FAQ

Szczecińskie Studia Archiwalno-Historyczne

Kościelna księga rachunkowa z Szumiącej koło Kamienia Pomorskiego (1730–1792) – spojrzenie na źródło w oparciu o teorię aktora-sieci ANT i jego opis

Data publikacji: 12.2023

Szczecińskie Studia Archiwalno-Historyczne, 2023, Tom 7, s. 7 - 66

https://doi.org/10.4467/25443739SSAH.23.001.19103

Autorzy

Ryszard Zieleń
Uniwersytet Gdański
ul. Bażyńskiego 1a 80-952 Gdańsk, Polska
https://orcid.org/0009-0003-9959-3167 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Abstrakt

Tytułowa kościelna księga rachunkowa luterańskiej parafii Szumiąca koło Kamienia Pomorskiego z lat 1730–1792 została znaleziona w Gdańsku. Coroczny bilans zatwierdzali patronowie parafii. Kontroli ksiąg parafialnych, dokonywał prepozyt kapituły kamieńskiej. Do badań źródłoznawczych zastosowano teorię aktora-sieci ANT skorelowaną z osią czasu. Każdy człowiek, instytucja, zjawisko, przedmiot czy też zwierzę może zostać aktorem sieci i tworzyć sieć powiązań. Księga została umiejscowiona w strukturach kościelnych kapituły kamieńskiej, systemie księgowania opartego na połączeniu księgowości francuskiej i niemieckiej oraz w ówczesnym systemie waluty obrachunkowej. Graf przedstawiający Księgę jako aktora-sieci pokazuje powiązania kont księgowych z badaniami ilościowymi, a sentencji księgowych z analizami jakościowymi. Dla lepszego zrozumienia teorii ANT dostosowanej do badań historycznych, w publikacji umieszczono wyniki analizy siły nabywczej srebra zawartego w dobrym groszu z uwzględnieniem inflacji na tle wydarzeń historycznych. Sentencje księgowe opisujące osoby, miejsca na wykonanie analizy powiązań z zasobami Archiwum Państwowego w Szczecinie.

Church accounting book from Szumiąca near Kamień Pomorski (1730–1792) – a look at the source and its description based on the ANT actor-network theory

Eponymous church accounting book from Lutheran parish in Szumiąca near Kamień Pomorski from the years 1730–1792 was discovered in Gdańsk. The annual balance sheet was approved by the parish patrons. Control of parish books was coducted by praepositus of Chapter of Kamień. Research was undertaken with use of actor-network theory (ANT) corelated with timeline. Every person, institution, phenomenon, object or animal can become a network actor and create a network of connections. The book was placed in the church structures of the Kamień Chapter, an accounting system based on a combination of French and German accounting, and in the accounting currency system of that time. The graph presenting the Book as an actor-network shows the connections of accounting accounts with quantitative research, and accounting maxims with qualitative analyses. For a better understanding of the ANT theory adapted to historical research, the publication includes the results of an analysis of the purchasing power of silver contained in a good penny, taking into account inflation against the background of historical events. Accounting sentences describing people, places and events allowed for the analysis of connections with the resources of the State Archives in Szczecin.

Bibliografia

Abriszewski K., Czy Latourowskie badanie sposobów egzystowania pozwala zrozu- miećwartości i ich rolęw naszym życiu? Teoria Aktora-Sieci Bruno Latoura, „Teksty Drugie”2007, nr 1-2, s. 113–126.

Abriszewski K., Poznanie, zbiorowość, polityka. Analiza teorii aktora-sieci Bruno Latoura, Kraków 2008.

Abriszewski K., Teoria aktora-sieci jako teoria kultury, „Prace Kulturoznawcze”2016, nr 18, Kultura nie-ludzka, s. 99–116.

Abriszewski K., Wszystko otwarte na nowo: teoria Aktora-Sieci i filozofia kultury, Toruń2010.

Banaszkiewicz A., Techniki prowadzenia ksiąg rachunkowych w ujęciu historycz- nym, „Copernican Journal Finance & Accounting”2013, nr 2, z. 1, 21–38.

Biały A., Szesnastowieczne oprawy z krakowskiej szkoły introligatorskiej na przy- kładzie kolekcji z Biblioteki Jasnogórskiej wybrane problemy, Katowice 2015.

Bronisch G., Ohle W., Kreis Kammin Land, Stettin 1939: L. Sarnier, portal Academica, licencja http://rightsstestaments.org/voca/InC/1.0/, dostęp: 2023-05-04.

Chlebowska (Szudarek) A., Fundacje opiekuńcze dla szlachcianek legaty Richarda Heinricha von Flemminga 1713/17531928, [w:] Szlachta społeczeństwo państwo między Warmiąa Rugiąw XVIIIXX wieku, Szczecin 1998, s. 121–130.

Chlebowska A., Stare pannywdowy i rozwiedzione. Samotne szlachcianki w Prusach w latach 18151914 na przykładzie prowincji Pomorze, Szczecin 2012.

Dobija M., Natura i piękno zapisu podwójnego, „Zeszyty Naukowe. Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie”2009, nr 796, s. 5–20.

Domańska E., Mikrohistorie. Spotkania w między światach, Poznań2005.

Dubiel J., https://zamkilubuskie.pl/szczecin-zdunowo-hohenkrug/, dostęp 2023-10-26.

Furtak T., Ceny w Gdańsku w latach 17011815, Lwów 1935.

Gawart M., Wczesne koncepcje rachunku kosztów, [w:] Historia rozwoju teore- tycznej myśli rachunkowości. Przegląd wybranych teorii, modeli i koncepcji, red. K. Klimczak, Warszawa 2015, s. 132–163.

Gesterding C., Beitrag zur Geschichte der Stadt Greifswald oder vervollständigte, Greifswald 1829.

Gumowski M., Fałszerstwa monetarne Fryderyka II cz. I, „Przegląd Zachodni”1948, nr 10, s. 422–445.

Gumowski M., Fałszerstwa monetarne Fryderyka II cz. II, „Przegląd Zachodni”1948, nr 11, s. 517–541.

Gumowski M., Fałszerstwa monetarne Fryderyka II cz. III, „Przegląd Zachodni”1948, nr 12, s. 671–445.

Gut P., Transkribus im Archiv Ein polnisch-deutsches Projekt zur Handschriftente- xterkennung an historischen Dokumenten, „Archeion”2021, nr 122 s. 129–153.

Kizik E., Struktura administracyjna i finansowanie gdańskiego kościoła luterańskie- [w:] Gdańsk w epoce Bartholomäusa Milwitza, red. E. Kizik, Gdańsk 2010, s. 41–55.

Klasik M., Dzieje kapituły katedralnej, Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej, https://mhzk.eu/old/muzeum/admin/indexe892.html?view=art_m&sid=5&a-id=342.

Klimczak K., Powstanie systemu księgowości podwójnej, [w:] Historia rozwoju teoretycznej myśli rachunkowości. Przegląd wybranych teorii, modeli i koncepcji, red. K. Klimczak, Warszawa 2015, s. 39–64.

Krzysztofiak M., Luszniewicz A., Statystyka, Warszawa 1979.

Kupke G., Bericht über die Verzeichung der kleineren nichtstaatlichen Archive des Kreises Kammin und Greifenberg in Pommern, Bd. 2, H. 5, Stettin 1933.

Latour B., E. Hermant E., Paris: Invisible City, Paris 2009, http://brunolatour.fr/virtual/EN/index.html, dostęp 2022-08-08.

Latour B., Nadzieja Pandory, tł. K. Abriszewski Toruń2013.

Latour B., Nigdy nie byliśmy nowocześni, tł. M. Gdula, Warszawa 2011.

Latour B., Reassembling the Social: An introduction to Actor-Network-Theory, New York 2005.

Latour B., Splatając na nowo to, co społeczne. Wprowadzenie do teorii aktora-sieci, tł. K. Abriszewski, A. Derra, Kraków 2010.

Latour B., Technologia jako utrwalone społeczeństwo, tł. Ł. Afeltowicz, „Avant.

Pismo awangardy filozoficzno-naukowej”2013, nr 4, z. 1, s. 17–48.

Łazarowicz E., Historia powstania księgowości podwójnej i rachunku kosztów, Warszawa 2011.

Maćkowski T., Tokeny fundacji gdańskiego kupca Zachariasza Zappio dla rozliczenia pomocy ubogim, „Forum Numizmatyczne. Studia i Materiały”2018, nr 2, s.195–205.

Małłek J., Ustawa o Rządzie (Regimentsnottel) Prus Książęcych z roku 1542. Studium z dziejów społecznych i politycznych w lennie pruskim, „Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu”1967, nr 72, z. 2, s. 1–233.

Marciniak R., Dobra kapituły kamieńskiej do połowy XV wieku: studium z dziejów społecznych gospodarstwa feudalnego, Poznań1970.

Marciniak R., Kolonizacja ziemi kamieńskiej w XIV w., „Materiały Zachodniopomorskie”1971, nr 17, s. 173–227.

Metody statystyczne teoria i zadania, red. C. Domański, Łódź2001.

Moderow H., Die evangelischen Geistlichen Pommerns von der Reformation bis zur Gegenwart, Bd. 1, Stettin 1903.

Morawski W., Kronika kryzysów gospodarczych, Warszawa 2003.

Naworski Z., Biurokracja pruska w XVIII wieku na drodze ku Weberowskiemu ideałowi, [w:] Dzieje biurokracji, red. T. Bykowa, A. Górak, G. Smyk, Lublin 2016, s. 135–150.

Nowicki T., Ministri ecclesiae. Służba kościelna i witrycy w diecezji włocławskiej w XVIII wieku, Lublin 2011.

Palęcka A., Teoria aktora-sieci jako ontologia dla socjologii wizualnej, „Przegląd Socjologii Jakościowej”2014, nr 10, z. 4, s. 6–16, http//www.przegladsocjologiijakosciowej.org, dostęp: 2020-05-09.

Pawlik R., Kapituła kamieńska wobec protestantyzmu i przebudowy stosunków kościelnych w Księstwie Pomorskim do połowy XVI wieku, „Czasy Nowożytne”2018, nr 31, s. 111–145.

Pawlik R., Kapituła katedralna w Kamieniu pomorskim na przełomie epok (14981549), Warszawa-Szczecin 2019.

Pawlik R., Księgozbiór kościoła parafialnego w Trzęsaczu w świetle akt wizytacji generalnej z 1594 roku, „Szczecińskie Studia Archiwalno-Historyczne”2022, nr 6, s. 11–35.

Ptaszyński M., Narodziny zawodu. Duchowni luterańscy i proces budowania koncesji w Księstwach Pomorskich XVI/XVII w., Warszawa 2011.

Ptaszyński M., Od opieki nad wdowądo systemu ubezpieczeń. Początki systemu opieki społecznej, „MówiąWieki”2010, nr 603, s. 44–49.

Rostworowski E., Wiek XVIII, Warszawa 1977.

Sierocki R., Analiza sieci społecznych jako metoda badawcza w naukach społecznych,

„Rocznik Antropologii Historii”2020, nr 10, nr 13, s. 223–255.

Sitarz B., Zabezpieczanie poniemieckich archiwaliów na Pomorzu Zachodnim w latach 19451960. Wybrane przykłady, „Szczecińskie Studia Archiwalno-Historyczne”2022, nr 6, s. 105–108.

Szukała M., Archiwum Państwowe w Szczecinie w latach 19191945. Ludzie i działalność, Szczecin 2019.

Szultka Z., Deutsche Geschichte im Osten Europas. Pommern, red. Werner Buchholz, Berlin 1999: recenzja, „Przegląd Historyczny”2002, nr 93, z 4, s. 473–481.

Szultka Z., Inne spojrzenie na luterańskie duchowieństwo Pomorza Zachodniego w drugiej połowie XVI i na początku XVII wieku (na marginesie pracy Macieja Ptaszyńskiego Narodziny zawodu), „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”2011, nr 15, s. 245–283.

Szultka Z., WieśPomorza pruskiego w II poł. XVIII w. Progresja domen, [w:] Historia Pomorza, t. 2: do roku 1815, cz. 3: Pomorze zachodnie w latach 16481815, red. G. Labuda, Z. Szultka, H. Lesiński, D. Łukasiewicz, A. Wielopolski, Poznań2003.

Translator pisma odręcznego Transcribus, https://app.transkribus.eu/pl. Tuchańska B., Czy Latourowskie badanie sposobów egzystowania pozwala zrozumiećwartości i ich rolęw naszym życiu? „Prace Kulturoznawcze”18: 2016, Kultura nie- ludzka, s. 80–97, https://wuwr.pl/pkult/issue/view/317, dostęp: 2023-04-04.

Tuchańska B., Nauka a codzienność, Nauka”2014, nr 3, s. 79–101.

Wachowiak B., Organizacja kościoła luterańskiego, [w:] Historia Pomorza, t. 2: do roku 1815, cz. I: 1464/661648/57, red. G. Labuda, Poznań1976.

Wejman G., Dzieje Kościoła katolickiego na Pomorzu Zachodnim i Północnym do 1945 roku. Zarys problemu, „Colloquia Theologica Ottoniana”2016, nr 2, s. 217–238. Wejman G., Zarys historii archiwum kościelnego w Kamieniu Pomorskim, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”2000, nr 74, s. 457–473.

Wijaczka J., Johannes Bugenhagen (14851558). Reformator Północy, [w:] „Gdań- ski Rocznik Ewangelicki”2008, nr 2, s. 27-38, https://www.reformacja-pomorze.pl/historia/opracowania-historyczne, dostęp: 2023- 04- 06.

Wijaczka J., Kwestia dziesięciny w Rzeszy Niemieckiej, Polsce i Prusach Książęcych w XVI wieku, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie” 1990, nr 1–4, s. 77–87.

Wilson R. J., Wprowadzenie do teorii grafów, Warszawa 2012, t. 2.

Wiślicz T., Metody ilościowe i jakościowe w badaniach historycznych, [w:] Wprowadzenie do metodologii historii, red. E. Domańska, J. Pomorski, Warszawa 2022, s. 346–358.

ZieleńR., Kościelna księga rachunkowa z Szumiącej (17301792): badania źródłoznawcze w oparciu o teorięaktora-sieci ANT z dziejami parafii w tle, promotor S. Kościelak, Gdańsk 2023, praca magisterska, niepublikowana.

ZieleńR., Rachunkowośćwe wspólnotach luterańskich: Weichmühl na Pomorzu Tylnym, w kościele św. Jana w Gdańsku i Królewcu-Trangheim w okresie 17561763 wybrane zagadnienia, promotor S. Kościelak, Gdańsk 2020, praca licencjacka, niepublikowana.

Żabiński Z., Rozwój systemów pieniężnych w Europie Zachodniej i północnej, Wrocław 1989.

Żabiński Z., Systemy pieniężne na ziemiach polskich, Wrocław 1981.

Żeglińska A., Księgi rachunkowe i metrykalne parafii ewangelickich w zasobie Archiwum Rodu Finck von Finckenstein Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne2021, nr 116, s. 533551.

Informacje

Informacje: Szczecińskie Studia Archiwalno-Historyczne, 2023, s. 7 - 66

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Angielski:

Church accounting book from Szumiąca near Kamień Pomorski (1730–1792) – a look at the source and its description based on the ANT actor-network theory

Autorzy

https://orcid.org/0009-0003-9959-3167

Ryszard Zieleń
Uniwersytet Gdański
ul. Bażyńskiego 1a 80-952 Gdańsk, Polska
https://orcid.org/0009-0003-9959-3167 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet Gdański
ul. Bażyńskiego 1a 80-952 Gdańsk, Polska

Publikacja: 12.2023

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: Żadna

Udział procentowy autorów:

Ryszard Zieleń (Autor) - 100%

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Liczba wyświetleń: 63

Liczba pobrań: 68