Ludzie – miejsca – historie. „Przemyskie ślady” w twórczości Stefana Grabińskiego
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 19.01.2026
Rocznik Przemyski. Literatura i Język, 2025, 2 (29) 2025, s. 99-125
https://doi.org/10.4467/24497363RPLJ.25.007.22600Autorzy
Ludzie – miejsca – historie. „Przemyskie ślady” w twórczości Stefana Grabińskiego
Stefan Grabiński (1887–1936), an outstanding author of Polish horror literature, lived in Przemyśl for four years (1917–1921). This paper discusses a so-far little known issue of the influence of Przemyśl on the writer’s literary output. The author, continuing his inquiries from previous publications (The People Of Przemyśl In Stefan Grabiński’s Prose?; The Przemyśl Landscapes In Stefan Grabiński’s Prose. A Research Reconnaisance), searches for elements in the novelist’s works (characters, motifs, place descriptions), which may be of Przemyśl origin. The majority of them are, however, left as hypotheses, indicating further research on the issue is necessary.
Grabiński S., Aforyzmy, [w:] Jednodniówka wydana dnia 18 grudnia 1920 r. w dziesiątą rocznicę istnienia Polskiego Towarzystwa Dramatycznego im. Al. Fredry w Przemyślu, Przemyśl 1919–1920, s. 2.
Grabiński S., Baśń o czarodzieju Zawracie, „Świat Kobiecy” 1931, nr 18, s. 413–415.
Grabiński S., Ciemne siły (willa nad morzem). Dramat w trzech aktach, Przemyśl 1921.
Grabiński S., Demon ruchu. Nowele, Warszawa – Kraków 1919.
Grabiński S., Dramaty, oprac. M. Byrska, M. Skrok, D. Kryj, Lublin 2016.
Grabiński S., Księga ognia. Nowele, Łódź [1922].
Grabiński S., Lepianka w czystym polu, [w:] Maska śmierci. Opowieści niezwykłe, t. 2, oprac. K. Bortnik, K.M. Choule, Przemyśl 2010, s. 196–201.
Grabiński S., Marja z Grabińskich Czaykowska (ur. 10 kwietnia 1892 – zmarła 21 sierpnia 1918), [w:] M. Czaykowska, Życia mego kwiat. Poezje (wydanie pośmiertne), [Przemyśl 1921], s. 99–102.
Grabiński S., O twórczości fantastycznej. Jej geneza i źródła. Wstęp do szkicu, „Lwowskie Wiadomości Muzyczne i Literackie” 1928, nr 10, s. 1–2.
Grabiński S., Podzwonne, [w:] Maska śmierci. Opowieści niezwykłe, t. 2, oprac. K. Bortnik, K.M. Choule, Przemyśl 2010, s. 214–221.
Grabiński S., Pożyteczne wydawnictwo, „Słowo Polskie” 1932, nr 198, s. 7.
Grabiński S., Sen Krysty, „Kurjer Lwowski” 1921, nr 256, s. 5–6.
Grabiński S., Sen Krysty (dokończenie), „Kurjer Lwowski” 1921, nr 262, s. 5–6.
Grabiński S., Szalona zagroda, [w:] Maska śmierci. Opowieści niezwykłe, t. 2, oprac. K. Bortnik, K.M. Choule, Przemyśl 2010, s. 222–229.
Grabiński S., Utwory wybrane, wybór, wstęp i komentarz A. Hutnikiewicz, t. 1: Nowele, oprac. B. Górska, Kraków 1980.
Grabiński S., Utwory wybrane, wybór, wstęp i komentarz A. Hutnikiewicz, t. 2: Salamandra. Cień Bafometa, oprac. Z. Górzyna, Kraków 1980.
Grabiński S., Utwory wybrane, wybór, wstęp i komentarz A. Hutnikiewicz, t. 3: Wyspa Itongo. Powieść, oprac. B. Stanowska-Cichoń, Kraków 1980.
Grabiński S., Wezwanie, [w:] Maska śmierci. Opowieści niezwykłe, t. 2, oprac. K. Bortnik, K.M. Choule, Przemyśl 2010, s. 206–213.
Grabiński S., Wizyta, [w:] Maska śmierci. Opowieści niezwykłe, t. 2, oprac. K. Bortnik, K.M. Choule, Przemyśl 2010, s. 262–280.
Grabiński S., Z mojej pracowni. Opowieść o „Maszyniście Grocie”. Dzieje noweli – przyczynek do psychologji tworzenia, „Skamander” 1920, z. 2, s. 106–112.
List Adama Münnicha do Artura Hutnikiewicza z 9.03.1950, kopia ze zbiorów Tomasza Pudłockiego.
List Jana Kwolka do Artura Hutnikiewicza z 28.01.1950, kopia ze zbiorów Tomasza Pudłockiego.
Balawender K., Wspomnienie o Stefanie Grabińskim, oprac. J. Knap, „Rocznik Przemyski” 2013, t. 49, z. 2, s. 141–143.
Bartmiński S., Z chałupy w świat. Losy potomków Franciszki i Mieczysława Bartmińskich w osiemdziesięciolecie ich ślubu, Przemyśl 2014.
Bednarski J., Wspomnienia o Stefanie Grabińskim, oprac. J. Knap, „Litteraria Copernicana” 2013, nr 1, s. 292–306.
Bystrzycki P., Nad Sanem, nad zielonookim 1923–1939, Poznań 1997.
Conrad von Hötzendorf [F.], Nasi bracia w polu, Trzyniec [1917].
Gamska-Łempicka J., Moje miasto, [w:] Z dziejów kultury i literatury ziemi przemyskiej, [t. 1], red. S. Kostrzewska-Kratochwilowa, Przemyśl 1969, s. 425–478.
Główka B.R., Ślady przeszłości. Czas pokoju, „Rocznik Przemyski” 2001, t. 37, z. 3, s. 111–144.
Grekowicz M., Rozmowa ze Stefanem Grabińskim, „Świat Kobiecy” 1931, nr 14, s. 308, 313.
Grzędzielska M., Przemyskie kartki z zamierzonego pamiętnika, oprac. A. Łosowska, „Rocznik Przemyski” 2011, t. 47, z. 2, s. 153–172.
Jednodniówka z okazji zjazdu uczennic i nauczycieli Państw[owego] i Pryw[atnego] Seminarjum Naucz[ycielskiego] Żeńsk[iego] w Przemyślu dnia 25 czerwca 1935 r., Przemyśl 1936.
Kolankowski J., O Stefanie Grabińskim, oprac. T. Pudłocki, „Rocznik Przemyski” 2005, t. 41, z. 3, s. 87–90.
Mały król na Rusi i jego stolica Krystynopol. Z pamiętnika klasztornego 1766–1787 i z innych źródeł zebrał i zestawił Jan Czernecki, Kraków 1939.
Mantel F., Wachlarz wspomnień, Paryż 1980.
Michaelsburg I., Im belagerten Przemysl, Leipzig 1915.
Orłowicz M., Ilustrowany przewodnik po Przemyślu i okolicy z planem miasta, mapką okolicy i 63 ilustracyami w tekście, Przemyśl 1917.
Przemyśl i jego mieszkańcy w Królestwie Galicji i Lodomerii, oprac. J. Błoński, A. Cieplińska, A. Durkacz-Foremska, Przemyśl 2013.
Roda Roda, Pierwsze oblężenie Przemyśla. Wrzesień–październik 1914, tłum. E. Gaweł, [Przemyśl 1915].
Szolginia W., Tamten Lwów, t. 1, Wrocław 1992.
Wójcik A., Spacerkiem po Przemyślu w roku 1900… czyli czar starych widokówek, [t. 1], Przemyśl 2003.
Zakrzewska W., Oblężenie Przemyśla. Rok 1914–1915. Z przeżytych dni, Lwów 1916.
Ze wspomnień o Stefanie Grabińskim, cz. 1, oprac. J. Knap, „Rocznik Przemyski” 2019, t. 55, z. 2, s. 161–184.
Ze wspomnień o Stefanie Grabińskim, cz. 2, oprac. J. Knap, „Rocznik Przemyski” 2020, t. 56, z. 2, s. 189–226
„Echo Przemyskie” 1900, nr 15, s. 3.
„Gazeta Lwowska” 1918, nr 62, s. 4.
„Rozmaitości” (dodatek do „Gazety Lwowskiej”) 1834, nr 40, s. 321.
„Ziemia Przemyska” 1922, nr 12, s. 4.
Bednarczyk A., Twarze schowane za czarnym welonem. Karmelitanki bose w Przemyślu, „Podkarpacka Historia” 2024, s. 50–55.
Błoński J., Przemyśl. Twierdza niezdobyta, Winiary 2011.
Bortnik K., Choule K.M., Tropiciel zaświatowych sygnałów. Słów kilka o Stefanie Grabińskim i jego dziele, [w:] „Metoda Schlegmachera” i inne opowiadania. W hołdzie Stefanowi Grabińskiemu, oprac. K. Bortnik, K.M. Choule, Przemyśl 2013, s. 3–33.
Bortnik K., Grabiński Stefan (1887–1936), [w:] Podkarpacie literackie, red. M. Nalepa, t. 1: Wirydarz staropolski i oświeceniowy, red. R. Magryś, J. Kowal, G. Trościński, Rzeszów 2020, s. 613–614.
Bortnik K., Historia krótkiego związku. Słów kilka o małżeństwie Stefana Grabińskiego, cz. 3, „Nasz Przemyśl” 2018, nr 1, s. 16–18.
Bortnik K., Krajobrazy przemyskie w prozie Stefana Grabińskiego? Rekonesans badawczy, [w:] Centrum światów jest tutaj – Galicja jako punkt odniesień. Interdyscyplinarny projekt artystyczno-naukowy, red. T. Pudłocki, J. Sawicka, Rzeszów 2021, s. 109–123.
Bortnik K., Niedoceniony fantasta. O Stefanie Grabińskim i jego opowiadaniach, „Przemyski Przegląd Kulturalny” 2012, nr 2, s. 80–85.
Bortnik K., Przemyska masakra. Lincz na „moskalofilach” 15 września 1914 r. (w świetle dokumentów), Przemyśl 2024.
Bortnik K., Przemyślanie w prozie Stefana Grabińskiego?, [w:] Podkarpacie literackie, red. M. Nalepa, t. 2: Varia: od romantyzmu ku współczesności, red. A. Janicka, K. Maciąg, J. Pasterski, Rzeszów 2020, s. 459–483.
Bortnik K., „To był chory człowiek i artysta”. O małżeństwie Stefana Grabińskiego, cz. 1: Okres przemyski (1917–1921), „Rocznik Przemyski” 2019, t. 55, z. 2, s. 137–160.
Bortnik K., „To był chory człowiek i artysta”. O małżeństwie Stefana Grabińskiego, cz. 2: Rozpad związku, „Rocznik Przemyski” 2020, t. 56, z. 2, s. 165–188.
Dalecki M., Przemyśl w latach 1918–1939. Przestrzeń, ludność, gospodarka, Przemyśl 1999.
Davies N., Galicja, tłum. B. Pietrzyk, Kraków 2023.
Duma M., Płomień pamięci nigdy nie zgaśnie, „Nasz Przemyśl” 2021, nr 11, s. 3–5.
Goliński S., Historya Gimnazyum Przemyskiego, Przemyśl 1891.
Gosztyła M., Proksa M., Klasztory i zgromadzenia zakonne w archidiecezji przemyskiej, Przemyśl 2000.
Grabiński Stefan (1887–1936). Literat, nauczyciel, teoretyk gatunku „weird fiction”, „Fantastyka” 1984, nr 6, s. 52.
Gutowski W., Aspekty inicjacyjne prozy Stefana Grabińskiego, „Litteraria Copernicana” 2013, nr 1, s. 11–41.
Hutnikiewicz A., Stefan Grabiński i jego niesamowita opowieść, [w:] Z dziejów kultury i literatury ziemi przemyskiej, [t. 1], red. S. Kostrzewska-Kratochwilowa, Przemyśl 1969, s. 227–243.
Hutnikiewicz A., Twórczość literacka Stefana Grabińskiego (1887–1936), Toruń 1959.
Kobylański J.W., O zwierzyńcu w Przemyślu, Przemyśl 1928.
Kotyńska K., Lwów. O odczytywaniu miasta na nowo, Kraków 2015.
Kulesza-Gierat M., Stefana Grabińskiego „traktat” o duszach czyśćcowych, „Litteraria Copernicana” 2013, nr 1, s. 203–221.
Kunysz A., Przemyśl w pradziejach i wczesnym średniowieczu, Przemyśl 1981.
Kurek J.W., Wędrówki po ulicach i placach Przemyśla (patroni ulic od XIX do XXI wieku). Z planem miasta, Przemyśl 2006.
Lyra F., Edgar Allan Poe, Warszawa 1973.
Łękawski T., Katedra przemyska wraz z kościołem filialnym Najświętszego Serca P[ana] Jezusa. Monografia, Przemyśl 1906.
Madyda A., „Czad” Stefana Grabińskiego, czyli kłopoty z płcią kulturową, [w:] Polska literatura fantastyczna. Interpretacje, red. A. Stoff, D. Brzostek, Toruń 2005, s. 209–220.
Majewska J., Demon ruchu, duch czasu, widma miejsc. Fantastyczny Grabiński i jego świat, Wrocław 2018.
Malczewski J., Przemyśl – zarys rozwoju przestrzennego od powstania do roku 1914, Rzeszów 2014.
Nalewajk Ż., Nowele Poego w przekładach Leśmiana. Źródła, inspiracje, repliki, [w:] Edgar Allan Poe. Klasyk grozy i perwersji – i nie tylko…, red. E. Kasperski, Ż. Nalewajk, Warszawa 2009, s. 63–85.
Nikodem M., Stefan Grabiński i kolej – szkic z pogranicza literaturoznawstwa i kolejnictwa, [w:] Poe, Grabiński, Ray, Lovecraft. Visions, Correspondences, Transitions, red. K. Gadomska, A. Loska, Katowice 2017, s. 203–216.
Nodżak M., Stare kanały, „Nasz Przemyśl” 2021, nr 9, s. 12–13.
Pianowski Z., Proksa M., Rotunda św. Mikołaja pod prezbiterium katedry przemyskiej. Badania archeologiczno-architektoniczne w latach 1961 i 1996–2001, [w:] Przemyśl wczesnośredniowieczny, red. E. Sosnowska, Warszawa 2010, s. 329–347.
Pudłocki T., Przemyski okres w życiu Stefana Grabińskiego, „Rocznik Przemyski” 2006, t. 42, z. 3, s. 71–86.
Pudłocki T., Środowisko studenckie Stefana Grabińskiego, „Rocznik Przemyski” 2012, t. 48, z. 2, s. 135–146.
Rudolf E.I., Literatura w cieniu choroby, czyli tuberkulinowe fantazmaty Grabińskiego, [w:] Poe, Grabiński, Ray, Lovecraft. Visions, Correspondences, Transitions, red. K. Gadomska, A. Loska, Katowice 2017, s. 176–190.
Ruszała K., Galicyjski eksodus. Uchodźcy podczas I wojny światowej w monarchii Habsburgów, Kraków 2020.
Rymar M., Architektura dworców Kolei Karola Ludwika w Galicji w latach 1855–1910, Warszawa 2009.
Samborska-Kukuć D., Nie tylko wokół aktu chrztu Stefana Grabińskiego, „Pamiętnik Literacki” 2021, z. 1, s. 163–170.
Sołowianiuk P., Jasnowidz w salonie, czyli spirytyzm i paranormalność w Polsce międzywojennej, Warszawa 2014.
Stęczyński M.B., Okolice Galicyi, z. 1, Lwów 1847.
Tomasik W., Ikona nowoczesności. Kolej w literaturze polskiej, Wrocław 2007.
Varga K., Kochanek upiorów, [w:] S. Grabiński, Demon ruchu, red. P. Dunin-Wąsowicz, Warszawa 1999, s. 137–142.
W[ernichowska] B., Guzik Jan, [w:] P. Haining, Leksykon duchów, Warszawa 1990, s. 117–118.
Wojciech z Zaleszan [Michna W.], Przemyśl i jego okolice, Nowy Sącz 1872.
Добряњскій А., Вѣдомöсть историческая о мѣстѣ Перемышли и окрузѣ тогоже имени, „Перемышлянинъ” 1852, s. 3–133.
Козицький А., Ґрабінський Стефан, [w:] Енциклопедія Львова, т. 1, ред. А. Кози- цький, І. Підкова, Львiв 2007, s. 637–638.
Informacje: Rocznik Przemyski. Literatura i Język, 2025, 2 (29) 2025, s. 99-125
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 19.01.2026
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC-BY-NC-SA
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 42
Liczba pobrań: 63