Polski rynek sztuki w dobie rosnących wymogów AML – diagnoza, wyzwania, prognozy
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 11.12.2025
Santander Art and Culture Law Review, 2025, 2/2025 (11), s. 260-278
https://doi.org/10.4467/2450050XSNR.25.025.22767Autorzy
Polski rynek sztuki w dobie rosnących wymogów AML – diagnoza, wyzwania, prognozy
For years, the art market has been an environment vulnerable to money laundering. Art is often treated as a financial asset, while being excluded from meaningful state oversight. The implementation of the 5th AML Directive in 2021 integrated the Polish art market into the existing EU anti-money laundering (AML) regime, initiating intensified activity by the General Inspector of Financial Information (GIIF). The authority now conducts inspections, collects data and develops analytics, gradually improving its understanding of the circulation of cultural goods. Regulated entities failed to adopt the new rules promptly and their output is generally formal in nature, such as preparing documentation for compliance rather than applying a genuine risk-based approach. Meanwhile, both the EU and Poland continue to strengthen their AML framework: the AMLA agency has been created, and work is underway on SIGIIF 2.0 as well as a unified communication channel with the GIIF. However, important gaps remain, including unclear references to definitions of artworks, antiques and collectibles in the VAT Act, the possibility of bypassing the €10,000 threshold through fragmentation, the lack of clear practice regarding artist-entrepreneurs, and limited information exchange among authorities. As AML and heritage-protection regulations have developed separately, these inconsistencies persist. The art market has thus shifted from almost no oversight to dynamic yet still uneven measures, while the development of a coherent AML system remains ongoing.
Commission nationale des sanctions, Décision du 26 octobre 2023 société X, M. Y, M. Z, https://www.economie.gouv.fr/commission-nationale-sanctions/les-decisions-de-la-cns [dostęp: 15.10.2025].
Dyl M., Królikowski M. (red.), Ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Ustawa sankcyjna. Komentarz, wyd. 2, C.H. Beck, Warszawa 2024.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/843 z dnia 30 maja 2018 r. zmieniająca dyrektywę (UE) 2015/849 w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu oraz zmieniająca dyrektywy 2009/138/WE i 2013/36/UE, Dz. Urz. UE L 156 z 19.06.2018 r.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1640 z dnia 31 maja 2024 r. w sprawie mechanizmów, które państwa członkowskie powinny wprowadzić w celu zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, zmieniającą dyrektywę (UE) 2019/1937 oraz zmieniającą i uchylającą dyrektywę (UE) 2015/849 (Dz. Urz. UE L z 19.06.2024).
FATF (The Financial Action Task Force), Money Laundering and Terrorist Financing in the Art and Antiquities Market, Paris 2023, https://www.fatf-gafi.org/en/publications/Methodsandtrends/Money-Laundering-Terrorist-Financing-Art-Antiquities-Market.html [dostęp: 5.10.2024].
FATF (The Financial Action Task Force), International Standards on Combating Money Laundering and the Financing of Terrorism & Proliferation. The FATF Recommendations, Paris 2025, https://www.fatf-gafi.org/content/dam/fatf-gafi/recommendations/FATF%20Recommendations%202012.pdf.coredownload.inline.pdf [dostęp: 12.10.2025].
Gadecki B., Nielegalny rynek dzieł sztuki, w: W. Pływaczewski, P. Chlebowicz (red.), Nielegalne rynki. Geneza, skala zjawiska oraz możliwości przeciwdziałania, Uniwersytet Warmińsko- -Mazurski, Olsztyn 2012, s. 339-351.
Generalny Inspektor Informacji Finansowej, Krajowa Ocena Ryzyka Prania Pieniędzy oraz Finansowania Terroryzmu 2019 r., https://www.gov.pl/web/finanse/krajowa-ocena-ryzyka-prania-pieniedzy-oraz-finansowania-terroryzmu [dostęp: 15.10.2025].
Generalny Inspektor Informacji Finansowej, Krajowa Ocena Ryzyka Prania Pieniędzy oraz Finansowania Terroryzmu 2023 r., https://www.gov.pl/web/finanse/krajowa-ocena-ryzyka-prania-pieniedzy-oraz-finansowania-terroryzmu [dostęp: 15.10.2025].
Hagtvedt H., Money and Marketing in the Art World, Routledge 2024.
HM Treasury, Home Office, National Risk Assessment of Money Laundering and Terrorist Financing 2025, London 2025, s. 102-106, https://www.gov.uk/government/publications/national-risk-assessment-of-money-laundering-and-terrorist-financing-2025 [dostęp: 15.10.2025].
https://www.amla.europa.eu/index_en [dostęp: 15.10.2025].
Kalbermatten S., The ‘Assetization’ of Art on an Institutional Level–Fractional Ownership Implemented in the Royal Museum of Fine Arts Antwerp, „Arts” 2024, nr 13(1), s. 1-14, https://doi.org/10.3390/arts13010016.
Kancelaria Prawna Skarbiec, Rynek dzieł narażony na nadużycia w zakresie prania pieniędzy, https://pranie-brudnych-pieniedzy.pl/domy-aukcyjne-i-handlarze-dziel-sztuki/ [dostęp: 15.10.2025].
Lizak A., Publicznoprawne ograniczenia rynku sztuki w Polsce na tle rozwiązań zagranicznych. Wybrane uwagi de lege lata oraz de lege ferenda, „Acta Iuridica Resoviensia” 2024, nr 2(45), s. 88-112.
Matras T., Establishment of the Authority for Anti-Money Laundering. Why Does the European Union Need to Institutionalize Anti-Money Laundering?, „Review of European and Comparative Law” 2025, t. 61(2), s. 135-157.
Najwyższa Izba Kontroli, Funkcjonowanie systemu przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Informacje o wynikach kontroli, Warszawa 2025, https://www.nik.gov.pl/plik/id,30921,vp,33995.pdf [dostęp: 15.10.2025].
Pływaczewski W., Pranie pieniędzy na rynku dzieł sztuki – skala zjawiska oraz możliwości przeciwdziałania, „Przegląd Prawa i Administracji” 2012, nr 88, s. 81-98.
Projekt ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12396501/katalog/13120717#13120717 [dostęp: 25.10.2025].
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1620 z dnia 31 maja 2024 r. w sprawie ustanowienia Urzędu ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy i Finansowaniu Terroryzmu oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1093/2010, (UE) nr 1094/2010 i (UE) nr 1095/2010, Dz. Urz. UE L z 19.06.2024.
Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks spółek handlowych, ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary oraz ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (druk nr 1440), https://www.sejm.gov.pl/sejm10.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=1440 [dostęp: 15.10.2025].
Sprawozdanie Generalnego Inspektora Informacji Finansowej z realizacji ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu w 2022 roku, https://www.gov.pl/web/finanse/sprawozdania-roczne-z-dzialalnosci-generalnego-inspektora-informacji-finansowej [dostęp: 15.10.2025].
Sprawozdanie Generalnego Inspektora Informacji Finansowej z realizacji ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu w 2023 roku, https://www.gov.pl/web/finanse/sprawozdania-roczne-z-dzialalnosci-generalnego-inspektora-informacji-finansowej [dostęp: 15.10.2025].
Szafrański W., Aktualne problemy i zagrożenia związane z obrotem dobrami kultury na rynku sztuki w Polsce z perspektywy prawnej ochrony zabytków, „Santander Art and Culture Law Review” 2019, nr 1(5), s. 41-68.
Szafrański W., Centrum a peryferie. Czy brak kapitału kulturowego jest bajaniem w erze „brokatowego rynku sztuki” w Polsce? „Elementy. Sztuka i Dizajn” 2022, nr 3, s. 164-179.
Szafrański W., Nowe regulacje dotyczące przeciwdziałania praniu pieniędzy w obrocie dziełami sztuki. Między implementacją V AMLD a rozwiązaniem systemowym, „Santander Art and Culture Law Review” 2021, nr 1(7), s. 61-82.
Szafrański W., Ochrona dziedzictwa kulturalnego a rynek sztuki. Zagrożenia, korzyści, perspektywy, w: W. Pływaczewski, B. Gadecki (red.), Ochrona dziedzictwa kulturalnego i naturalnego. Perspektywy prawna i kryminologiczna, C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 125-140.
Szafrański W., Rynek sztuki w Polsce z perspektywy administracji publicznej, w: M. Jankowska, P. Gwoździewicz-Matan, P. Stec (red.), Własność intelektualna a dziedzictwo kulturowe, Wydawnictwo Ius Publicum, Narodowy Instytut Dziedzictwa, Warszawa 2020, s. 647-668.
Tomczyk A., Rola i znaczenie rynku dzieł sztuki w procesie prania pieniędzy, „Studia Prawnoustrojowe” 2025, nr 68, s. 505-515.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, z 2025 r. poz. 769.
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, Dz. U. z 2024 r. poz. 361 ze zm.
Ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 644.
Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców, tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 1480.
Ustawa z dnia 30 marca 2021 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 815.
Velthuis O., The contemporary art market between stasis and flux, w: M. Lind, O. Velthuis (red.), Contemporary Art and Its Commercial Markets: A Report on Current Conditions and Future Scenarios, Stenberg Press 2012, s. 17-50.
Wniosek Prezydenta RP o ponowne rozpatrzenie ustawy z dnia 26 września 2025 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym, ustawy – Kodeks spółek handlowych, ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary oraz ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (druk nr 1959), https://www.sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/druk.xsp?nr=1959 [dostęp: 15.10.2025].
Informacje: Santander Art and Culture Law Review, 2025, 2/2025 (11), s. 260-278
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Polska
Publikacja: 11.12.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 281
Liczba pobrań: 194