FAQ
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Pamięciorzecz. Perspektywa myśli o materii i świecie nie(tylko)ludzkim

Data publikacji: 16.09.2025

Rocznik Gdański, 2024, LXXXIV (84), s. 184-199

https://doi.org/10.26881/rgtn.2024.09

Autorzy

Maria Mendel
Uniwersytet Gdański
ul. Bażyńskiego 1a 80-952 Gdańsk, Polska
https://orcid.org/0000-0002-4022-5402 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

Pamięciorzecz. Perspektywa myśli o materii i świecie nie(tylko)ludzkim

Abstrakt

Inspiracją do powstania artykułu była objazdowa wystawa #StolenMemory, prezentująca fotografie rzeczy odebranych więźniom obozów koncentracyjnych w czasie II wojny światowej. W treści tekstu autorka przechodzi od argumentacji materialnego charakteru pamiętania i tez relacyjnej ontologii formułowanych na gruncie nowego materializmu, następnie konceptualizuje kategorię „pamięciorzeczy”. Opierając się na „semioforze” Krzysztofa Pomiana, buduje rozumienie „mnemoforu”, rzeczy, która przenosi pamięć. Wywód ugruntowuje w epikurejskiej, atomistycznej metafizyce materialistycznej i rozwija go w kontekście współczesnej, nieantropocentrycznej myśli społeczno‑humanistycznej. Dodatkowo pokazuje, że zarówno rzecz, jak i pamięć są materialne, a mnemofor w pamięciorzeczy zyskuje zgeneralizowane i bardziej uniwersalne znaczenie. Artykuł kończy refleksja o czułości jako afekcie operacjonalizującym relacje ludzi i nie‑ludzi, prowadzącej do pedagogicznie zorientowanej myśli o uwarunkowaniach współ‑czucia, empatycznego współżycia we wspólnym, nie(tylko)ludzkim świecie. Pamięciorzecz, jako kategoria pedagogiczna, otwiera przy tym możliwość produktywnego stosowania strategii odsłaniających symulakryczne struktury panowania i władzy i jako taka znajduje praktykowany wyraz w wystawie #StolenMemory.

Bibliografia

Pobierz bibliografię

Althusser L., Podziemny nurt materializmu spotkania, „Praktyka Teoretyczna” 2016, nr 19(1), s. 37–62.

Baudrillard J., Precesja symulakrów [w:] Postmodernizm: Antologia przekładów, wybrał, oprac. i przedmową opatrzył R. Nycz, Kraków 1996, s. 175–189.

Baudrillard J., The Precession of Simulacra, transl. by S.F. Glaser [w:] Cultural Theory and Popular Culture: A Reader, ed. J. Storey, 4th ed., Harlow 2009, s. 409–415.

Bednarek J., Zwrot posthumanistyczny a ontologia, „Praktyka Teoretyczna” 2014, nr 14(4), s. 247–255.

Braidotti R., Po człowieku, tłum. J. Bednarek, A. Kowalczyk, Warszawa 2014.

Bruner J., Życie jako narracja, „Kwartalnik Pedagogiczny” 1990, nr 4, s. 3–17.

Chutorański M., Nie (tylko) ludzkie wymiary edukacji. W stronę pedagogiki nieantropocentrycznej, Szczecin 2020.

Demetrio D., Autobiografia. Terapeutyczny wymiar pisania o sobie, tłum. A. Skolimowska, Kraków 2000.

Demetrio D., Pedagogika pamięci. W trosce o nas samych, z myślą o innych, tłum. A. Skolimowska, Łódź 2009.

Dobrowolska A., Bergmann z 1927 roku rusza w trasęhttps://www.gdansk.pl/wiadomosci/Historyczne‑piekno‑na‑torach‑Tramwaj‑Bergmann‑po‑remoncie,a,279205 [dostęp: 24.01.2025].

Dolphijn R., van der Tuin I., Nowy materializm. Wywiady i kartografie, tłum. J. Czajka, A. Handke, J. Maliński, A. Marcisz, C. Rudnicki, T. Wiśniewski, Gdańsk–Poznań–Warszawa 2018.

Dominicé P., Uczyć się z życia. Biografia edukacyjna w edukacji dorosłych, ze słowem wstępnym do wyd. pol. O. Czerniawskiej, tłum. M. Kopytowska, Łódź 2006.

Grabarczyk K.M., „Simulacrum” Lukrecjusza w świetle współczesnej teorii metafory pojęciowej, „Iuvenilia Philologorum Cracoviensium” 2013, t. 6(6), s. 67–93.

Ingold T., Ewoluujące umiejętności, tłum. M. Polaszewska‑Nicke [w:] Formy aktywności umysłu. Ujęcie kognitywistyczne. Ewolucja i złożone struktury poznawcze, t. 2, red. A. Klawiter, Warszawa 2009, s. 110–131.

Ingold T., Splatać otwarty świat: architektura, antropologia, design, wybór i oprac. E. Klekot, tłum. E. Klekot, D. Wąsik, Kraków 2018.

Jullien F., Ponownie otworzyć możliwości: de‑koincydencja, kolejne życie. Wybór tekstów, tłum. i oprac. E. Marynowicz‑Hetka, Łódź 2024.

Kopania J., Platońska i epikurejska filozofia śmierci, „Kwartalnik Filozoficzny” 2013, t. 41(4), s. 60–84.

Krawczyk‑Bocian A., Biograficzne istnienie w opowieści, Warszawa 2023.

Latour B., Splatając na nowo to, co społeczne. Wprowadzenie do teorii aktora‑sieci, wstęp K. Abriszewski, tłum. A. Derra, K. Abriszewski, Warszawa 2010.

Malicka M., Ja to znaczy kto? Rzecz o osobowej tożsamości i wychowaniu, Warszawa 1996.

Mendel M., Kategoria miejsca w pedagogice i animacja na miejsce wrażliwa [w:] Pedagogika miejsca, red. M. Mendel, Wrocław 2006, s. 21–37.

Mendel M., Poza humanizm: Transformatywna i regeneratywna praca socjalna jako czuła pedagogika publiczna, „Praca Socjalna” 2022, nr 37(3), s. 59–72.

Mendel M., Sztuka jako czuła pedagogika publiczna [w:] Metafiguracje. Omdlenie / Metafigurations. Fainting, red. S. Lipnicki, Gdańsk 2021, s. 8–19.

Mendel M., Theiss W., Pamięć, miejsce i kategoria pamięciomiejsca w perspektywie społeczno‑edukacyjnej [w:] Pamięć i miejsce. Perspektywa społeczno‑edukacyjna, red. M. Mendel, W. Theiss, Gdańsk 2018, s. 9–29.

Morton T., Mroczna ekologia. Ku logice przyszłego współistnienia, wstęp A. Marzec, tłum. A. Barcz, Warszawa 2023.

Pomian K., Historia. Nauka wobec pamięci, tłumH. Abramowicz, Lublin 2006.

Rodak P., Semiofor [w:] Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, red. M. Saryusz‑Wolska, R. Traba, współpraca: J. Kalicka, Warszawa 2014, s. 454–455, https://cbh.pan.pl/pl/semiofor [dostęp: 11.12.2024].

Spragnieni miasta. Wykłady performatywne profesora Jacka Dominiczaka, Gdański Teatr Szekspirowski, https://teatrszekspirowski.pl/event/spragnieni‑miasta/ [dostęp: 29.01.2025].

Tokarczuk O., Czuły narrator, Kraków 2020.

Informacje

Informacje: Rocznik Gdański, 2024, LXXXIV (84), s. 184-199

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Pamięciorzecz. Perspektywa myśli o materii i świecie nie(tylko)ludzkim
Angielski: Memory‑Thing: Perspective of Thought on Matter and the Not‑Only‑Human World

Autorzy

https://orcid.org/0000-0002-4022-5402

Maria Mendel
Uniwersytet Gdański
ul. Bażyńskiego 1a 80-952 Gdańsk, Polska
https://orcid.org/0000-0002-4022-5402 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet Gdański
ul. Bażyńskiego 1a 80-952 Gdańsk, Polska

Publikacja: 16.09.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY 4.0  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Maria Mendel (Autor) - 100%

Informacje o autorze:

Maria Mendel – profesorka nauk humanistycznych i społecznych, związana z Uniwersytetem Gdańskim przez całe naukowe życie, a w jego przeważającej części także z gdańską Akademią Sztuk Pięknych. W Gdańskim Towarzystwie Naukowym od 2013 r. przewodniczy Wydziałowi I Nauk Społecznych i Humanistycznych; od 2017 r. jest redaktorką naczelną „Rocznika Gdańskiego”. Zainteresowana edukacyjnymi wymiarami przestrzeni i miejsc, w swoich badaniach i studiach często koncentruje się na lokalnej tożsamości, kulturze oraz „pedagogiczności” Gdańska (autorka monografii m.in.: Pedagogika miejsca; Pedagogika miejsca wspólnego. Miasto i szkoła; Miasto jak wspólny pokój. Gdańskie modi co‑vivendi). Laureatka Nagrody Naukowej Miasta Gdańska im. Jana Heweliusza (2020) za „wybitne osiągnięcia w obszarze nauk społecznych, koncepcję pedagogiki miejsca i teorię miejsca wspólnego oraz wkład w rozwój badań nad przestrzeniami podmiotowości”.

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Pamięciorzecz. Perspektywa myśli o materii i świecie nie(tylko)ludzkim

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE