Postępowanie sądowe o odzyskanie dzieła sztuki. Przypadek akwareli Wassilego Kandinsky’ego odnalezionej w domu aukcyjnym Grisebach
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 05.09.2025
Santander Art and Culture Law Review, 2025, 1/2025 (11), s. 297-316
https://doi.org/10.4467/2450050XSNR.25.014.21970Autorzy
Postępowanie sądowe o odzyskanie dzieła sztuki. Przypadek akwareli Wassilego Kandinsky’ego odnalezionej w domu aukcyjnym Grisebach
Celem artykułu jest przeanalizowanie zagadnień prawnych związanych z wytoczeniem powództwa o zwrot utraconego dobra kultury, ze szczególnym uwzględnieniem norm prawa międzynarodowego. Punktem wyjścia do rozważań jest omówienie przypadku akwareli Wassilego Kandinsky’ego skradzionej z Muzeum Narodowego w Warszawie, a odnalezionej w domu aukcyjnym Grisebach. Sformułowane wnioski i postulaty mają charakter ogólny i mogą być zastosowane do usprawnienia procedur odzyskiwania dobra kultury lub wzmocnienia ochrony tych obiektów przed ich trwałą utratą. W pierwszej części artykułu omówiono przypadek akwareli Kandinsky’ego na podstawie artykułów prasowych i informacji zawartych na stronach internetowych, a także proweniencję akwareli. W drugiej część pracy przedstawiono możliwe rozwiązania prawne prowadzące do odzyskania dobra kultury i opisano potencjalne problemy i zagrożenia na temat restytucji dóbr kultury. W podsumowaniu zawarto wnioski dotyczące poziomu prawnej ochrony dóbr kultury i postulaty wprowadzenia narzędzi, które chroniłyby dobra kultury w bardziej skuteczny sposób.
Bürgerliches Gesetzbuch z 18.08.1896, https://www.gesetze-im-internet.de/bgb/index.html [dostęp: 29.07.2023].
Campfiens E., Alternative Dispute Resolution in Restitution Claims and the Binding Expert Opinion Procedure of the Dutch Committe, w: V. Vadi, H.E.G.S. Schneider (red.), Art, Cultural Heritage and the Market. Ethical and Legal Issues, Springer, Heidelberg 2014, Kindle, rozdz. 3.
Carl M.H., Legal Issues Associated with Restitution – Conflict of Law Rules Concerning Ownership and Statutes of Limitation, w: International Bureau of the Permanent Court of Arbitration (red.), Resolution of cultural property disputes: Papers emanating from the Seventh PCH International Law Seminar, May 23, 2003, Wolters Kluwer Law & Business, Haga 2004, s. 185-192.
Case Note – Kanakaria Mosaics – Autocephalous Greek Orthodox Church of Cyprus and Cyprus v. Goldberg, https://tiny.pl/0ympcq4m [dostęp: 28.07.2023].
Cornu M., Renold M.-A., New Developments in the Restitution of Cultural Property: Alternative Means of Dispute Resolution, „International Journal of Cultural Property” 2010, vol. 17, nr 1, s. 1-31, https://doi.org/10.1017/S0940739110000044
Cox D., „Inalienable” Archives: Korean Royal Archives as French property under international law, „International Journal of Cultural Property” 2011, nr 18, s. 409-423.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/60/UE z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie zwrotu dóbr kultury wyprowadzonych niezgodnie z prawem z terytorium państwa członkowskiego, zmieniająca rozporządzenie (UE) nr 1024/2012 (wersja przekształcona), Dz. Urz. UE L 159 z 28.05.2014.
Dyrektywa Rady 93/7/EWG z dnia 15 marca 1993 r. w sprawie zwrotu dóbr kultury wyprowadzonych niezgodnie z prawem z terytorium Państwa Członkowskiego, Dz. Urz. UE L 74 z 27.03.1993.
Dom aukcyjny Grisebach wstrzymuje sprzedaż skradzionego w Polsce obrazu Kandinskiego. Będzie dodatkowa kontrola, „Dziennik Gazeta Prawna” z 2.12.2022, https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/swiat/artykuly/8601557,grisebach-wstrzymuje-sprzedaz-kandinskiego.html [dostęp: 24.06.2023].
Einführungsgesetz zum Bürgerlichen Gesetzbuche z 18.08.1896 (EGBGB), https://www.gesetze-im-internet.de/bgbeg/index.html [dostęp: 28.07.2023].
Gerecka-Żołyńska A., Restytucja dóbr kultury a wolny rynek sztuki, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1996, z. 2, s. 43-58.
Gesetz zum Schutz von Kulturgut z 31.07.2016, https://www.gesetze-im-internet.de/englisch_kgsg/index.html [dostęp: 14.10.2024].
Górecki J., Kolizyjne prawo rzeczowe, „Studia Prawa Prywatnego” 2014, nr 3-4, s. 5-48. https://twitter.com/krol_rp/status/1598340686184685576 [dostęp: 24.06.2023].
International Bureau of the Permanent Court of Arbitration (red.), Resolution of cultural property disputes: Papers emanating from the Seventh PCH International Law Seminar, May 23, 2003, Wolters Kluwer Law & Business, Haga 2004.
Jagielska-Burduk A., Nabycie własności dobra kultury od nieuprawnionego. Wybrane zagadnienia, „Santander Art and Culture Law Review” 2015, nr 1(1), s. 119-134.
Kaczorowska B., Ocena dobrej wiary nabywcy dzieła sztuki przy nabyciu od nieuprawnionego, „Ochrona Zabytków” 2012, nr 3-4, s. 135-150.
Kodeks Etyki ICOM dla Muzeów uchwalony dnia 8 października 2004 r. w Seulu przez Zgromadzenie Generalne ICOM, translated from English, French and Spanish version by: S. Waltoś, https://icom.museum/wp-content/uploads/2018/07/poland.pdf [dostęp: 2.08.2023].
Konwencja dotycząca środków zmierzających do zakazu i zapobiegania nielegalnemu przywozowi, wywozowi i przenoszeniu własności dóbr kultury, sporządzona w Paryżu dnia 17 listopada 1970 r., Dz. U. z 1974 r. Nr 20, poz. 106.
Kowalski W., Nabycie własności dzieła sztuki od nieuprawnionego, Zakamycze, Kraków 2004.
Kozubal M., Krajowy rejestr utraconych dóbr kultury. Spis, którego nie ma, „Rzeczpospolita” z 19.04.2022, https://www.rp.pl/historia/art36105701-krajowy-rejestr-utraconych-dobr-kultury-spis-ktorego-nie-ma [dostęp: 24.07.2023].
Kozubal M., Jendroszczyk P., Dlaczego prawie utraciliśmy akwarelę Kandinskiego, „Rzeczpospolita” z 2.12.2022, https://www.rp.pl/malarstwo/art37541001-dlaczego-prawie-utracilismy-akwarele-kandinskiego [dostęp: 5.07.2023].
Land muss Tiepolo herausgeben, https://oberlandesgericht-celle.niedersachsen.de/startseite/aktuelles/presseinformationen/-90275.html [dostęp: 28.07.2023].
Lemańczyk B., Skradziona z polskiej kolekcji akwarela została sprzedana na aukcji w Berlinie, 1.12.2022, https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C1496155%2Cskradziona-z-polskiej-kolekcji-akwarela-zostala-sprzedana-na-aukcji-w [dostęp: 28.06.2023].
Lessmann J.Z., Dlaczego prace Kandinsky’ego i Klee krakowska „Desa” zaoferowała w Warszawie?, „Przekrój” 1982, nr 24, s. 8-9.
Lysiak M., Poland says Kandinsky painting sold at Berlin auction house was stolen from the National Museum in Warsaw, „The Art Newspaper” z 2.12.2022, https://www.theartnewspaper.com/2022/12/02/poland-claims-a-kandinsky-just-sold-at-a-berlin-auction-house-was-stolen-from-the-national-museum-of-warsaw [dostęp: 24.07.2023].
„Madonna z Dzieciątkiem” – polska strata wojenna z kolekcji Lubomirskich odnaleziona w Japonii, https://tiny.pl/4km6kw2t [dostęp: 14.10.2024].
Odpowiedź na publikację „Rzeczpospolitej” ws. akwareli Wassilego Kandinskiego, 5.12.2022, https://www.gov.pl/web/kultura/odpowiedz-na-publikacje-rzeczpospolitej-ws-akwareli-wassilego-kandinskiego [dostęp: 30.07.2024].
OLG Celle – Urteil vom 17.09.2010 – 4 U 30/08, „Kunstrechtsspiegel” 2010, nr 4, s. 152-166. OLG Köln, Urteil vom 02.11.1988 – 2 U 52/88, https://openjur.de/u/2191771.html [dostęp: 16.06.2023].
Projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz niektórych innych ustaw, https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy-o-ochronie-zabytkow-i-opiece-nad-zabytkami-oraz-niektorych-innych-ustaw3 [dostęp: 3.08.2025].
Prowda J.B., The Perils of Buying and Selling Art at the Fair: Legal Issues in Title, w: V. Vadi, H.E.G.S. Schneider (red.), Art, Cultural Heritage and the Market. Ethical and Legal Issues, Springer, Heidelberg 2014, Kindle, rozdz. 6.4.
Renold M.-A., Chechi A., Ferland J., Velioglu-Yildizci E., Cross-border restitution claims of art looted in armed conflicts and wars and alternatives to court litigations, Directorate-General for Internal Policies of the Union (European Parliament) 2016, s. 25-26.
Renold M.-A., Stolen Art: The Ubiquitous Question of Good Faith, w: International Bureau of the Permanent Court of Arbitration (red.), Resolution of cultural property disputes: Papers emanating from the Seventh PCH International Law Seminar, May 23, 2003, Wolters Kluwer Law & Business, Haga 2004, s. 251-263.
Rozporządzenie (WE) nr 864/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lipca 2007 r. dotyczącego prawa właściwego dla zobowiązań pozaumownych („Rzym II”), Dz. Urz. UE L 199/40 z 31.07.2007.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych, Dz. Urz. UE L 351/1 z 20.12.2012.
Sewastianowicz M., Zniknie rejestr utraconych dóbr kultury, 2.04.2025, https://www.prawo.pl/prawo/zniknie-rejestr-utraconych-dobr-kultury,532308.html [dostęp: 3.08.2025].
Sprawa akwareli Kandinskiego w Niemczech trafiła do sądu, „Dziennik Gazeta Prawna” z 20.01.2023, https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/swiat/artykuly/8641650,sprawa-akwareli-kandinskiego-w-niemczech-sad.html [dostęp: 30.07.2024].
Srother G., Resolving Cultural Property Disputes in the Shadow of the Law, „Harvard Negotiation Law Review” 2014, t. 19, s. 335-376.
Szymanowski G., Skradziona akwarela Kandinskiego i pytanie, do kogo należy, 29.12.2022, https://www.dw.com/pl/skradziona-akwarela-kandinskiego-prawnik-analizuje-do-kogo-nale%C5%BCy/a-64238439 [dostęp: 26.06.2023].
Szymanowski G., Spór o obraz Kandinskiego. Dom aukcyjny: sprzedaż jest legalna, „Rzeczpospolita” z 2.12.2022, https://www.rp.pl/spoleczenstwo/art37537931-spor-o-obraz-kandinskiego-dom-aukcyjny-sprzedaz-jest-legalna [dostęp: 24.06.2023].
UN General Assembly Resolution 76/16 on “Return or restitution of cultural property to the countries of origin”, adopted on 6 December 2021, A/RES/76/16, https://digitallibrary.un.org/record/3952203?v=pdf [dostęp: 24.06.2023].
Urbinati S., Alternative Dispute Resolution Mechanisms in Cultural Property Related Disputes: UNESCO Mediation and Conciliation Procedures, w: V. Vadi, H.E.G.S. Schneider (red.), Art, Cultural Heritage and the Market. Ethical and Legal Issues, Springer, Heidelberg 2014, Kindle, rozdz. 4.
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1360.
Ustawa z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach, tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 385.
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 840.
Ustawa z dnia 25 maja 2017 r. o restytucji narodowych dóbr kultury, tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1591.
Weller M., Wem gehört der versteigerte Kandinsky?, „Legal Tribune Online” z 28.12.2022, https://www.lto.de/recht/hintergruende/h/auktionshaus-grisebach-versteigerung-kandinsky-gutglaeubiger-erwerb-polen-diebstahl [dostęp: 26.06.2023].
Wspólne Oświadczenie komitetów narodowych ICOM Niemiec i Polski w sprawie sprzedaży obrazu Kandinskiego (ang.), 2.01.2023, https://icom-poland.mini.icom.museum/wspolne-oswiadczenie-komitetow-narodowych-icom-niemiec-i-polski-w-sprawie-sprzedazy-obrazu-kandinskiego-ang/ [dostęp: 14.10.2024].
Zalasińska K., Dobra wiara jako przesłanka ochrony nabywców kradzionych dzieł sztuki – wybrane zagadnienia, „Palestra” 2010, z. 5-6, s. 45-54.
Zalasińska K., Konwencja UNESCO z roku 1970, „Cenne, Bezcenne, Utracone” 2015, nr 1-2, s. 99-101.
Informacje: Santander Art and Culture Law Review, 2025, 1/2025 (11), s. 297-316
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
Polska
Publikacja: 05.09.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 586
Liczba pobrań: 341