FAQ

Sawinkow, Dostojewski a bolszewizm. Edycja krytyczna artykułu Jana Riabinina z 1924 roku

Data publikacji: 05.02.2026

Studia Archiwalne, 2025, Tom 12, s. 143-164

https://doi.org/10.4467/17347513SA.25.006.23064

Autorzy

Dariusz Magier
Uniwersytet w Siedlcach
ul. Stanisława Konarskiego 2, 08-110 Siedlce, Poland, Polska
Archiwum Państwowe w Siedlcach
ul. Tadeusza Kościuszki 7, 08-110 Siedlce, Polska
https://orcid.org/0000-0001-9367-7448 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Tytuły

Sawinkow, Dostojewski a bolszewizm. Edycja krytyczna artykułu Jana Riabinina z 1924 roku

Abstrakt

Edycja krytyczna artykułu prasowego Jana Riabinina pt. Sawinkow, Dostojewski a bolszewizm (1924), opublikowanego pod pseudonimem Eugeniusz Barroux. Oryginalny tekst łączy publicystykę polityczną, refleksję historiozoficzną i analizę literacką. Punktem wyjścia jest sprawa Borysa Sawinkowa – przeciwnika bolszewizmu, przedstawiciela „białej” emigracji, który w ramach policyjnej operacji sowieckiej „Trust” powrócił do ZSRR i uznał panujący tam reżim. Komentujący to wydarzenie Riabinin widzi w nim przykład propagandowej manipulacji i symbol upadku idei wspólnego frontu przeciwko komunizmowi. Odwołując się do Biesów Dostojewskiego, interpretuje bolszewizm jako realizację literackiej „szygalewszczyzny” – proroctwo totalitaryzmu. W części historiozoficznej ukazuje bolszewizm jako oczyszczającą „golgotę” narodu rosyjskiego. Autor edycji omawia tło historyczne, biografię Riabinina oraz znaczenie tekstu w dorobku lubelskiego archiwisty, charakteryzując jego światopogląd i podkreślając przenikliwość politycznej diagnozy.

Bibliografia

Pobierz bibliografię
Źródła archiwalne

Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. H. Łopacińskiego w Lublinie, Materiały Jana Riabinina i jego rodziny – 2242.

Źródła prasowe i literackie

Ardamatski W., Kto sieje wiatr, ten zbiera burze, tłum. Z. Korczak-Zawadzka, W. Zawadzki, Warszawa 1971.

Barroux E., Karta z dziejów ruchu społecznego w byłej guberni lubelskiej 1906–1914, Lublin 1924.

Barroux E., Sawinkow, Dostojewski a bolszewizm, „Nowa Ziemia Lubelska” 1924, nr 253, s. 3 i nr 258, s. 5.

Dostojewski F., Biesy. Powieść w trzech częściach, tłum. T. Zagórski, Z. Podgórzec, Warszawa 1984.

Kossak Z., Pożoga, Kraków 1922.

de Lamennais F.R., Du passé et de l’avenir du peuple, Paris 1841.

de Lamennais F.R., Paroles d’un croyant, Paris 1834.

„Trup kontrrewolucji rosyjskiej”, „Kurjer Warszawski. Dodatek poranny” nr 246, 1924, s. 3.

W sprawie Sawinkowa, „Kurjer Warszawski. Wydanie wieczorne” nr 246, 1941, s. 12.

Literatura

Andrew Ch., Gordijewski O., KGB, tłum. R. Brzeski, Warszawa 1999.

Bierdiajew M., Źródła i sens rosyjskiego komunizmu, tłum. H. Paprocki, Kęty 2005.

Brückner A., Historja literatury rosyjskiej, t. 2, Lwów–Warszawa–Kraków 1922.

Czapiński K., Niedziałkowski M., U źródeł bolszewizmu. Dwa odczyty posłów sejmowych, Lwów 1921.

Frank J., Introduction, [w:] F. Dostoevsky, Demons, tłum. R. Pevear, L. Volokhonsky, New York 2000, s. 11–32.

Gierowska-Kałłaur J., Stanisław Bułak-Bałachowicz. Postać, która mogła połączyć narody byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego, a jednak ich nie połączyła, „Acta Baltico-Slavica”, t. 41, 2017, s. 113–137.

Ihnatowicz I., Projekt instrukcji wydawniczej dla źródeł historycznych XIX i początku XX wieku, „Studia Źródłoznawcze”, t. 7, 1962, s. 99–124.

Karnecki H., Vagabondage et bolchevisme, „Revue Internationale de la Sociologie”, t. 31, nr 5–6, 1923, s. 354–367.

Kot T., Prasa codzienna w Lublinie w latach 1918–1939, „Wschodni Rocznik Humanistyczny”, t. 7, 2010–2011, s. 273–283.

Kowalczyk A., Sawinkow, Kraków 2017.

Krzak A., Czerwoni azefowie. Afera „MOCR-TRUST” 1922–1927, Warszawa 2010.

Limanowski B., Bolszewickie państwo w świetle nauki, Warszawa 1921.

Łobodowski J., Cztery Lubliny, „Kresy Literackie”, nr 1, 1992, s. 7–10.

Mackiewicz (Cat) S., Dostojewski, Londyn 1993.

Magier D., Archiwistyka Jana Riabinina, „Historia i Świat”, nr 1, 2012, s. 163–178.

Magier D., Bibliografia dotycząca Jana Riabinina, [w:] A. Konstankiewicz, 70. rocznica śmierci Jana Riabinina, Aneks nr 1, „Archiwista Polski”, nr 2 (66), 2012, s. 99–101.

Magier D., Riabinin Jan, [w:] Słownik biograficzny archiwistów polskich, t. 3, red. E. Rosowska, Warszawa 2017, s. 202–204.

Magier D., Transcendencja archiwalnego uniwersum. Pytania o metafizykę w archiwistyce, „Krakowski Rocznik Archiwalny”, t. 29, 2023, s. 197–203.

Massonius M., O bolszewictwie. Odczyt wygłoszony w dniu 21 sierpnia 1920 roku w Poznaniu, Poznań–Warszawa 1921.

Paduszek K., Zajrzeć do mózgu Lenina. Wywiad II Rzeczypospolitej a postrewolucyjna Rosja, Łomianki 2016.

Świerczek M., Hipoteza tłumacząca sposób zainicjowania przez GPU gry operacyjnej z Oddziałem II SG WP w czasie afery „MOCR-Trust” – czyli zagadka Wiktora Tomira Drymmera, „Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego”, nr 13, 2015, s. 60–85.

Świerczek M., Największa klęska polskiego wywiadu. Sowiecka operacja dezinformacyjna „Trust” 1921–1927, Warszawa 2020.

Świerczek M., Wewnętrzne źródła porażki Oddziału II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego w starciu z Państwowym Zarządem Politycznym przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej podczas operacji dezinformacyjnej sowieckiego kontrwywiadu, znanej jako „afera MOCR-Trust”, „Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego”, nr 18, 2018, s. 168–199.

Zdziechowski M., W obliczu końca, Wilno 1938.

Znaniecki F., Upadek cywilizacji zachodniej. Szkic z pogranicza filozofii kultury i socjologii, Poznań 1921, s. 85–109.

Netografia

Smith D., The Bloody Spectacle: On Vladimir Alexandrov’s “To Break Russia’s Chains”, „Los Angeles Review of Books”, 18.12.2012, https://lareviewofbooks.org/article/the-bloody-spectacle-on-vladimir-alexandrovs-to-break-russias-chains/ [dostęp: 13.08.2025].

Informacje

Informacje: Studia Archiwalne, 2025, Tom 12, s. 143-164

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Sawinkow, Dostojewski a bolszewizm. Edycja krytyczna artykułu Jana Riabinina z 1924 roku
Angielski: Sawinkow, Dostojewski a bolszewizm (Savinkov, Dostoyevsky and Bolshevism). A Critical Edition of Jan Riabinin’s Article of 1924

Autorzy

https://orcid.org/0000-0001-9367-7448

Dariusz Magier
Uniwersytet w Siedlcach
ul. Stanisława Konarskiego 2, 08-110 Siedlce, Poland, Polska
Archiwum Państwowe w Siedlcach
ul. Tadeusza Kościuszki 7, 08-110 Siedlce, Polska
https://orcid.org/0000-0001-9367-7448 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet w Siedlcach
ul. Stanisława Konarskiego 2, 08-110 Siedlce, Poland, Polska

Archiwum Państwowe w Siedlcach
ul. Tadeusza Kościuszki 7, 08-110 Siedlce, Polska

Publikacja: 05.02.2026

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Dariusz Magier (Autor) - 100%

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Sawinkow, Dostojewski a bolszewizm. Edycja krytyczna artykułu Jana Riabinina z 1924 roku

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE