FAQ
T_LOGIN Zaloguj się

Nie masz jeszcze konta?

T_REGISTER Zarejestruj się

Rocznik Gdański

Wyniki wyszukiwania

wyszukiwarka prosta

szukaj np. “cognitive architectures” AND 1993-200 NOT Urban
wyszukiwanie zaawansowane
np. 1234-6789
np. 10.4467/16890027AP.16.022.6009
np. Uniwersytet Jagielloński
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

LXXXIV (84)

2024 Następne

Data publikacji: 16.09.2025

Licencja: CC BY 4.0 ikona licencji

Redakcja

Redaktor Naczelna prof. dr hab. Maria Mendel

Zastępca redaktora naczelnego dr Agnieszka Pawłowska-Kubik

Sekretarz redakcji dr hab. Marcin Boryczko

Redaktor Naukowy tomu dr Agnieszka Pawłowska-Kubik

Zawartość numeru

Agnieszka Pawłowska‑Kubik

Rocznik Gdański, LXXXIV (84), 2024, s. 9-14

https://doi.org/10.26881/rgtn.2024.01
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Agnieszka Pawłowska‑Kubik

Rocznik Gdański, LXXXIV (84), 2024, s. 15-20

Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

ARTYKUŁY

Marcin Tulibacki

Rocznik Gdański, LXXXIV (84), 2024, s. 23-55

https://doi.org/10.26881/rgtn.2024.02
Artykuł zarysowuje wizualną stronę ogłoszeń publikowanych w gdańskich księgach adresowych drugiej połowy XIX i początku XX w. Przeanalizowano typografię stosowaną w reklamach, a także formy obrazowe umieszczane w przestrzeni ogłoszeń. Po wskazaniu technik wykonania form graficznych i problemów z ich atrybucją formy obrazowe podzielono na cztery kategorie ze względu na pełnione przez nie funkcje: 1) ornamenty; 2) przedstawienia produktów, lokali przedsiębiorstw; obrazy nakierowujące na charakter prowadzonej działalności; 3) znaki informacyjne; 4) znaki identyfikacyjne. Przedstawiono przekształcenia wskazanych elementów w czasie, a także zaznaczono występujące w nich odniesienia do: rozwijającej się wówczas europejskiej sztuki użytkowej, wystąpień gdańszczan na wystawach przemysłowych czy lokalnej gdańskiej kultury. Tekst pełni funkcję wprowadzenia do badań nad grafiką użytkową w Gdańsku przełomu XIX i XX w., a także wskazuje na reklamy jako źródło do badań nad kulturą i kulturą materialną XIX i XX w.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Magdalena Michalik

Rocznik Gdański, LXXXIV (84), 2024, s. 56-90

https://doi.org/10.26881/rgtn.2024.03
W artykule analizowano konflikt między bazyliką Najświętszej Maryi Panny w Gdańsku a Muzeum Narodowym w Warszawie, dotyczący zwrotu obiektów przejętych po 1945 r. Na podstawie przedstawionych pism, ustaw, rozporządzeń, okólników, dokumentów, notatek służbowych od lat powojennych do lat 90. została zakreślona chronologia wydarzeń. Skupiono się przede wszystkim na wątkach związanych z centralizującą polityką kulturalną PRL i działalnością MNW, omówiono wykorzystane przez strony sporu narracje o charakterze historycznym w kontekście konfliktu pomiędzy: najpierw miastem Gdańsk, następnie od lat 70. Bazyliką NMP a Muzeum Narodowym w Warszawie. Pierwsza część artykułu traktuje o okolicznościach przewożenia obiektów z Pomorza w ramach prowadzonej przez ówczesny rząd akcji rewindykacyjnej, w szczególności przedmiotów będących własnością Bazyliki NMP, do Warszawy. Druga zaś dotyczy przebiegu konfliktu pomiędzy przedstawicielami gdańskiej parafii a MNW.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Agnieszka Leszczyńska‑Mieczkowska

Rocznik Gdański, LXXXIV (84), 2024, s. 91-112

https://doi.org/10.26881/rgtn.2024.04

Gdańsk – miasto o bogatej historii, naznaczone zarówno wojennymi zniszczeniami, jak i dynamiczną odbudową narzuconej estetyki, obecnie jest w ciekawym momencie. Balansuje pomiędzy naturą z rozległymi horyzontami i kuszącą zabudową wartościowej pustki. Nieobecnością wynikającą z wyburzeń, namacalnym śladem utraty i braku, które można nazwać nieobecną obecnością oraz ponownym napełnieniem przestrzeni.

Japońska koncepcja pustki jest jednym z najbardziej intrygujących i zarazem trudno uchwytnych pojęć w estetyce i filozofii przestrzeni. Jej znaczenie wykracza daleko poza fizyczną pustkę, wskazując na potencjał między elementami, jako miejsce kontemplacji i oddechu. W niniejszym artykule autorka bada, jak idea pustki może inspirować współczesną twórczość artystyczną i architektoniczną. Rozwijać duchowość w aspekcie historycznym i ideowym związany z przestrzenią potencjału. Kontekst Japonii może zbudować interesującą międzykulturową perspektywę dla znalezienia harmonii w przestrzeni. Transfer pojęć inspiruje do refleksji na temat idei pustki i potrzeby tworzenia nowych miejsc łączących naturę.

Podsumowaniem przemyśleń jest wystawa AINA, w poszukiwaniu źródeł japońskiej koncepcji, prezentująca kolekcję prac „Horyzonty”, która odbyła się we wrześniu 2024 r. w gdańskiej galerii Art IN Architecture, zakończona finisażem na Westerplatte. Interpretacja koncepcji pustki, prowokująca pytania o obecność, brak i relacyjność form. Dialog pomiędzy materialnym a niematerialnym, widzialnym a niewidzialnym, lokalnym a uniwersalnym.

Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Tomasz Snarski

Rocznik Gdański, LXXXIV (84), 2024, s. 113-129

https://doi.org/10.26881/rgtn.2024.05
Niniejsze opracowanie podejmuje problematykę Temidy jako symbolu sprawiedliwości w ujęciu zewnętrznym estetyki prawa. Przedmiotem rozważań jest studium przypadku poświęcone współczesnej rzeźbie Temidy w węglu, pochodzącej ze Śląska, nieznanego autora. Specyficzne w tej rzeźbie jest wykonanie figury symbolizującej sprawiedliwość (zazwyczaj kojarzonej z trwałością, niezmiennością, stałością, władzą i autorytetem) z węgla, który jest materiałem kruchym i wietrznym, a zarazem bardzo rzadko używanym przez rzeźbiarzy, także ze względu na trudności związane z pracą na tym specyficznym materiale. Niezwykłe połączenie symbolu i Temidy z węglem jest źródłem refleksji filozoficznoprawnej poświęconej sprawiedliwości. Warto podkreślić, że zazwyczaj rzeźby (posągi, przedstawienia) Temidy są wykonywane z trwałych materiałów (brązu, mosiądzu, marmuru, kamienia etc.), gdy tymczasem motyw Temidy niemal nie występuje w rzeźbiarstwie w węglu, które zazwyczaj podejmuje tematykę związaną z zawodami górniczymi, a także ogólnymi motywami zwyczajowymi czy obyczajowymi. W tym aspekcie to nie tyle samo dzieło sztuki, ile specyfika użytego materiału w powiązaniu z podjętą tematyką także mogą być źródłem sformułowania wniosków dotyczących sprawiedliwości.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Joanna Ginter

Rocznik Gdański, LXXXIV (84), 2024, s. 130-144

https://doi.org/10.26881/rgtn.2024.06
Artykuł odnosi się do problemów językowych dotyczących nazw gdańskich dzielnic, zgłaszanych do Telefonicznej Poradni Językowej Uniwersytetu Gdańskiego i/lub będących przedmiotem sporów na lokalnych forach internetowych. Omówiono w nim zasady pisowni nazw z łącznikiem (na przykładzie oficjalnych nazw dzielnic) oraz problemy fleksyjne (m.in. dotyczące odmiany nazw Chełm, Osowa, Maćkowy) i składniowe (w zakresie doboru przyimka w okolicznikach miejsca).
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Artur Jendrzejewski, Bartosz Gondek

Rocznik Gdański, LXXXIV (84), 2024, s. 145-160

https://doi.org/10.26881/rgtn.2024.07

Edmund Grunwald pochodził z rodu o ugruntowanych tradycjach wojskowych, dość szybko piął się po szczeblach kariery wojskowej. Ponadto był przystojnym mężczyzną nieszczęśliwie zakochanym w znanej i lubianej artystce. Jego wybranka w tym czasie, kiedy on przeżywał rozterki miłosne, była w związku z innym mężczyzną. Pomocą w tej trudnej dla porucznika sytuacji miała być służba w Gdańsku u boku mjr. Jana Henryka Żychonia.

W swoim środowisku był lubiany, a jego bezpośredni przełożony darzył go życzliwością. Jednakże to właśnie Gdańsk stał się miejscem jego śmierci. Zginął 2 czerwca 1929 r. wskutek przypadkowego postrzelenia się z broni, którą nosił cały czas przy sobie. Zdarzenie to, mimo przeprowadzonego śledztwa przez polską żandarmerię i gdańską policję, szybko stało się powodem snucia domysłów oraz plotek związanych z okolicznościami jego zajścia, jak również z obarczeniem winą szefa polskiego wywiadu w WMG – kpt. Jana Henryka Żychonia, w którego mieszkaniu doszło do tego wypadku.

W artykule wyjaśniono okoliczności śmierci por. Edmunda Grunwalda, opisano prowadzone śledztwo w tej sprawie oraz rzucono nowe światło na wątpliwości związane z bronią, od której strzału zginął porucznik. Broń faktycznie należała do Żychonia, choć na co dzień posługiwał się nią Grunwald.

Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Danuta Drywa

Rocznik Gdański, LXXXIV (84), 2024, s. 161-183

https://doi.org/10.26881/rgtn.2024.08
Głównym celem, jaki na Pomorzu Gdańskim przyświecał namiestnikowi Okręgu Rzeszy Gdańsk – Prusy Zachodnie Albertowi Forsterowi, była szybka germanizacja ludności pomorskiej. Od wybuchu wojny przeprowadzano ją w kilku etapach: aresztowanie polskich warstw przywódczych, rozstrzeliwanie w masowych egzekucjach jesienią 1939 r., osadzanie początkowo w obozach przejściowych, a następnie w Zivilgefangenenlager Stutthof. Kolejnym etapem były wysiedlenia z Pomorza ludności przybyłej z Polski Centralnej, wprowadzenie pracy przymusowej i niemieckiej listy narodowościowej (Deutsche Volksliste), wprowadzenie zakazu używania języka polskiego. Jednym z najważniejszych elementów była walka z polskim Kościołem katolickim, który na Pomorzu Gdańskim jeszcze pod zaborem pruskim rozbudzał uczucia narodowe Polaków. Zamierzano również ograniczyć narodziny polskich dzieci, a dzieci wartościowe pod względem rasowym poddać germanizacji. Najważniejszymi świadectwami polityki okupanta są przede wszystkim dokumentacja obozowa, uzupełniona przez materiały będące w posiadaniu rodzin ofiar, oraz „rzeczy” pozostałe po władzach obozowych, jak i więźniach obozu Stutthof – przedmioty obozowe, więźniarskie ubrania, drobne przedmioty wykonane nielegalnie przez więźniów w obozie, a także zdane przez byłych więźniów relacje. Dopiero połączenie wszystkich tych elementów daje pełen obraz obozowego życia.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Maria Mendel

Rocznik Gdański, LXXXIV (84), 2024, s. 184-199

https://doi.org/10.26881/rgtn.2024.09
Inspiracją do powstania artykułu była objazdowa wystawa #StolenMemory, prezentująca fotografie rzeczy odebranych więźniom obozów koncentracyjnych w czasie II wojny światowej. W treści tekstu autorka przechodzi od argumentacji materialnego charakteru pamiętania i tez relacyjnej ontologii formułowanych na gruncie nowego materializmu, następnie konceptualizuje kategorię „pamięciorzeczy”. Opierając się na „semioforze” Krzysztofa Pomiana, buduje rozumienie „mnemoforu”, rzeczy, która przenosi pamięć. Wywód ugruntowuje w epikurejskiej, atomistycznej metafizyce materialistycznej i rozwija go w kontekście współczesnej, nieantropocentrycznej myśli społeczno‑humanistycznej. Dodatkowo pokazuje, że zarówno rzecz, jak i pamięć są materialne, a mnemofor w pamięciorzeczy zyskuje zgeneralizowane i bardziej uniwersalne znaczenie. Artykuł kończy refleksja o czułości jako afekcie operacjonalizującym relacje ludzi i nie‑ludzi, prowadzącej do pedagogicznie zorientowanej myśli o uwarunkowaniach współ‑czucia, empatycznego współżycia we wspólnym, nie(tylko)ludzkim świecie. Pamięciorzecz, jako kategoria pedagogiczna, otwiera przy tym możliwość produktywnego stosowania strategii odsłaniających symulakryczne struktury panowania i władzy i jako taka znajduje praktykowany wyraz w wystawie #StolenMemory.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

REFLEKSJE, WSPOMNIENIA, ROZMOWY

Wiesław Theiss

Rocznik Gdański, LXXXIV (84), 2024, s. 203-208

https://doi.org/10.26881/rgtn.2024.10
Przedstawiane listy pochodzą z 1944 r. Ich autorem był więzień polityczny nazistowskiego niemieckiego obozu koncentracyjnego Stutthof. Regulamin obozowy i cenzura maksymalnie redukowały treść listów. Dlatego były one zarazem „prawdziwe”, jak i „nieprawdziwe”. Ich znaczenie daleko wykracza poza wymiar tego, co jest w nich napisane. Inną funkcję pełniły „wtedy i tam”, inną – „tu i teraz”. Wtedy były znakiem życia i nadziei, dzisiaj są dokumentem czasu wojny i reprezentacją obozowego „świata terroru”.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Anna Meier‑Osiński

Rocznik Gdański, LXXXIV (84), 2024, s. 209-211

https://doi.org/10.26881/rgtn.2024.11
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Zbigniew Cywiński

Rocznik Gdański, LXXXIV (84), 2024, s. 212-218

https://doi.org/10.26881/rgtn.2024.12
W nawiązaniu do znacznych osiągnięć II Rzeczypospolitej (1918–1939) i budowy portu w Gdyni jako polskiego okna na świat – w szczególności, w artykule przedstawiono planowany strategiczny projekt Kanału Gdynia–Bydgoszcz (1937) jako północnej części wiślanej drogi wodnej dla eksportu węgla z kopalni na Śląsku. Niestety wskutek zagrożenia wojną w Polsce i na świecie pod koniec lat 30. XX w. z jego budowy trzeba było ostatecznie zrezygnować.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Zbigniew Cywiński

Rocznik Gdański, LXXXIV (84), 2024, s. 219-230

https://doi.org/10.26881/rgtn.2024.13
W nawiązaniu do artykułów opublikowanych w ostatniej edycji „Rocznika Gdańskiego” z 2023 r., a także do własnych spostrzeżeń autora, w artykule został przedstawiony wielobiegunowy obraz ludzkiej duszy i natury świata. Ukazano przy tym kilka postaci historycznych i przedstawiono ich działalność, a także omówiono podobne nietypowe zdarzenia z życia różnych ludzi. W studium został opisany również przypadek z wczesnej fazy osobistego życia autora.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Zbigniew Cywiński

Rocznik Gdański, LXXXIV (84), 2024, s. 231-236

https://doi.org/10.26881/rgtn.2024.14
W nawiązaniu do wcześniejszego dyskusyjnego głosu autora zaprezentowano i krótko przeanalizowano dwa zdjęcia pomnika generała Jana Henryka Dąbrowskiego w Środzie Wielkopolskiej – przywołano też związane z generałem myśli Stefana Żeromskiego. Następnie rozważania te rozszerzono, odnosząc je do wyobrażonych działań kaszubskiego Smętka w szerszej perspektywie historii Polski w czasie II wojny światowej i później.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Maria Mendel

Rocznik Gdański, LXXXIV (84), 2024, s. 237-274

https://doi.org/10.26881/rgtn.2024.15
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

MATERIAŁY

Józef Żerko

Rocznik Gdański, LXXXIV (84), 2024, s. 277-290

https://doi.org/10.26881/rgtn.2024.16
Roman Stanisław Segit (1927–2012) – nauczyciel, podinspektor szkolny w Gdyni (1954–1960), pracownik naukowy Instytutu Pedagogiki WSP i UG (1958–1992), zastępca dyrektora Instytutu (1972–1978), kierownik: Zakładu Pedagogiki (1978–1980), Studium Podyplomowego Pedagogiki Opiekuńczej (1981–1991). Autor koncepcji gminnej szkoły zbiorczej – szkoły specjalnego charakteru. Obronił doktorat Problem drugoroczności i próby jego rozwiązania (1965). Przyczynił się do zmian w systemie oświaty w Polsce i powstania nowej wersji planów studiów pedagogiki opiekuńczej.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Józef Żerko

Rocznik Gdański, LXXXIV (84), 2024, s. 291-303

https://doi.org/10.26881/rgtn.2024.17
Rita Grochocińska z d. Łosińska (1941–2011) – nauczyciel szkolnictwa podstawowego; prelegent Okręgowego Ośrodka Metodycznego w Koszalinie (1961–1971); nauczyciel akademicki Instytutu Pedagogiki Uniwersytetu Gdańskiego (1971–2003); kierownik Zakładu Wczesnej Edukacji (1993–2003); prof. Gdańskiej Wyższej Szkoły Humanistycznej: dziekan Wydziału Pedagogiki; dyr. Studium Kształcenia Podyplomowego i Nauczycieli (2002–2011). Obszar zainteresowań badawczych: zagadnienia przemocy wobec dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym w rodzinach pełnych i rozbitych; funkcjonowanie rodziny marynarskiej.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

RECENZJE I SPRAWOZDANIA

Piotr Patalas

Rocznik Gdański, LXXXIV (84), 2024, s. 307-309

https://doi.org/10.26881/rgtn.2024.18
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Agnieszka Pawłowska‑Kubik

Rocznik Gdański, LXXXIV (84), 2024, s. 310-313

https://doi.org/10.26881/rgtn.2024.19
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

IN MEMORIAM

Rocznik Gdański, LXXXIV (84), 2024, s. 317-317

Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Pliki do pobrania

Pobierz PDF Strony tytułowe i redakcyjne PDF Pobierz PDF Spis treści PDF Pobierz PDF Noty o Autorach PDF

Słowa kluczowe: Gdańsk, XIX w., XX w., grafika użytkowa, grafika reklamowa, reklama, księgi adresowe, polityka kulturalna PRL, rewindykacja, Muzeum Narodowe w Warszawie, Bazylika Najświętszej Maryi Panny w Gdańsku, pustka, horyzont, architektoniczne pomniki pamięci, harmonia przestrzeni, sprawiedliwość, estetyka prawa, Temida, prawo w rzeźbie, prawo a sztuki piękne, nazwy dzielnic, dzielnice Gdańska, ortografia, odmiana nazw własnych, składnia, szpiegostwo, Wolne Miasto Gdańsk, nieszczęśliwy wypadek, Jan Henryk Żychoń, Edmund Grunwald, Albert Forster, polskość, egzekucje, rzeczy, dokumentacja, pamięciorzecz, materia, relacyjna ontologia, nieantropocentryczna pedagogika, czułość, obóz koncentracyjny Stutthof, listy obozowe, pamięć rzeczy, biografia, kanał wodny Gdynia–Bydgoszcz, Gdynia, II Rzeczpospolita, człowiek, natura świata, bieg przyczyn i skutków, filozofia, dyskusja, pomorskie widma, Jan Henryk Dąbrowski, Stefan Żeromski, Smętek, nauczyciel, podinspektor szkolny, pracownik naukowy, wykładowca pedagogiki i teorii wychowania, specjalista metodyki wczesnej edukacji, psychologii rozwojowej i społeczno‑wychowawczej

Informacje o finansowaniu

Publikacja sfinansowana ze środków Gdańskiego Towarzystwa Naukowego.