FAQ
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Poddani króla polskiego w służbie Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej w XVII wieku

Data publikacji: 04.12.2025

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, 2025, Tom XXXIV, s. 31-49

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.003.22500

Autorzy

Rafał Szmytka
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0002-7366-601X Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

Poddani króla polskiego w służbie Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej w XVII wieku

Abstrakt

Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (VOC) była pierwszą spółką akcyjną o charakterze międzynarodowym. Ze względu na rozległy obszar, rozciągający się od Przylądka Dobrej Nadziei po Wyspy Japońskie, jej przedsięwzięcia wymagały licznego personelu. W związku z tym mile widzianymi w punktach rekrutacyjnych byli obcokrajowcy, pochodzący zarówno z krajów ościennych, jak i dalszych regionów Europy. Wśród nich znaleźli się także poddani króla polskiego. W ciągu XVII wieku do służby w VOC zaciągnęło się około 1000 osób, które według informacji zamieszczonych w scheepssoldijboeken (okrętowych księgach żołdu) przybyły do Zjednoczonych Prowincji z terenów należących do Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Określenie ich pochodzenia, pełnionych funkcji, długości służby oraz przyczyn skreślenia z listy płac stanowią główną oś stawianych w niniejszym artykule pytań.

Bibliografia

Pobierz bibliografię

Nationaal Archief, Inventaris van het archief van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC), 1602–1795 (1811), nummer toegang: 1.04.02, inventarisnummer: 5269–6842.

Andrade T., How Taiwan Became Chinese. Dutch, Spanish, and Han Colonization in the Seventeenth Century, New York 2008.

The Dynamics of Economic Culture in the North Sea- and Baltic Region in de Late Middle Ages and Early Modern Period, red. H. Brand, L. Müller, Groningen 2007.

Gaastra F.S., De geschiedenis van de VOC, Zutphen 2002.

Gaastra F.S., The Organization of the VOC, in: The Archives of the Dutch East India Company (1602–1795), eds. MA .P. Meilink-Roelofsz, R. Raben, H. Spijkerman, ‘s-Gravenhage 1992, s. 11–29.

van Gelder R., Het Oostindisch avontuur. Duitsers in dienst van de VOC 1600–1800, Nijmegen 1997.

van Gelder R., Naporra’s omweg. Het leven van een VOC-matroos (1731–1793), Amsterdam 2004.

Hsin-hui C., The Colonial ‘Civilizing Process’ in Dutch Formosa, Leiden 2008.

Ketelaars M., Compagnies dochters. Vrouwen en de VOC (1602–1795), Amsterdam 2014.

Kizik E., Mennonici w Gdańsku, Elblągu i na Żuławach Wiślanych w drugiej połowie XVII i w XVIII wieku, Gdańsk 1994

Klassen P J., Mennonites in Early Modern Poland and Prussia, Baltimore 2009.

Kowalski M., Kolonie Rzeczypospolitej, Warszawa 2005.

Kowalski M., Udział Polaków w formowaniu południowoafrykańskiej Kolonii Przylądkowej, „Studia z Geografii Politycznej i Historycznej” (2014) 3, s. 225–241.

Kuipers J.B., De VOC : Een multinational onder zeil, 1602–1799, Zutphen 2014.

Kukuczka J., Przyjmij laur zwycięski. Krzysztof Arciszewski w służbie Holenderskiej Kompanii Zachodnio-Indyjskiej, Kraków 2001.

Lucassen J., A Multinational and its Labor Force: The Dutch East India Company, 1595–1795, „International Labor and Working-Class History”, No. 66, (Fall, 2004), s. 12–39.

K. Łopatecki, Ofensywa Holenderskiej Kompanii Zachodnioindyjskiej w Brazylii w latach 1634–1636, „Prace Historyczne” 143, z. 4 (2016), s. 685–702.

Noordam N.F., De Republiek en de Noordse Oorlog, 1655–166o, Assen 1940.

Ottow W.M., Rijckloff Volckertsz van Goens: de carrière van een diplomaat 1619–1655, Utrecht 1954.

Parthesius R., Dutch Ships in Tropical Waters: The development of the Dutch East India Company (VOC) shipping network in Asia 1595–1660, Amsterdam 2010.

Pennings J.C.M., Origin and Administration of the VOC Archives, [in:] The Archives of the Dutch East India Company (1602–1795), eds. M.A.P. Meilink-Roelofsz, R. Raben, H. Spijkerman, ‘s-Gravenhage 1992, s. 30–46.

Pusztai G., Teszelszky K., In de dienst van de VOC. Een voorlopige inventarisatie van Hongaren in dienst van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (1602–1795), “Acta Neerlandica” 12 (2016), s. 25–108.

van Putten L.P., Ambitie en onvermogen: gouverneurs-generaal van Nederlands-Indië 1610–1796, Rotterdam 2002.

Roeper V., van Gelder R., In dienst van de Compagnie. Leven bij de VOC in honderd getuigenissen (1602–1799), Amsterdam 2002.

Roeper V., Wildeman D., Om de zuid : de eerste schipvaart naar Oost-Indië onder Cornelis de Houtman, 1595–1597, opgetekend door Willem Lodewijcksz., Nijmeegen 1997.

de Roever A., De jacht op sandelhout : de VOC en de tweedeling van Timor in de zeventiende eeuw, Zutphen 2002.

Ruangsilp B., Dutch East India Company Merchants at the Court of Ayutthaya: Dutch Perceptions of the Thai Kingdom, c.1604–1765, Leiden 2007.

Saldanha A., The Itineraries of Geography: Jan Huygen van Linschoten’s “Itinerario” and Dutch Expeditions to the Indian Ocean, 1594–1602, “Annals of the Association of American Geographers”, Vol. 101, No. 1 (January 2011), s. 149–177.

Slot B.J., Abel Tasman and the discovery of New Zealand, Amsterdam 1992.

Slot B.J., van Hoof M.C.J.C., Lequin F., Notes on the Use of the VOC Archives, in: The Archives of the Dutch East India Company (1602–1795), eds. M.A.P. Meilink-Roelofsz, R. Raben, H. Spijkerman, ‘s-Gravenhage 1992, s. 47–69.

De Verenigde Oost-Indische Compagnie tussen oorlog en diplomatie, eds. G. Knaap, G. Teitler, Leiden 2002.

Winius G.D., Vink M.P.M., The merchant – warrior pacified: the VOC (the Dutch East India Company) and its changing political economy in India, Oxford 1991.

Zwart P. de, Globalization and the Colonial Origins of the Great Divergence Intercontinental Trade and Living Standards in the Dutch East India Company’s Commercial Empire, c. 1600–1800, Leiden 2015.

Informacje

Informacje: Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, 2025, Tom XXXIV, s. 31-49

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Poddani króla polskiego w służbie Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej w XVII wieku
Angielski: Subjects of the Polish king in the service of the Dutch East India Company in the 17th century

Autorzy

https://orcid.org/0000-0002-7366-601X

Rafał Szmytka
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0002-7366-601X Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Polska

Publikacja: 04.12.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY 4.0  ikona licencji

Finansowanie artykułu:

Artykuł ten powstał w ramach projektu zrealizowanego na Uniwersytecie Warszawskim „Wielka i Mała Rozbieżność” widziane przez szkła korporacji: mieszkańcy Europy Środkowo-Wschodniej w Azji w XVII wieku, sfinansowanego przez Narodowe Centrum Nauki (projekt nr 2017/27/B/HS3/00151, NCN OPUS 14).

Udział procentowy autorów:

Rafał Szmytka (Autor) - 100%

Informacje o autorze:

Rafał Szmytka – historyk i niderlandysta, adiunkt w Katedrze Antropologii Historycznej i Teorii Historii Instytutu Historii UJ. Interesuje się historią i kulturą Krajów Nizinnych w epoce nowożytnej, historią graficzną, kulturą literacką oraz opieką społeczną miast Brabancji i Flandrii. Zajmował się wpływem osadnictwa olęderskiego na środowisko Żuław Wiślanych oraz zanieczyszczeniami Krakowa w XVI–XVII wieku. Obecnie prowadzi badania nad wzajemnymi relacjami pomiędzy ośrodkami miejskimi Niderlandów a rzekami w perspektywie historii środowiskowej.

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Poddani króla polskiego w służbie Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej w XVII wieku

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE