Państwa bloku wschodniego wobec kryzysu społeczno-politycznego w PRL (lipiec – grudzień 1980) w świetle publikowanych źródeł
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 04.12.2025
Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, 2025, Tom XXXIV, s. 153-178
https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.008.22505Autorzy
Państwa bloku wschodniego wobec kryzysu społeczno-politycznego w PRL (lipiec – grudzień 1980) w świetle publikowanych źródeł
W niniejszym artykule przeanalizowano stosunek państw bloku wschodniego wobec kryzysu w PRL w latach 1980–1981. Na podstawie wybranych tajnych dokumentów przedstawiono stan wiedzy w wybranych krajach bloku wschodniego o sytuacji w PRL od lata 1980 do wiosny 1981 roku. Przedstawiono też szereg ocen, jakich dokonywali poszczególni przywódcy i politycy bratnich partii w kwestii przyczyn kryzysu w PRL, powstania wolnych związków zawodowych i zmiany na szczytach władzy w PZPR jesienią 1980 roku. Opisano też sceptyczne i często krytyczne podejście przywódców państw bloku wschodniego do taktyki stosowanej przez PZPR wobec „Solidarności”. Szczególnie wyróżniały się tutaj władze NRD, które w wielu dokumentach wprost twierdziły, że zgoda władz PRL na powstanie „Solidarności”, to zwycięstwo sił kontrrewolucyjnych i antysocjalistycznych. W artykule poruszona została kwestia przygotowania przez polskie władze rozwiązań siłowych w postaci operacji „Lato 80”, mających prowadzić do rozbicia strajków na wybrzeżu. Omówiono także problem możliwej interwencji ze strony armii sowieckiej, której zwolennikiem był E. Honecker.
Dziadul J., Rozstrzelana kopalnia. 13–16 grudnia 1981 roku. Stan wojenny – tragedia „Wujka”, Warszawa 1991.
Dziubiński K., Zapowiedź sierpniowego przełomu. Meldunki MSW o sytuacji w kraju w okresie 1 lipca – 16 sierpnia 1980, „Zeszyty Historyczne”, nr 133.
Jaruzelski W., Stan wojenny. Dlaczego…, Warszawa 1992.
Kamiński Ł., PZPR wobec „Solidarności” – alternatywny scenariusz, w: „Solidarność” w imieniu narodu i obywateli, red. M. Latoszek, Kraków 2005.
Kania S., Zatrzymać konfrontację, Warszawa 1991.
Kubina M., Czy Honecker chciał zbrojnej interwencji w Polsce jesienią 1980 roku? Człowiek Moskwy w Biurze Politycznym KC NSPJ a polski kryzys na jesieni 1980 roku, w: Studia i materiały z dziejów opozycji i oporu społecznego, red. Ł. Kamiński, t. 1, Wrocław 1998, s. 109–125.
MacEachin D.J., Amerykański wywiad i konfrontacja w Polsce 1980–1981, przeł. K. Bażyńska-Chojnacka i P. Chojnacki, Poznań 2011.
Majchrzak G., Działania Służby Bezpieczeństwa w celu przejęcia kontroli nad „Solidarnością”, „Dzieje Najnowsze” 2003, nr 3, s. 89–99.
Mianowicz T., Instrukcje dla bratniej partii. Rozmowy Andrija Gromyki w Warszawie przed IX Zjazdem PZPR, „Zeszyty Historyczne” 1997, nr 120, s. 94–201.
Mianowicz, T., Oceny i założenia. Wizyta Michaiła Susłowa w Warszawie w kwietniu 1981 r. „Zeszyty Historyczne” 1997, nr 121, s. 165–171.
Mianowicz T., Rok 1981: mity i rzeczywistość, „Zeszyty Historyczne”, nr 119, s. 34–54.
Mianowicz T., 1981–1989: Stan wojenny i „okrągły stół” jako elementy taktyczne polityki władz PRL w latach 1980-tych, w: Studia i materiały z dziejów opozycji i oporu społecznego, red. Ł. Kamiński, t. 3, Wrocław 2000, s. 118–135.
O stanie wojennym w sejmowej Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej. Sprawozdanie komisji i wniosek mniejszości wraz z ekspertyzami i opiniami historyków, Warszawa 1997.
Osiński K., Rybarczyk P., Kryzys bydgoski 1981. Przyczyny, przebieg, konsekwencje. Tom I Monografia, Bydgoszcz – Gdańsk – Warszawa 2013.
Paczkowski A., Wojna polsko-Jaruzelska. Stan wojenny w Polsce 13 XII 1981 – 22 VII 1983, Warszawa 2006.
Paczkowski A., Droga do „mniejszego zła”. Strategia i taktyka obozu władzy lipiec 1981–styczeń 1982, Kraków 2002.
Pawłow W., Generał Pawłow: byłem rezydentem KGB w Polsce, Warszawa 1994.
Polak W., Stan wojenny – pierwsze dni, Gdańsk 2006.
Przed i po 13 grudnia. Państwa bloku wschodniego wobec kryzysu w PRL 1980–1982, t. 1: Sierpień 1980 – marzec 1981, przygotował zespół: I. Baeva, P. Blažek, Ł. Kamiński, M. Kubina, A. Paczkowski, M. Tantzscher, J. Tischler, M. Wilke, N. Wójtowicz. Wybór wstęp i opracowanie Ł. Kamiński, Warszawa 2006; t. 2: Kwiecień 1981 – grudzień 1982, Warszawa 2007.
Rozmowy z rządem PRL. Negocjacje pomiędzy NSZZ Solidarność a rządem w dniach 15–18 października 1981, przygotowali do druku B. Kopka, A. Paczkowski, T. Tabako, Warszawa 1998.
Sawicki W., Sowiecka interwencja w Polsce w grudnia 1981? – nieznany dokument z archiwów byłej NRD, w: Studia i materiały z dziejów opozycji i oporu społecznego, red. Ł. Kamiński, t. 1, Wrocław 1998, s. 109–125.
Schwam H., Erich Mielke, Żywot w służbie Stasi, Warszawa 2001.
Sowa A.L., Historia polityczna Polski 1944–1991, Kraków 2011.
Stan wojenny w Polsce 1981–1983, red. Dudek A., Warszawa 2003.
Stan wojenny w regionie łódzkim w dokumentach Służby Bezpieczeństwa, wstęp A. Rabiega, Warszawa – Łódź 2008.
Stan wojenny w Małopolsce. Relacje i dokumenty, oprac. Z. Solak, J. Szarek, Kraków 2005.
Stan wojenny w Polsce 13.12. 1981 – 22.07. 1983. Dokumenty i materiały archiwalne (1981–1983), red. T. Walichnowski, Warszawa 2001.
Stan wojenny. Ostatni atak systemu, wybór i oprac. A. Dębska, Warszawa 2006.
Stan wojenny w dokumentach władz PRL 1980–1983, wstęp, wybór i opracowanie B. Kopka, G. Majchrzak, Warszawa 2001.
Teczka Susłowa. Dokumenty, red. A. Krawczyk, J. Snopkiewicz, A. Zakrzewski, wstęp W. Władyka, Warszawa 1993.
Informacje: Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, 2025, Tom XXXIV, s. 153-178
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
Polska
Publikacja: 04.12.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 271
Liczba pobrań: 292