Apokaliptyczność, symbolizm, subwersywność. Wieloznaczność ukraińskich podstaw dyskursu czarnobylskiego
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 25.02.2026
Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis, 2025, Volume 20, Issue 2, s. 149-159
https://doi.org/10.4467/20843933ST.25.013.222044Autorzy
Apokaliptyczność, symbolizm, subwersywność. Wieloznaczność ukraińskich podstaw dyskursu czarnobylskiego
Artykuł próbuje przybliżyć kwestię postrzegania katastrofy czarnobylskiej z perspektywy literatury ukraińskiej. Punktem wyjścia jest terminologia zaproponowana przez Tamarę Hundorową, czyli dyskurs czarnobylski, teksty czarnobylskie i postczarnobylskie. Kluczowe znaczenie ma także wprowadzone przez ukraińską badaczkę określenie pokolenia czarnobylskiego. Należy do niego chociażby Oksana Zabużko, której esej – Planeta Piołun – jest nieco szerzej omawiany, ponieważ przynależy do dyskursu czarnobylskiego, ale i zarazem tłumaczy jego kluczowe konteksty oraz symbole. W artykule zwrócono również uwagę na znaczenie piołunu jako symbolu katastrofy czarnobylskiej oraz na to, w jaki sposób pojawiał się on wcześniej w legendach ludowych. Celem tekstu jest wskazanie na ukraińskie podstawy dyskursu czarnobylskiego, które często są niedostrzegalne albo nie do końca poznane, i jednocześnie zobrazowanie możliwości wykorzystania ich do analiz całej biblioteki czarnobylskiej, zarówno jej części ukraińskiej, jak i tej tworzonej w innych kręgach kulturowych oraz językowych.
Aleksijewicz, Swietłana. 2018. Czarnobylska modlitwa. Kronika przyszłości, przeł. Jerzy Czech. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.
Bińczyk, Ewa. 2018. Epoka człowieka. Retoryka i marazm antropocenu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Cataluccio, Francesco M. 2013. Czarnobyl, przeł. Paweł Bravo. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.
Crutzen, Paul J., Stoermer, Eugene F. 2000. “The ‘Anthropocene’”. Global Change Newsletter 41: 17–18.
Derkaczowa, Olha. 2017. „Czarnobyl jako przestrzeń izolowana w trawelogu Markijana Kamysza Oformlandia albo Przechadzka do Strefy”, przeł. Przemysław Tomanek. W Po Czarnobylu. Miejsce katastrofy w dyskursie współczesnej humanistyki, red. Iwona Boruszkowska, Katarzyna Glinianowicz, Aleksandra Grzemska, Paweł Krupa, 113–128. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Derrida, Jacques. 2016. Widma Marksa: stan długu, praca żałoby i nowa Międzynarodówka, przeł. Tomasz Załuski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Gieba, Kamila. 2020. „Semantyka leksemu piołun w niefikcjonalnych narracjach o katastrofie czarnobylskiej”. Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej 55: 1–14.
Hundorowa, Tamara. 2014. „Czarnobyl, nuklearna apokalipsa, postmodernizm”, przeł. Iwona Boruszkowska. Teksty Drugie 6 (150): 249–263.
Hundorowa, Tamara. 2017. „Gatunek czarnobylski: wyparcie realnego i nuklearna sublimacja”, przeł. Przemysław Tomanek. W Po Czarnobylu. Miejsce katastrofy w dyskursie współczesnej humanistyki, red. Iwona Boruszkowska, Katarzyna Glinianowicz, Aleksandra Grzemska, Paweł Krupa, 55–66. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Hundorova, Tamara. 2019. The Post-Chornobyl Library: Ukrainian Postmodernism of the 1990s, przeł. z ukr. Sergiy Yakovenko. Brookline: Academic Studies Press.
Kolosova, Valeri͡ia B. 2009. Leksika i simvolika slavianskoĭ narodnoĭ botaniki: Ėtnolingvisticheskiĭ aspekt. Moskva: Izdatielstwo Indrik [Колосова, Валерія Б. 2009. Лексика і символіка слов’янської народної ботаніки. Етнолінгвістичний аспект. Москва: Издательство Индрик].
Marzec, Andrzej. 2015. Widmontologia jako teoria filozoficzna i praktyka artystyczna ponowoczesności. Warszawa: Fundacja Bęc Zmiana.
Marzec, Andrzej. 2020. „Nie-ludzkie widma – archiwum, pamięć oraz przetrwanie w epoce antropocenu”. Czas Kultury 2 (36): 17–22.
Mycio, Mary. 2006. Piołunowy las. Historia Czarnobyla, przeł. Romuald Kirwiel. Poznań: Wydawnictwo RK.
Radecka, Aniela. 2017. „Duchowy rozpad ZSRR. W stronę twórczości literackiej Oksany Zabużko”. W Po Czarnobylu. Miejsce katastrofy w dyskursie współczesnej humanistyki, red. Iwona Boruszkowska, Katarzyna Glinianowicz, Aleksandra Grzemska, Paweł Krupa, 105–112. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Shcherbak, Iurii. 1989. Chernobyl: a documentary story, transl. Ian Press, foreword by David R. Marples. Edmonton: Canadian Institute of Ukrainian Studies.
Zabuz͡ hko, Oksana. 2009. Druha sproba: Vybrane, 2-e vydannya, vypravlene i dopovnene. Kyïv: Fakt. [Забужко, Оксана. 2009. Друга спроба: Вибране, 2-е видання, виправлене і доповнене. Київ: Факт].
Zabużko, Oksana. 2008. „Prypeć. Martwa natura”, przeł. Aneta Kamińska, Andrij Porytko. Akcent 4 (114): 108–109.
Zabużko, Oksana. 2022. Planeta Piołun, przeł. Katarzyna Kotyńska, Anna Łazar, Joanna Majewska. Warszawa: Wydawnictwo Agora.
Zabużko, Oksana. 2023. Najdłuższa podróż, przeł. Katarzyna Kotyńska. Warszawa: Wydawnictwo Agora.
Zabużko, Oksana, Chruślińska, Iza. 2013. Ukraiński palimpsest. Oksana Zabużko w rozmowie z Izą Chruślińską, przedmowa Adam Michnik. Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego.
Informacje: Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis, 2025, Volume 20, Issue 2, s. 149-159
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Szkoła Doktorska Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie,
Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
Polska
Publikacja: 25.02.2026
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Informacje o autorze:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 282
Liczba pobrań: 237