„Co to takiego Goli Otok i kto go stworzył?” O Czarcim trójkącie Miodraga Ćupicia
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 04.12.2025
Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, 2025, Tom XXXIV, s. 303-321
https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.015.22512Autorzy
„Co to takiego Goli Otok i kto go stworzył?” O Czarcim trójkącie Miodraga Ćupicia
W artykule przedstawiono opisy obozu koncentracyjnego na wyspie Goli Otok (1949–1988), zawarte w literaturach Jugosławii. Obóz ten stanowił do 1956 roku główne miejsce izolowania i „reedukowania” osób uznanych przez reżim Josipa Broza-Tity za zwolenników Józefa Stalina i Związku Sowieckiego (ibeowców vel kominformowców). Goli Otok stał się z czasem symbolem reżimu komunistycznej Jugosławii. Zanim w latach 80. XX wieku zaczęły ukazywać się wspomnienia byłych więźniów, temat Golego Otoka przedstawiała, w sposób mniej lub bardziej zawoalowany, literatura. W artykule omówione zostaną znaczące utwory, podejmujące ten temat: Kad su cvetale tikve (Kiedy kwitną tykwy) Dragoslava Mihailovicia; Noč do jutra (Noc do jutra) Branka Hofmana; Tren. Knj. 2 (Ułamek sekundy 2) Antonija Isakovicia; Davori Svetog Grgura (Dary świętego Grgura) Zorana Spasojevicia. Szczególną uwagę poświęcono powieści Đavolji trougao (Czarcitrójkąt) Miodraga Ćupicia, przeoczanej lub niedocenianej przez badaczy, w której można znaleźć jedno z najwnikliwszych literackich ujęć Golego Otoka, a przy tym znamionują ją istotne walory artystyczne.
Bachtin M., Estetyka twórczości słownej, przeł. D. Ulicka, Warszawa 1986, s. 285–347.
Beganović D., Between the Sun and the Stone – The Naked Body: Yugoslav „Re-education” Camps in Literary Representations, w: Narratives of Annihilation, Confinement, and Survival. Camp Literature in a Transnational Perspective, red. A. Tippner, A. Artwińska, Berlin–Boston 2019, s. 106–126.
Benson L., Jugosławia. Historia w zarysie, przeł. B. Gutowska-Nowak, Kraków 2011.
[Borowski T.], Ludzie, którzy szli, w: Nel-Siedlecki J., Olszewski K., Borowski T., Byliśmy w Oświęcimiu, München 1946, s. 165–177.
Ćupić M., Czarci trójkąt, przeł. D. Wojtaś, Warszawa 1993.
Ćupić M., Đavolji trougao. Roman, Beograd 1988.
Ćupić M., Đavolji trougao, Podgorica–Beograd 2010.
Czarne słońce. Relacje Jugosłowian z obozów i więzień faszystowskich, wybór i przekł. B. Nowak, Warszawa 1975.
Dedijer V., Novi prilozi za biografiju Josipa Broza Tita, t. 3, Beograd 1984.
Dragović-Gašpar R., Let iznad Golog otoka, Beograd 1990.
Đurović Ž., Motiv ideala i ništavila u romanu „Đavolji trougao”, w: tegoż, Riječ i vrijeme. Zapisi o preminulim piscima, Podgorica 2013, s. 158–161.
Goli Otok. Virtualni vodič kroz povijest logora, https://goli-otok.net/ (dostęp 5.01.2025).
Herling-Grudziński G., Martwy Chrystus, „Kultura” 1995, nr 1/2, s. 58–62.
Hofman B., Noč do jutra, Ljubljana 1981.
Hofman B., Noc do jutra, przeł. J. Pomorska, Warszawa 1988.
Isaković A., Tren. Knj. 2, Beograd 1982.
Isaković A., Ułamek sekundy 2, przeł. E. Kwaśniewska, Warszawa 1990.
Jezernik B., Naga Wyspa. Gułag Tity, przeł. J. Pomorska, J. Sławińska, Wołowiec 2013.
Jezernik B., Non cogito ergo sum. Arheologija neke šale, Lubljana 1994.
Jovović R., Svjedok i mučenik, „Slovo” [Nikšić], nr 34/35 (2011), s. 268–270.
Marković D., Josip Broz i Goli otok, Beograd 1990.
Marković M., Preispitivanja. Informbiro i Goli otok u jugoslovenskom romanu, Beograd 1986.
Marković P., Dva spomenika, w: Ćupić M., Đavolji trougao. Roman, Beograd 1988, s. 97–101.
Masny E., Literatura narodów Jugosławii o tematyce drugiej wojny światowej i jej recepcja w Polsce, w: Literatury słowiańskie o drugiej wojnie światowej, red. J. Śliziński, Wrocław 1973, t. 2, s. 69–87.
Mihailović D., Goli otok, t. 1–5, Beograd 1990–2012.
Mihailović D., Kad su cvetale tikve, Novi Sad 1968.
Mihailović D., Kiedy kwitną tykwy, przeł. D.J. Cirlić, Warszawa 1977.
Moby Dick Apartments, https://paradise-lopar.com/en/additional-services/goli-express (dostęp 5.01.2025).
Nel-Siedlecki J., Olszewski K., Borowski T., Byliśmy w Oświęcimiu, München 1946.
„Novi Plamen” – online časopis, [zakładka] „Goli otok”, https://www.noviplamen.net/dosije-o-golom-otoku/ (dostęp 5.01.2025).
Otpor u žicama. Sećanja zatočenika, t. 1–2, red. R. Panić, Beograd 1969.
Petranović B., Istorija Jugoslavije 1918–1988, t. 3, Beograd 1988.
Popiołek B., Język czarnogórski – nowy język czy wariant języka serbskiego, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis”, t. 90 (2011), s. 194–200.
Popović M., Udri bandu, Beograd 1988.
Previšić M., Povijest Golog otoka, Zagreb 2019.
Projekt „Vi ste Partiju izdale onda kada je trebalo da joj pomognete”, https://www.zene-arhipelaggoli.info/zatvorenice-txt/svjedocanstva/ (dostęp 5.01.2025).
Ribnikar J., Nedovršeni krug, Beograd 1954.
Słowiński M., Błazen. Dzieje postaci i motywu, Warszawa 1993.
Spasojević Z., Dary świętego Grgura, przeł. D. Cirlić-Straszyńska, „Literatura na Świecie” 1990, nr 10, s. 69–71.
Spasojević Z., Davori Svetog Grgura, w: tegoż, Kratke priče bez muke. Izabrane kratke priče, wyd. 2 poszerz., Beograd 2006, s. 109–112.
Stoberski Z., Posłowie, w: Hofman B., Noc do jutra, przeł. J. Pomorska, Warszawa 1988, s. 273–280.
Szperlik E., Chorwacka (nie)pamięć o Jugosławii. Przemilczenia, pominięcia i odpamiętanie w prozie chorwackiej po roku 1991, Poznań 2019.
Taczyńska K., Dowcip trwający dwa i pół roku. Obraz Nagiej Wyspy w serbskim dyskursie literackim i historycznym końca XX i początku XXI wieku, Warszawa–Bellerive-sur-Allier 2016.
Ugrešić D., Nikogo nie ma w domu, przeł. D.J. Ćirlić, Kraków 2008, s. 384–401.
Vuković Č., Razvođe, Beograd 1968.
Zacharias M.J., Komunizm, federacja, nacjonalizmy. System władzy w Jugosławii 1943–1991. Powstanie, przekształcenia, rozkład, Warszawa 2004.
Żygulski Z., Bildungsroman, w: Słownik rodzajów i gatunków literackich, red. G. Gazda, S. Tynecka-Makowska, Kraków 2006, s. 87–90.
Informacje: Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, 2025, Tom XXXIV, s. 303-321
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Uniwersytet Łódzki
ul. Narutowicza 65, 90-131 Łódź, Polska
Publikacja: 04.12.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Informacje o autorze:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 266
Liczba pobrań: 293