Powroty emigrantów marcowych do Polski w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku w świetle ich wspomnień
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 24.03.2026
Studia Judaica, 2025, Nr 2 (56), s. 411-435
https://doi.org/10.4467/24500100STJ.25.021.23225Autorzy
Powroty emigrantów marcowych do Polski w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku w świetle ich wspomnień
As part of the “post-March emigration,” some 13,000 Jews left Poland, declaring Israel as their destination. However, less than thirty percent of the emigrants actually arrived there. The rest ended up in various European countries (especially Scandinavian) or in the US and Canada. Many emigrants tried to settle as close to Poland as possible with the hope that they would be able to return. Meanwhile, regardless of where they settled, travel to Poland was not possible for a long time. In the 1970s and 1980s, a small number of March emigrants visited Poland. The purpose of this article is to reconstruct their experience of return based on the interviews they gave.
Grynberg Mikołaj, Księga wyjścia, Wołowiec 2018.
Krajobraz po szoku, red. Anna Mieszczanek, Warszawa 1989.
Naszkowska Krystyna, Ani tu, ani tam. Marzec ’68 – powroty, Warszawa 2018.
Naszkowska Krystyna, Wygnani do raju. Szwedzki azyl, Warszawa 2017.
Sochańska Bogusława, Z Polski do Danii. Wspomnienia emigrantów marcowych, Luboń 2022.
Torańska Teresa, Jesteśmy. Rozstania ’68, Warszawa 2008.
Tuszyńska Agata i in., Bagaż osobisty. Po Marcu, Warszawa 2018.
Wiszniewicz Joanna, Życie przecięte. Opowieści pokolenia Marca, Wołowiec 2018.
Berendt Grzegorz, Dekada ożywienia. Instytucjonalne życie żydowskie w Polsce w latach 1980–1989, [w:] Społeczeństwo polskie w latach 1980–1989, red. Natalia Jarska, Jan Olaszek, Warszawa 2015.
Dahlmann Hans-Christian, Antysemityzm w Polsce roku 1968, tłum. Barbara Ostrowska, Warszawa 2018.
Delorme Andrzej, Szarość komunistycznej codzienności. Percepcja jakości życia w PRL-u, [w:] PRL z pamięci, red. Czesław Robotycki, Kraków 2001.
Dokumentalistki. Polskie fotografki XX wieku, red. Karolina Lewandowska, Olszanica–Warszawa 2008.
Dyduch Joanna, Stosunki polsko-izraelskie w latach 1990–2009. Od normalizacji do strategicznego partnerstwa, Warszawa 2010.
Grabski August, Obchody w cieniu polityki. O czterdziestej rocznicy wybuchu powstania w getcie warszawskim, „Tłomackie 3/5” (2023), nr 2.
Ilicki Julian, Den föränderliga identiteten. Om identitetsförändringar hos den yngre generationen polska judar som invandrade till Sverige under åren 1968–1972, Åbo 1988.
Kaźmierska Kaja, Biografia i pamięć. Na przykładzie pokoleniowego doświadczenia ocalonych z Zagłady, Kraków 2008.
Kłonczyński Arnold, Oficjalne i nieoficjalne kontakty polsko-szwedzkie w latach siedemdziesiątych XX w., „Gdańskie Studia Międzynarodowe” 12 (2014), nr 1–2.
Kobylarz Renata, Walka o pamięć. Polityczne aspekty obchodów rocznicy powstania w getcie warszawskim 1944–1989, Warszawa 2009.
Koźmińska-Frejlak Ewa, Po Zagładzie. Praktyki asymilacyjne ocalałych jako strategie zadomawiania się w Polsce (1944/45–1950), Warszawa 2022.
Leociak Jacek, Rocznice powstania w getcie warszawskim w dyskursie publicznym (ze szczególnym uwzględnieniem lat 1943–1944, 1968, 2023), „Zagłada Żydów” 19 (2023).
Ligęza Wojciech, Powroty poetów emigracyjnych, [w:] Pisarz na emigracji. Mitologie, style, strategie przetrwania, red. Hanna Gosk, Andrzej Stanisław Kowalczyk, Warszawa 2005.
Melchior Małgorzata, Tożsamość żydowska bez jidysz, [w:] Jidyszland – polskie przestrzenie, red. Ewa Geller, Monika Polit, Warszawa 2008.
Olaszek Jan, Antysemityzm jako narzędzie zwalczania opozycji demokratycznej w latach 1976–1989, [w:] Między ideologią a socjotechniką. Kwestia mniejszości narodowych w działalności władz komunistycznych – doświadczenie polskie i środkowoeuropejskie, red. Magdalena Semczyszyn, Jarosław Syrnyk, Warszawa–Szczecin–Wrocław 2014.
Paziński Piotr, Ślad śladu. Kilka refleksji o Marcu, [w:] Obcy w domu. Wokół Marca ’68 / Estranged. March ’68 and Its Aftermath, koncepcja merytoryczna i redakcja katalogu: Justyna Koszarska-Szulc, Natalia Romik, Warszawa 2018.
Plocker Anat, The Expulsion of Jews from Communist Poland: Memory Wars and Homeland Anxieties, Bloomington 2022.
Roosen André, Dutch Diplomatic Representation for Israel in Poland (1967–1990), „East European Jewish Affairs” 49 (2019), nr 2.
Rothstein Rachel, “Am I Jewish” and “What Does it Mean”?: The Jewish Flying University and the Creation of a Polish-Jewish Counterculture in Late 1970s Warsaw, „Journal of Jewish Identities” 8 (2015), nr 2.
Starnawski Marcin, Socjalizacja i tożsamość żydowska w Polsce powojennej. Narracje emigrantów z pokolenia Marca ‘68, Wrocław 2016.
Stola Dariusz, Emigracja pomarcowa, Warszawa 2000.
Stola Dariusz, Jak i dlaczego kampania marcowa stała się antyżydowska?, [w:] Społeczność żydowska w PRL przed kampanią antysemicką lat 1967–1968 i po niej, red. Grzegorz Berendt, Warszawa 2009.
Stola Dariusz, Kampania antysyjonistyczna w Polsce 1967–1968, Warszawa 2018.
Stola Dariusz, Kraj bez wyjścia? Migracje z Polski 1949–1989, Warszawa 2010.
Tych Feliks, „Marzec ‘68”. Geneza, przebieg i skutki kampanii antysemickiej lat 1967/68, [w:] Następstwa zagłady Żydów. Polska 1944–2010, red. Feliks Tych, Monika Adamczyk-Garbowska, Lublin 2011.
Informacje: Studia Judaica, 2025, Nr 2 (56), s. 411-435
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Polska
Publikacja: 24.03.2026
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Finansowanie artykułu:
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 206
Liczba pobrań: 206