Ewolucja systemu partyjnego Rumunii w latach 1989–2024
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 04.12.2025
Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, 2025, Tom XXXIV, s. 179-206
https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.009.22506Autorzy
Ewolucja systemu partyjnego Rumunii w latach 1989–2024
Upadek reżimu komunistycznego w Rumunii w 1989 roku stworzył warunki dla wielopartyjności i rozwoju nowych ugrupowań politycznych, podobnie jak w pozostałych państwach bloku wschodniego. Celem artykułu jest przedstawienie ewolucji rumuńskiego systemu partyjnego w okresie od przeprowadzenia transformacji demokratycznej do czasów współczesnych, z uwzględnieniem zarówno jego ram instytucjonalnych, jak i dynamiki funkcjonowania relewantnych partii politycznych, w tym wyłaniania się nowych aktorów na scenie politycznej. W artykule omówiono kolejne etapy zmian rumuńskiego systemu partyjnego: od systemu hegemonicznego w latach 1990–1992, poprzez rozwój wielopartyjności w latach 90. XX w., po dominację PSD w pierwszych dwóch dekadach XXI wieku. Autor podkreśla rosnącą rolę partii antysystemowych, takich jak AUR i USR, oraz zjawiska fragmentacji i polaryzacji politycznej. Szczególną uwagę poświęcono wpływowi wydarzeń społecznych, takich jak mineriady, oraz reform gospodarczych, na kształtowanie sceny politycznej. W celu sklasyfikowania zmieniającego się formatu systemu partyjnego Rumunii, w pracy wykorzystano typologię systemów partyjnych Giovanniego Sartoriego.
ALDE & Pro România fuzionează şi formează Pro România Social Liberal, Europa Liberă, https://romania.europalibera.org/a/alde-si-pro-romania-fuzioneaza/30882670.html (dostęp: 02.01.2025).
Anghel V., Live Fast, Die Young: Romanian Coalitions in Time of Crisis, w: T. Bergman, G. Ilonszki, J. Hellström (red.), Coalition Politics in Central Eastern Europe, Routledge, London 2023, s. 236, https://library.oapen.org/handle/20.500.12657/85308, doi 10.4324/9781003328483 (dostęp: 16.01.2025).
Bankowicz M., Maestro politologii. Eksploracje polityki Giovanniego Sartoriego, Kraków 2018.
Barbu D., Republica absentă: politică şi societate în România postcomunistă, Bukareszt 2004.
Bîrzoi I., Liderii PNL, USR-PLUS şi UDMR au semnat acordul de guvernare 2020 – 2024. Ce prevede documentul VIDEO, https://adevarul.ro/politica/liderii-pnl-usr-plus-si-udmr-au-semnatacordul-de-2066749.html (dostęp: 02.01.2025).
Całus K., Rumunia: Sąd Konstytucyjny unieważnia wybory prezydenckie, analiza Ośrodka Studiów Wschodnich, https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2024-12-09/rumunia-sad-konstytucyjny-uniewaznia-wybory-prezydenckie (dostęp: 11.01.2025).
Carey H.F., Irregularities or rigging: the 1992 Romanian parliamentary elections, “East European Quarterly”, vol. 29, no. 1, 1995, s. 43–66.
Dane Centralnego Biura Wyborczego, https://prezenta.roaep.ro/prezidentiale24112024/pv/romania/results/ (dostęp: 02.01.2025).
Deletant D., Romania under Communism: Paradox and Degeneration, Londyn 2019.
Deloy C., Levy H., Prime Minister Victor Ponta wins the Romanian parliamentary elections, Foundation Robert Schuman, https://www.robert-schuman.eu/en/monitor/1340 (dostęp: 02.01.2025).
Doiciar C., Cretan R., Pandemic populism: COVID-19 and the rise of the nationalist AUR party in Romania, “Geographica Pannonica” vol. 25 no. 4, 2021, s. 243–259.
Ernst I., Former Romanian Liberal leader confirmed as joint presidential candidate of coalition parties, https://www.romania-insider.com/crin-antonescu-presidential-candidate-december-2024 (dostęp: 29.12.2024).
Gallagher T., Modern Romania: The End of Communism, the Failure of Democratic Reform, and the Theft of a Nation, Nowy Jork 2005.
Grzybowski M., Konstytucyjna pozycja premiera na Węgrzech, w Rumunii i w Rzeczypospolitej Polskiej (analiza prawno-porównawcza), „Gubernaculum et Administratio” nr 1(21)/2020, s. 7–26, http://dlibra.bg.ajd.czest.pl:8080/dlibra/docmetadata?id=6111&from=publication, doi 10.16926/gea.2020.01.01 (dostęp: 11.01.2025).
Katz R., A Theory of Parties and Electoral Systems, Baltimore 1980.
Komunikat Centralnego Biura Wyborczego z 8 czerwca 1990 roku, https://www.roaep.ro/alegeri_1990/wp-content/uploads/81-82.pdf (dostęp: 02.01.2025).
Komunikat Centralnego Biura Wyborczego z dnia 28 listopada 2019 roku, https://prezidentiale2019.bec.ro/wp-content/uploads/2019/11/com_cp_11.pdf (dostęp: 02.01.2025).
Konstytucja Rumunii z dnia 21 listopada 1991 roku (jednolity tekst opublikowany w „Monitorul Oficial al României” cz. I, nr 767), tłum. A. Cosma, https://biblioteka.sejm.gov.pl/wp-content/uploads/2016/03/Rumunia_pol_010711.pdf (dostęp: 11.01.2025).
Marian C.G., King R.F., Plus ça change: Electoral law reform and the 2008 Romanian parliamentary elections, “Communist and Post-Communist Studies” 43 (1), 2010, s. 7–18, https://doi.org/10.1016/j.postcomstud.2010.01.004 (dostęp: 02.01.2025).
McGrath S., Who is Calin Georgescu, the far-right populist who won the 1st round of Romania’s presidential race?, https://apnews.com/article/romania-election-president-europe-georgescu-90bebd251cb1376ee654c58d90afa956 (dostęp: 02.01.2025).
Mungiu-Pippidi A., Politica după comunism: structură, cultură şi psihologie politică, Bukareszt 2002.
Oficjalna strona internetowa Narodowego Związku na rzecz Rozwoju Rumunii, https://noulunpr.ro/ (dostęp: 02.01.2025).
Oficjalna strona internetowa Partii Demokratyczno-Liberalnej, http://www.pdl.org.ro/index.php?page=PDL&textPag=14 (dostęp: 02.01.2025).
Oficjalna strona internetowa Partii Liberalno-Reformatorskiej, http://www.plr-liberalii.ro/ (dostęp: 02.01.2025).
Oficjalna strona internetowa Partii Narodowo-Liberalnej, https://pnl.ro/istoria-noastra/ (dostęp: 02.01.2025).
Oficjalna strona internetowa Sojuszu na rzecz Jedności Rumunów, https://partidulaur.ro/ (dostęp: 02.01.2025).
Orzeczenie Sądu Konstytucyjnego Rumunii z dnia 24 lutego 2020 roku, https://www.ccr.ro/comunicat-de-presa-24-februarie–2020/ (dostęp: 16.01.2025).
Pasti V., România în tranziţie: căderea în viitor, Bukareszt 1995.
Petrescu D., Entangled Revolutions: The Breakdown of the Communist Regimes in East-Central Europe, Bukareszt 2014.
Popescu L., A Change of Power in Romania: The Results and Significance of the November 1996 Elections, “Government and Opposition”, no. 32(2), 1997, s. 172–186.
Popescu M., The parliamentary and presidential elections in Romania, November 2000, “Electoral Studies” 22, 2003, s. 325–335.
Radu A., Buti D., Trei decenii de alegeri. Dinamica sistemul de partide în România postcomunistă (1990–2020), „Sfera Politicii” nr. 3–4 (205–206) / 2020, s. 3–23.
Romanian Prime Minister Transfer Moves Forward Following Settlement Of Teacher Strike, Radio Free Europe, https://www.rferl.org/a/romanian-prime-minister-transfer-teacher-strike/32455993.html (dostęp: 02.01.2025).
Rosca I., Presedintele Klaus Iohannis a promulgat Legea alegerilor parlamentare, HotNews, https://hotnews.ro/presedintele-klaus-iohannis-a-promulgat-legea-alegerilor-parlamentare-512482 (dostęp: 11.01.2025).
Rus A., Mineriadele: între manipulare politică şi solidaritate muncitorească, Bukareszt 2007.
Sobolewska-Myślik K., Partie i systemy partyjne na świecie, Warszawa 2006.
Sokolewicz W., Pomiędzy systemem parlamentarno-gabinetowym a systemem prezydencko-parlamentarnym: prezydentura ograniczona, lecz aktywna w Polsce i w Rumunii, „Przegląd Sejmowy” 1996, nr 3.
Stan L., Post-Communist Romania at Twenty, Lanham 2009.
Stefoi E., Iliescu – A Profile of President Ion Iliescu, “European Constitutional Law Review” no. 51/1994, s. 51–52.
Timu A., Romania Votes in Presidential Election With Ponta in Lead, Bloomberg, https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-11-01/romania-votes-in-presidential-election-with-pontain-lead?embedded-checkout=true (dostęp: 02.01.2025).
Tismăneanu V., Reinventing Politics: Eastern Europe from Stalin to Havel, Nowy Jork 1993.
Traian Basescu: Romanian impeachment vote ruled invalid, BBC, https://www.bbc.com/news/worldeurope-19332259 (dostęp: 02.01.2025).
USR a decis să participe împreună cu PLUS pe o listă comună la europarlamentare, Agerpres, https://www.agerpres.ro/politica/2019/02/02/usr-a-decis-sa-participe-impreuna-cu-plus-pe-olista-comuna-la-europarlamentare--251584 (dostęp: 02.01.2025).
Voicu G., Pluripartisimul. O teorie a democraţiei, Bukareszt 1998.
30 de ani de democraţie, film dokumentalny grupy Recorder, https://www.youtube.com/watch?v=uUbN6DXJwFg&t=8312s (dostęp: 02.01.2025).
Informacje: Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, 2025, Tom XXXIV, s. 179-206
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Szkoła Doktorska Nauk Społecznych Uniwersytetu Jagiellońskiego,
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Polska
Publikacja: 04.12.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Informacje o autorze:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
Polski