FAQ

Szczecińskie Studia Archiwalno-Historyczne

Organizacja i przebieg repatriacji Polaków przez Szczecin z brytyjskiej strefy okupacyjnej Niemiec w latach 1945–1947

Data publikacji: 12.2023

Szczecińskie Studia Archiwalno-Historyczne, 2023, Tom 7, s. 67 - 105

https://doi.org/10.4467/25443739SSAH.23.003.19105

Autorzy

Ryszard Techman
Archiwum Straży Granicznej w Szczecinie
https://orcid.org/000-0003-2272-6032 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Abstrakt

W artykule scharakteryzowano organizację i przebieg powrotu do kraju przez Szczecin polskich repatriantów z brytyjskiej zony okupacyjnej w Niemczech w pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej. Ta planowana i masowa operacja objęła tysiące Polaków, zwłaszcza tzw. robotników przymusowych, wywiezionych do pracy w Trzeciej Rzeszy, jeńców wojennych osadzonych w obozach, zdemobilizowanych żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Szczecin odegrał szczególną rolę ze względu na położenie w pobliżu granicy z Niemcami w nowej rzeczywistości geopolitycznej, usytuowanie przy ważnej drodze morskiej na Bałtyk i dogodnym warunkom do wykorzystania komunikacji drogowej i kolejowej. Nie bez znaczenia było tu dobre przygotowanie w mieście nad Odrą Punktu Etapowego nr 2 Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, który dziennie przyjmował niekiedy kilka tysięcy osób. Akcję powrotu ludności polskiej do ojczyzny autor poprzedził informacjami o rokowaniach w tej sprawie pomiędzy zainteresowanymi władzami Wielkiej Brytanii, ZSRR i Polski. Repatriacja prowadzona transportem samochodowym, morskim i kolejowym przyniosła znaczące rezultaty, gdyż do Szczecina przyjechało blisko 265 tysięcy osób z których ogromna większość była następnie rozwożona pociągami w głąb kraju, gdzie czekały już rodziny, nieliczni pozostali w mieście, część zamieszkała na Pomorzu Zachodnim, zasilając rzesze napływających ze Wschodu osadników.

Organization and Course of Repatriation of Poles Through Szczecin From the British Occupation Zone of Germany in 1945–1947

The article characterizes the organization and course of the return to the country of Polish repatriates from the British occupation zone in Germany through Szczecin in the first years after the end of World War II. This planned and mass operation involved thousands of Poles, especially the so-called forced laborers sent to work in the Third Reich, prisoners of war imprisoned in camps and demobilized soldiers of the Polish Armed Forces in the West. Szczecin played a special role in this proces due to its location near the border with Germany in the new geopolitical reality, its location on an important sea route to the Baltic Sea and favorable conditions for the use of road and rail communication. Not without significance was the good preparation of Stage Point No. 2 of the State Repatriation Office in the city on the Oder River, which sometimes received several thousand people a day. The author preceded analysis of the action of return of the Polish population to their homeland with information about the negotiations on this matter between the interested authorities of Great Britain, the USSR and Poland. Repatriation carried out by road, sea and rail brought significant results, as nearly 265,000 people came to Szczecin, the vast majority of whom were then transported by train to the interior of the country, where their families were already waiting. A few remained in the city, some lived in Western Pomerania, being an addition for the population consisted of settlers arriving from the East.

Bibliografia

Artymowski S., Repatriacja żołnierzy Polskich SiłZbrojnych z Europy Zachodniej do Polski w latach 1945–1948, Poznań2012.

Banasiak S., Działalnośćosadnicza Państwowego Urzędu Repatriacyjnego na Ziemiach Odzyskanych w latach 1945–1947, Poznań1963.

Banasiak S., Przesiedlenie Niemców z Polski w latach 1945–1950, Łódź1968.

Białecki T., Przesiedlenie ludności niemieckiej z Pomorza Zachodniego po II wojnie światowej, Poznań1969.

Czubasiewicz B., Zarzycki J., „Posejdonem” do ojczyzny, [w:] Tu pracuję, tu żyjęzbiór reportaży, wyboru dokonałZ. Sośnicki, Szczecin 1977.

Jankowiak St., Wysiedlenie i emigracja ludności niemieckiej w polityce władz polskich w latach 1945–1970, Warszawa 2005.

Kaczkowski S., Osadnictwo polskie w Szczecinie 1945–1950, Poznań1963.

Kersten K., Repatriacja ludności polskiej po II wojnie światowej (studium historyczne), Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1974.

Kersten K., Repatriacja Polaków z byłej Rzeszy Niemieckiej po drugiej wojnie światowej, częśćI: Rok 1945, „Polska Ludowa”, t. VI, 1967.

Kersten K., Repatriacja Polaków z b. Rzeszy Niemieckiej po drugiej wojnie światowej, częśćII: 1946–1950, Polska Ludowa”, t. VII, 1968.

Lippóczy P., Walichnowski T., Przesiedlenie ludności niemieckiej z Polski po drugiej wojnie światowej w świetle dokumentów, Warszawa–Łódź1982.

Maciejewski J., Wspomnienia z tamtych lat, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk, 1980

Nitschke B., Wysiedlenie ludności niemieckiej z Polski w latach 1945–1949, Zielona Góra 1999.

Państwowy Urząd Repatriacyjny na Pomorzu Zachodnim od 1.IV.1945 do 31.XII.1947, Szczecin 1947.

Sula D., Działalnośćprzesiedleńczo-repatriacyjna Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w latach 1944–1951, Lublin 2002.

Techman R., Armia radziecka w gospodarce morskiej Pomorza Zachodniego w latach 1945–1956, Poznań2003.

Techman R., Strefa radziecka w porcie szczecińskim w latach 1947–1955, „Zapiski Historyczne”, 1994, nr 58, z. 4.

Tebinka J., Techman R., Raporty brytyjskiego wicekonsula w Szczecinie Josepha Waltersa z 1946 roku, częśćI, „Zapiski Historyczne”1997, nr 62, z. 1.

Tebinka J., Techman R., Raporty brytyjskiego wicekonsula Josepha Waltersa z 1946 roku, częśćII, „Zapiski Historyczne”1997, nr 62, z. 2–3.

Tebinka J., Techman R., Szczecin w polityce brytyjskiej w latach 1945–1970, [w:] Polska w podzielonym świecie po II wojnie światowej (do 1989 r.), zbiór studiów pod red. Mieczysława Wojciechowskiego, Toruń2002.

Wróbel J., Na rozdrożu historii. Repatriacja obywateli polskich z Zachodu w latach 1945–1949, Łódź2009

Zaremba P., Dziennik 1945, Szczecin 1996.

 

Prasa

„Kurier Szczeciński”

12 X 1945, nr 6: „Szczecin gotowy na przyjęcie repatriantów”

15 X 1945, nr 8: „Pierwsi repatrianci z zachodu przybyli do Szczecina”

17 X 1945, nr 10: „Przez Szczecin do kraju. Codziennie przybywa z Lüneburga po 3 tys. Polaków z zachodu”

25 X 1945, nr 17: „WracająPolacy z Nadrenii i Westfalii”

30 X 1945, nr 21: „16-ty transport repatriantów przybyłdo Szczecina”

15 XI 1945 nr 35: „Jubileusz w drugim etapie PUR-u”

16 XI 1945, nr 36: „Szczecin wzorowym ośrodkiem repatriacji. Uroczyste powitanie 100.000-ego rodaka z Zachodu w II Etapie P.U.R.”

23 XI 1945, nr 42: „Pułk. Hicks konferuje z przedstawicielami władz polskich w Szczecinie”

16–17 XII 1945, nr 62: „U Anglików w Szczecinie”

10 I 1946, nr 5: „Pierwsze transporty morskie repatriantów z Zachodu”

12 I 1946, nr 7: „Pierwszym statkiem przybędzie 1000 repatriantów”

29 III 1946, nr 69: „Z dniem 1 kwietnia rozpocznie sięrepatriacja drogąmorską”

31 III–1 IV 1946, nr 31: „Pierwszy statek z repatriantami polskimi z Lubeki przybywa do Szczecina”

5 IV 1946, nr 75: „Pierwszy statek zawinąłdo polskiego Szczecina”„Szczecin”

1 VI 1947, nr 21–22: „Pierwsze kroki z repatriantami”.

 

Strony internetowe

Iwańczuk J., Punkty zbiorcze dla przesiedleńców niemieckich na terenie Szczecina (1945–1947), http://encyklopedia.szczecin.pl/wiki/Punkty_zborcze_dla_przesiedleńców_niemieckich_na_terenie_Szczecina_(1945-1947) dostęp 12.05.2020.

Informacje

Informacje: Szczecińskie Studia Archiwalno-Historyczne, 2023, s. 67 - 105

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Angielski:

Organization and Course of Repatriation of Poles Through Szczecin From the British Occupation Zone of Germany in 1945–1947

Autorzy

https://orcid.org/000-0003-2272-6032

Ryszard Techman
Archiwum Straży Granicznej w Szczecinie
https://orcid.org/000-0003-2272-6032 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Archiwum Straży Granicznej w Szczecinie

Publikacja: 12.2023

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: Żadna

Udział procentowy autorów:

Ryszard Techman (Autor) - 100%

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Liczba wyświetleń: 83

Liczba pobrań: 156