Prezydent Republiki Federalnej Niemiec. O niezasadności pomniejszania ustrojowej roli tytułowego urzędu

Jan Wiktor Tkaczyński

Prezydent Republiki Federalnej Niemiec. O niezasadności pomniejszania ustrojowej roli tytułowego urzędu

Data publikacji: 04.12.2025

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, 2025, Tom XXXIV, s. 237-249

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.012.22509

Autorzy

Pobierz pełny tekst

PDF

drukuj cytuj

Tytuły

Prezydent Republiki Federalnej Niemiec. O niezasadności pomniejszania ustrojowej roli tytułowego urzędu

Abstrakt

Określając kolejność występowania w Ustawie Zasadniczej Republiki Federalnej Niemiec naczelnych organów państwa, ustrojodawca ustalił ją następująco: parlament (Bundestag), Rada Federacji (Bundesrat), prezydent Republiki (Bundespräsident) i rząd federalny (Bundesregierung). Porządku tego nie zachowuje jednak przy analizowaniu ustroju Niemiec większość autorów niemieckich, gdyż na miejscu trzecim znajdujemy u nich rząd, a dopiero na czwartym – prezydenta Republiki. Ponieważ autorzy ci nie podają przyczyn takiego postępowania, wolno przyjąć, że jest to spowodowane przyznaniem w K onstytucji znacznie większej roli przy wykonywaniu władzy wykonawczej rządowi aniżeli prezydentowi. Tak w rzeczy samej jest. Niemniej jednak trudno uwierzyć, aby ustrojodawca – konstruując przywołaną Ustawę Zasadniczą – nie był tego świadomy lub, co zupełnie nieprawdopodobne, aby o kolejności zadecydował przypadek, bądź uznano ją za bez znaczenia. Jeżeli bowiem pominąć względy protokolarne i historyczne, to za poszanowaniem w analizie wymienionej kolejności przemawia fakt, że do różnych (i wcale licznych) prerogatyw prezydenta należy uprawnienie zażegnania ewentualnego kryzysu politycznego. Ponieważ o takiej roli nie ma mowy nawet w przybliżeniu w przypadku rządu federalnego, należy zatem uznać występowanie prezydenta Republiki w roli strażnika konstytucyjnych reguł gry politycznej i ustrojowego rozjemcy za wystarczający powód do przedstawiania w analizie ustroju Niemiec nie rządu federalnego, ale najpierw właśnie instytucji głowy państwa i tym samym zachowanie porządku przewidzianego w niemieckiej Konstytucji.

The German legislator has determined the order in which the supreme organs of the state appear in the Constitution of the Federal Republic of Germany: Parliament (Bundestag), the Federal Council (Bundesrat), the President of the Republic (Bundespräsident), and the Federal Government (Bundesregierung). However, most German authors do not follow this order when analysing the German constitutional system, as they place the government in third place and the President of the Republic only in fourth place. As these authors do not give any reasons for this, it may be assumed that the Constitution gives a much greater role in the exercise of executive power to the government than to the president. This is indeed the case. Nevertheless, it is difficult to acknowledge that the legislator was not aware of this fact when drafting the Constitution, or, what is completely unlikely, that the order was decided by chance or was deemed irrelevant. If the protocol and historical considerations are disregarded, the fact that one of the President’s various (and numerous) prerogatives is the power to avert a potential political crisis speaks in favour of respecting the aforementioned order in the analysis. Since there is even not a slight mention of such a role in the case of the federal government, the performance of the President of the Republic in his role as guardian of the constitutional rules of the political game and systemic peacemaker must therefore be regarded as sufficient reason for presenting in the analysis of the German system not the federal government, but first precisely the institution of the head of state and thus preserving the order envisaged by the German Constitution.

Słowa kluczowe

prawo ustrojowe państwa, Niemcy

Bibliografia

Pobierz bibliografię

Źródła publikowane

Anordnung des Bundespräsidenten über die Ausübung des Begnadigungsrechts des Bundes z 5 października 1965, w: BGBl. I, s. 1573 oraz z 3 listopada 1970, w: BGBl. I, s. 1513.

Bundesnotarordnung (BNotO) z 24 lutego 1961, w: BGBl. I, s. 97.

Geschäftsordnung der Bundesregierung (GeschO BReg) z 11 maja 1951, w: Gemeinsames Ministerialblatt (GMBl.) nr 15 (1951), s. 137.

Gesetz zur Änderung des Grundgesetzes (Artikel 82) (GGÄndG) z 19 grudnia 2022, w: BGBl. I, s. 2478.

Gesetz über die Wahl des Bundespräsidenten durch die Bundesversammlung (BPräsWahlG) z 25 kwietnia 1959, w: BGBl. I, s. 230.

Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland z 23 maja 1949, w: BGBl. I, s. 1; https://www.gesetzeim-internet.de/gg/BJNR000010949.html (odczyt 30.01.2025).

Orzeczenie Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z 22 kwietnia 1953, w: BVerfGE 2, 213, 222.

Orzeczenie Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z 15 grudnia 1959, w: BVerfGE 10, 234, 239.

Orzeczenie Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z 23 kwietnia 1969, w: BVerfGE 25, 352, 362.

Orzeczenie Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z 12 stycznia 1971, w: BVerfGE 30, 108, 111.

Orzeczenie Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z 11 kwietnia 1972, w: BVerfGE 33, 23, 27.

Orzeczenie Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z 16 lutego 1983, w: BVerfGE 62, 1, 34.

Orzeczenie Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z 25 sierpnia 2005, w: BVerfGE 114, 121, 155.

Verfassung des Deutschen Reichs z 11 sierpnia 1919, w: RGBl. nr 152 (1919), s. 1383; http://www.documentarchiv.de/wr/wrv.html (dostęp 30.01.2025).

Monografie

Degenhart Ch., Staatsrecht I. Staatsorganisationsrecht, Heidelberg 2024.

Gröpl Ch., Staatsrecht, München 2022.

Gröpl Ch., Coelln Ch. v., Windhorst K., Grundgesetz. Studienkommentar, München 2022.

Kaufhold A.-K., Wischmeyer Th., Staatsrecht I, München 2024.

Kirchhof P., Isensee J. (Hrsg.), Handbuch des Staatsrechts der Bundesrepublik Deutschland, Heidelberg 2005.

Rauschning D., Die Sicherung der Beachtung von Verfassungsrecht, Bad Homburg 1969.

Sachs M., Coelln Ch. v., Mann Th., (Hrsg.), Grundgesetz. Kommentar, München 2024.

Schmidt R., Staatsorganisationsrecht sowie Grundzüge des Verfassungsrechts, Grasberg/Bremen 2024.

Stern K., Sodan H., Möstl M., Das Staatsrecht der Bundesrepublik Deutschland im europäischen Staatenverbund, München 2022.

Zippelius R., Würtenberger Th., Deutsches Staatsrecht, München 2018.

Artykuły

Brinktrine R., Art. 55 GG, w: M. Sachs, Ch. v. Coelln, Th. Mann (Hrsg.), Grundgesetz. Kommentar, München 2024, s. 1322.

Brinktrinne R., Art. 57 GG, w: M. Sachs, Ch. v. Coelln, Th. Mann (Hrsg.), Grundgesetz. Kommentar, München 2024, s. 1328.

Coelln Ch. v., Art. 55, w: Ch. Gröpl, Ch. v. Coelln, K. Windhorst, Grundgesetz. Studienkommentar, München 2022, Rdnr. 2, s. 605.

Coelln Ch. v., Art. 60, Abs. 4, w: Ch. Gröpl, Ch. v. Coelln, K. Windhorst, Grundgesetz. Studienkommentar, München 2022, Rdnr. 5, s. 614.

Coelln Ch. v., Art. 61, w: Ch. Gröpl, Ch. v. Coelln, K. Windhorst, Grundgesetz. Studienkommentar, München 2022, Rdnr. 1–5, s. 614–615.

Herzog R., Art. 60 GG, w: Th. Maunz, G. Düring, Grundgesetz Kommentar, München 2009, t. V, Rdnr. 33, s. 15–16.

Kimminich O., Das Staatsoberhaupt in der parlamentarischen Demokratie, „VVDstRL ”, 1967, nr 25, s. 2–90.

Lohse E.J., Das Staatsoberhaupt – der Bundespräsident (mit Bundesversammlung), w: K. Stern, H. Sodan, M. Möstl, Das Staatsrecht der Bundesrepublik Deutschland, München 2022, t. II , § 38, Rdnr. 1–7, 10, s. 303–308.

Mann Th., Art. 82 GG, w: M. Sachs, Ch. v. Coelln, Th. Mann (Hrsg.), Grundgesetz. Kommentar, München 2024, s. 1637.

Nettesheim M., Der Bundespräsident, w: P. Kirchhof, J. Isensee (Hrsg.), Handbuch des Staatsrechts der Bundesrepublik Deutschland, Heidelberg 2005, s. 1031–1114.

Informacje

Informacje: Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, 2025, Tom XXXIV, s. 237-249

DOI: https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.012.22509

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Prezydent Republiki Federalnej Niemiec. O niezasadności pomniejszania ustrojowej roli tytułowego urzędu

Angielski: President of the Federal Republic of Germany. On the unjustifiability of diminishing the systemic role of the presidential of

Autorzy

Jan Wiktor Tkaczyński

https://orcid.org/0000-0002-1027-8802

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Polska

Publikacja: 04.12.2025

Status artykułu: Otwarte

Licencja: CC BY 4.0

Udział procentowy autorów:

Jan Wiktor Tkaczyński (Autor) - 100%

Informacje o autorze:

Jan Wiktor Tkaczyński (1960) – jest absolwentem studiów magisterskich na Uniwersytecie Jagiellońskim (1984) oraz doktoranckich w Ludwig-Maximilians-Universität (LMU) w Monachium (1989). W latach 1989–1992 był stypendystą bawarskiego Ministerstwa Kultury i Nauki. Doktoryzował się w 1992 rozprawą o geopolityce na przykładzie Niemiec i Polski u prof. Heinza Laufera w LMU. Od 1994 do 2001 pracownik naukowy Instytutu Ekonomii i Administracji Publicznej w Universität der Bundeswehr w Monachium. W roku 2000 habilitował się przed Radą Wydziału Prawa i Administracji UJ na podstawie rozprawy: „Między unitaryzmem a federalizmem. Unia Europejska w świetle doświadczeń ustrojowych Republiki FederalnejNiemiec”. W latach 2001–2004 profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, a od roku 2004 UJ. Tamże od 2012 profesor zwyczajny. Profesor nauk humanistycznych (2008).

Korekty artykułu:

Języki publikacji:

Polski

Liczba wyświetleń: 249

Liczba pobrań: 267

Prezydent Republiki Federalnej Niemiec. O niezasadności pomniejszania ustrojowej roli tytułowego urzędu

Pobierz xml

Ustawienia prywatności (cookies)

Niezbędne (2)

Statystyka (2)

Pobierz pełny tekst

Tytuły

Abstrakt

Słowa kluczowe

Bibliografia

Informacje

Autorzy