabulárnej prózy”. W idem. Dejiny slovenskej literatury III. Cesty slovenskej literatúry druhou polovicou XX. storočia, 170–291. Bratislava: Literárne informačné centrum.
Passia, Radoslav, Taranenková, Ivana, red. 2014. Hľadanie súčasnosti. Slovenská literatura začiatku 21. storočia. Bratislava: Literárne informačné centrum.
Příhodová, Daniela, Farkašová, Etela. 2009. Klub slovenských prozaičiek Femina v literatúre a kritike. Profily a rozhovory. Martin: Matica slovenská.
Součková, Marta. 2009. P[r]ózy po roku 1989. Bratislava: Ars Poetica.
Informacje: Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis, 2025, Volume 20, Issue 4, s. 299-310
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Polska
Publikacja: 29.04.2026
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Finansowanie artykułu:
Udział procentowy autorów:
Informacje o autorze:
Rafał Majerek – literaturoznawca, słowacysta i slawista, adiunkt w Instytucie Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Główne kręgi zainteresowań badawczych: słowacka tożsamość narodowa i kulturowa w perspektywie historycznej i współczesnej, rozwój prozy słowackiej po 1989 roku, problematyka Europy Środkowej i pogranicza, współczesny dramat i teatr słowacki, literackie związki polsko-słowackie. Autor monografii Pamięć – mit – tożsamość. Słowackie procesy autoidentyfikacyjne w okresie odrodzenia narodowego (Kraków 2011), licznych artykułów, przekładów tekstów naukowych i literackich. Członek Komisji Słowianoznawstwa PAN O/Kraków, Komisji Kultury Słowian PAU, Polsko-Słowackiej Komisji Nauk Humanistycznych, Polsko-Słowackiej Komisji Historyków przy Instytucie Historii PAN. Współpracuje ze słowackimi ośrodkami naukowymi i akademickimi, między innymi Instytutem Literatury Słowackiej, Instytutem Literatury Światowej Słowackiej Akademii Nauk i Uniwersytetem Preszowskim w Preszowie.
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 139
Liczba pobrań: 58