Przedstawiono czwarty etap rozwijania czasopisma Studia Historiae Scientiarum (wcześniejsza nazwa Prace Komisji Historii Nauki PAU). Zmodyfikowano działy czasopisma, procedurę recenzyjną oraz styl zapisu bibliografii. Wzrosła liczba zagranicznych autorów i zagranicznych recenzentów czasopisma.

The article presents the fourth phase of the development of the journal Studia Historiae Scientiarum (previous name Prace Komisji Historii Nauki PAU / Proceedings of the PAU Commission on the History of Science). The sections of the journal were modified, as well as the peer review procedure and the bibliographic style. There has also been an increase in the number of foreign authors and reviewers of the journal.

Przedstawiono czwarty etap rozwijania czasopisma Studia Historiae Scientiarum (wcześniejsza nazwa Prace Komisji Historii Nauki PAU). Zmodyfikowano działy czasopisma, procedurę recenzyjną oraz styl zapisu bibliografii. Wzrosła liczba zagranicznych autorów i zagranicznych recenzentów czasopisma.

Medal Alexandre’a Koyrego jest przyznawany od 1968 r. wybitnym historykom nauki. Dwudziesty medal trafił do Roberta Foxa, czołowego historyka europejskiej nauki z okresu od XVIII do początków XX wieku. Wręczono go 23 września 2016 roku w Pradze podczas VII Międzynarodowej Konferencji Europejskiego Towarzystwa Historii Nauki. W Pochwale przedstawiono opis kariery i pracy Laureata.

Pół wieku przed pierwszą wojną światową coraz powszechniej zaczęły się pojawiać wspólne przedsięwzięcia naukowe. Ta tendencja, przejawiająca się w organizowaniu kongresów naukowych oraz próbach osiągnięcia porozumienia w sprawie jednostek fizycznych i systemów nomenklatury naukowej, miała istotne konsekwencje. Jedną z nich był lęk przed przeładowaniem informacji. Jak naukowcy mieli być na bieżąco z coraz większą liczbą książek, czasopism i raportów? Jak mieli temu podołać nie korzystając ze wspólnego języka? Odpowiedzi na te wyzwania pomogły pobudzić nowe kierunki w katalogowaniu, tworzeniu bibliografii oraz zainteresowaniu Esperanto i innymi językami konstruowanymi. Do roku 1914, odpowiedzi te wiązały się także z szerszymi ruchami społecznymi, które promowały komunikację międzynarodową jako narzędzie do utrwalania pokoju. Pierwsza wojna światowa zadała poważny cios tym kosmopolitycznym ideałom, a powojenne przekształcenie porządku międzynarodowej nauki niewiele zrobiło, by je odtworzyć. Zwrot w stronę nacjonalizmu w latach 20. XX wieku przybrał bardziej mroczną formę w latach 30. XX wieku, ponieważ totalitarne reżimy w Związku Radzieckim, Włoszech, Niemczech i Hiszpanii wiązały się coraz ściślej z narodowymi interesami. Choć druga wojna światowa jeszcze bardziej podważyła ideał internacjonalizmu w nauce, wkrótce wskrzeszono, szczególnie w UNESCO, wizję nauki jako elementu światowej kultury otwartej dla wszystkich. Do tego ideału aspirujemy również i dziś, dążąc do powszechnego dostępu do informacji za pomocą digitalizacji i sieci WWW. Wyzwaniem w XXI wieku jest jak najlepiej przekształcić tę aspirację w rzeczywistość. 

Karl Kolbenheyer urodził się 28 V 1841 r. w Bielsku. Po ukończeniu gimnazjum w Cieszynie podjął studia z języków klasycznych (łaciny i greki) na uniwersytetach w Wiedniu i w Jenie, a następnie pracował jako profesor gimnazjalny w Lewoczy, Cieszynie i Bielsku. Prowadził badania botaniczne, pomiary wysokości bezwzględnej oraz obserwacje meteorologiczne w Beskidzie Zachodnim i w Tatrach, a wyniki swoich prac publikował w wydawnictwach niemieckich, austriackich, polskich i węgierskich. Stwierdził on występowanie gatunków roślin nieznanych przedtem w rejonie Cieszyna i Bielska. Wykonane przez niego pomiary wysokości charakterystycznych punktów krajobrazu (ponad 500), były wykorzystywane do celów kartograficznych. Od roku 1866 był członkiem Komisji Fizjograficznej Towarzystwa Naukowego Krakowskiego, później Akademii Sztuk i Nauki w Krakowie, która wspierała finansowo jego działalność terenową. Był jednym z założycieli niemieckiej organizacji turystycznej Beskidenverein i kierował jej oddziałem w Bielsku. Opracował dwa przewodniki turystyczne: przewodnik po Tatrach – Die hohe Tatra, wydany dziesięciokrotnie oraz przewodnik po Beskidach – Führer durch die Beskiden…, wydany dwukrotnie. Przyczyniły się one do znacznego upowszechnienia turystyki. Zmarł 1 II 1901 r. i został pochowany na Starym Cmentarzu Ewangelickim w Bielsku.

Instytuty państwowe zaczęły powstawać wkrótce po utworzeniu pierwszej Republiki Czechosłowackiej (1918) w formie instytucji powiązanych z Ministerstwem Szkół i Edukacji Narodowej. Były niezależnymi instytucjami naukowymi otrzymującymi regularne subwencje państwowe, a ich naukowa działalność i budżety były zatwierdzane przez państwo. Państwowy Instytut Archeologii i Narodowy Instytut Pieśni Ludowych powstały w 1919 r. Możemy śledzić działania Instytutu Studiów Wschodnich i Instytutu Studiów Slawistycznych już od wczesnych lat dwudziestych, choć osiągnęły one pełną sprawność dopiero w 1928 r. W artykule przedstawiono transformację organizacyjną i kadrową tych instytucji, zwłaszcza od 1948 do 1952 lub 1953 r., kiedy to „dobrowolnie” stały się częściami Czechosłowackiej Akademii Nauk. Na przykładzie włączenia instytutów państwowych do Akademii Nauk ukazano na czym polegała centralizacja nauk w latach pięćdziesiątych, organizowana według modelu radzieckiego. 

W artykule zostaje podjęta kwestia relacji między władzą i nauką z punktu widzenia problematyki pamięci kulturowej. Przedmiotem uwagi są jubileusze cyrylo-metodejskie w okresie komunizmu w Bułgarii w kontekście zjawiska funkcjonalizacji narracji narodocentrycznej i rozwoju nowej historiografii narodowej. Postawione zostaje pytanie o to, jak Bułgarska Partia Komunistyczna (jako instytucja polityczna) i Bułgarska Akademia Nauk (jako instytucja naukowa) współpracują w celu zbudowania nowej wizji społeczeństwa. Za szczególny wyraz tej strategii uznany zostaje jubileusz 1969 roku: 1100 lat od śmierci KonstantynaCyryla Filozofa (tj. św. Cyryla), 100 lat od powstania Bułgarskiej Akademii Nauk i 25 lat od Rewolucji (tj. przejęcia władzy w Bułgarii przez Partię Komunistyczną). Punktem odniesienia są wystąpienia działaczy partyjnych oraz prace uznanych naukowców (historyków i literaturoznawców), podporządkowane komunistycznej rytualności jubileuszowej i służące wykazaniu bezpośredniego związku między władzami komunistycznymi a dziedzictwem cyrylo-metodejskim. W artykule zaproponowana zostaje interpretacja tej relacji w świetle prawosławnej koncepcji symfonii władzy, traktowanej jako metafora relacji między władzą świecką i duchową. 

Koncepcje Ludwika Flecka (1896–1961), mikrobiologa, historyka i filozofa medycyny, mogą być użyte do analizowania zjawiska skostnienia idei naukowych. Zagadnienie to omówiono i zastosowano do dominujących koncepcji w rozumieniu cyklu podziału komórek eukariotycznych. Są to: (a) punkt kontrolny fazy G1 (tzw. punkt restrykcyjny) jako element regulacyjny cyklu komórkowego u ssaków; (b) punkt zmiany tempa wzrostu komórek mający występować u drożdży rozszczepkowych (Schizosaccharomyces pombe) oraz (c) postulat, że ekspresja znacznej liczby genów jest zależna od fazy cyklu komórkowego. Fleck zaproponował, że idee naukowe utrwalają się i trudno je zmienić, ponieważ krytyka aktualnych i dominujących modeli jest albo ignorowana, albo przemieniana na poparcie aktualnie obowiązującego modelu. Idea „kolektywu myślowego”, prowadząca do stabilizacji idei naukowych, jest centralnym tematem teorii Ludwika Flecka.

Artykuł omawia „Projekt z dnia 23 marca 2017 r. Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia ………… 2017 r.”, wskazuje wady natury legislacyjnej i naukoznawczej (w tym bibliometrycznej) tego projektu oraz postuluje istotną nowelizację treści tego rozporządzenia. 

W latach 2011–2016 ukazało się sporo publikacji poświęconych Janowi Heweliuszowi. Z okazji czterechsetnej rocznicy jego urodzin, obchodzonych w 2011 r., zostały opublikowane cztery książki zbierające pokłosie konferencji i prelekcji,  z dużym udziałem autorów zagranicznych, przedstawiających  różne aspekty działalności i osiągnięć gdańskiego astronoma.  W 2014 r. zainicjowano edycję korespondencji Heweliusza tomem Prolegomenów. Artykuł omawia krytycznie wspomniane publikacje, wskazując ich zalety i braki.  Wstępne studium tomu Prolegomena Chantal Grell ukazało  się także w tłumaczeniu na język polski jako osobna książka.  Autorka, dokładniej niż jej poprzednicy, przedstawiła lata studiów Heweliusza i sieć jego korespondentów, zbytni nacisk kładąc jednak na polemiki z uczonymi francuskimi i angielskimi.  Jej końcowa konkluzja, kwalifikująca Heweliusza jako amatora odizolowanego od głównych prądów w nauce XVII w., jest sprzeczna z wymową jego korespondencji, która będzie publikowana przez następne lata. 

Konferencja pt. „Intellectuals and the First World War: Central European Perspective”, zorganizowana w dniach 20–22 X 2016 r.  w Krakowie, była doskonałą okazją do dyskusji nad fenomenem konfliktu z lat 1914–1918 i jego wpływem na życie przedstawicieli inteligencji oraz twórców kultury. Wojna przerwała niejedne znaczące badania naukowe oraz prace nad dziełami sztuki – wielu intelektualistów zginęło bowiem na frontach jako żołnierze, czy też cywilne ofiary. Z drugiej strony wojna była dla wielu z nich okazją do zaistnienia, m.in. w służbie propagandy wojskowej, i przekierowania swojej profesjonalnej kariery w innym kierunku. Konferencja zorganizowana została przez Instytut Historii UJ, przy wsparciu finansowym Gminy Miejskiej Kraków – Urzędu Miasta Krakowa. Konferencja zgromadziła prawie 30 prelegentów z krajów Unii Europejskiej oraz Stanów Zjednoczonych Ameryki. 

Omówiono działalność Komisji Historii Nauki PAU w roku 2016/2017. Przedstawiono spisy posiedzeń naukowych, konferencji naukowych oraz nowych publikacji.