2026 (12) 1

Nie masz jeszcze konta?

Zarejestruj się

Rocznik Administracji Publicznej

O czasopiśmie

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.

Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)

^* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora

Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Niezbędne (2)

Niezbędne (2)
- Nazwa
  
  Dostawca
  
  Cel
  
  Data ważności
  
  Rodzaj
- Nazwa: cookie Consent
  
  Dostawca: ejournals
  
  Cel: Przechowuje informacje o preferencjach użytkownika w zakresie plików cookies, wyrażenie zgody lub jej odmowę.
  
  Data ważności: 6 miesięcy
  
  Rodzaj: HTTP
- Nazwa: PHPSESSID
  
  Dostawca: ejournals
  
  Cel: Plik PHPSESSID jest plikiem natywnym PHP i pozwala witrynom na zapamiętywanie danych dotyczących stanu sesji. W Witrynie jest wykorzystywany do ustanawiania sesji użytkownika i przekazywania danych na temat stanu przy użyciu tymczasowych plików cookie znanych powszechnie pod nazwą sesyjnych plików cookie. Ponieważ plik cookie PHPSESSID nie ma określonego terminu ważności, znika w momencie zamknięcia przeglądarki.
  
  Data ważności: Zamknięcie przeglądarki
  
  Rodzaj: Techniczny plik cookie
Statystyka (2)

Statystyka (2)
- Nazwa
  
  Dostawca
  
  Cel
  
  Data ważności
  
  Rodzaj
- Nazwa: _ga
  
  Dostawca: ejournals
  
  Cel: Rejestruje unikalny identyfikator, który jest używany do generowania danych statystycznych na temat sposobu, w jaki odwiedzający korzysta z witryny.
  
  Data ważności: 2 lata
  
  Rodzaj: HTTP
- Nazwa: _ga_Y7GJLDNPQR
  
  Dostawca: ejournals
  
  Cel: Służy do rozróżniania poszczególnych użytkowników podczas ich wizyt na stronie. Przechowuje unikalny identyfikator użytkownika, co pozwala Google Analytics śledzić powtarzające się wizyty oraz analizować, w jaki sposób użytkownicy korzystają z witryny na przestrzeni czasu. To pomaga w lepszej optymalizacji treści i funkcjonalności strony.
  
  Data ważności: 2 lata
  
  Rodzaj: HTTP

2026

Licencja: CC BY 4.0

Redakcja

Redaktor naczelny Agata Nodżak

Zastępca redaktora naczelnego Monika Skowrońska

Sekretarz redakcji Piotr Uhma

Kolegium redakcyjne Yulia Dorokhina, Łukasz Kozera, Paweł Płaneta, Halina Smutek, Renata Śliwa, Mariusz Wieczorek, Karol Ryszkowski

Redaktor statystyczny Elżbieta Szczygieł

Redaktor językowy Natalia Majoch

Zawartość numeru

Ustrojowe prawo administracyjne

Demokratyczna współodpowiedzialność obywateli – model duński jako wzór skutecznej partycypacji w samorządzie terytorialnym

Bartłomiej Fitowicz

Rocznik Administracji Publicznej, 2026 (12) 1, 2026, s. 9-28

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.26.001.23526

Artykuł podejmuje analizę duńskiego modelu partycypacji obywatelskiej w samorządzie terytorialnym jako wzorca skutecznego współrządzenia i demokratycznej współodpowiedzialności mieszkańców za sprawy lokalne. Punktem wyjścia jest założenie, że współczesna administracja publiczna coraz częściej odchodzi od hierarchicznego modelu zarządzania na rzecz struktur opartych na dialogu i współdecydowaniu obywateli. Celem badania jest identyfikacja instytucjonalnych podstaw duńskiego systemu decentralizacji, charakterystyka narzędzi partycypacyjnych funkcjonujących na poziomie lokalnym oraz ocena możliwości ich adaptacji w warunkach polskiego samorządu. W artykule omówiono ewolucję struktur samorządowych w Danii, reformę administracyjną z 2007 r. oraz zakres autonomii gmin i regionów. Szczególną uwagę poświęcono instytucjonalnym formom konsultacji społecznych, radom mieszkańców, platformom dialogu publicznego oraz budżetowi partycypacyjnemu jako instrumentom wzmacniającym wpływ obywateli na decyzje lokalne. Studium przypadku gminy Aarhus ilustruje praktyczne funkcjonowanie mechanizmów współrządzenia. Przeprowadzona analiza wskazuje, że połączenie wysokiego poziomu decentralizacji, transparentności administracyjnej i rozwiniętej kultury zaufania społecznego sprzyja trwałej instytucjonalizacji partycypacji obywatelskiej. Jednocześnie zidentyfikowano bariery ograniczające transfer tych rozwiązań do Polski, w tym uwarunkowania prawne, finansowe i społeczno‑kulturowe. Wnioski potwierdzają, że rozwój mechanizmów współdecydowania może przyczynić się do podniesienia jakości demokracji lokalnej oraz legitymizacji działań samorządu terytorialnego.

PDF

Wybrane problemy dalszego funkcjonowania województw samorządowych w Polsce

Jakub Olech

Rocznik Administracji Publicznej, 2026 (12) 1, 2026, s. 29-42

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.26.002.23527

Artykuł opisuje dylematy samorządu regionalnego w Polsce na przestrzeni prawie trzech dekad jego istnienia. Prezentuje też działania, które mogą przyczynić się do ich rozwiązania. Autor koncentruje się zwłaszcza na zagadnieniach dotyczących zadań samorządu województwa oraz ich finansowania, a także struktury podziału administracyjnego państwa, ponieważ to one najczęściej pojawiają się w debacie publicznej o kondycji polskich samorządów. Ważnymi punktami odniesienia dla prowadzonych rozważań są raport pod redakcją Jerzego Hausnera pt. Narastające dysfunkcje, zasadnicze dylematy, konieczne działania: raport o stanie samorządności terytorialnej w Polsce oraz wnioski z debaty „Przyszłość regionów samorządowych w Polsce”, która odbyła się w Narodowym Instytucie Samorządu Terytorialnego w grudniu 2025 r.

PDF

Materialne prawo administracyjne

Opieka koordynowana a efektywność systemu ochrony zdrowia – analiza pierwszych doświadczeń

Anna Gądek, Gabriela Gądek

Rocznik Administracji Publicznej, 2026 (12) 1, 2026, s. 43-60

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.26.003.23528

Opieka koordynowana to model organizacji świadczeń zdrowotnych, który ma na celu zapewnienie pacjentom kompleksowej i ciągłej opieki, szczególnie w podstawowej opiece zdrowotnej (POZ). W Polsce system ten został wdrożony 1 października 2022 r., a jego głównym założeniem jest integracja usług medycznych oraz usprawnienie współpracy między lekarzami POZ, specjalistami i innymi pracownikami ochrony zdrowia. W artykule omówiono podstawy teoretyczne opieki koordynowanej, jej regulacje prawne oraz przyczyny jej wprowadzenia, takie jak fragmentaryzacja leczenia, niedostateczna komunikacja między lekarzami oraz problemy finansowe systemu ochrony zdrowia. Przedstawiono również doświadczenia z wdrażania opieki koordynowanej w Polsce, analizując zarówno korzyści, jak i wyzwania związane z tym modelem. Mimo licznych trudności, takich jak niedostateczna liczba placówek realizujących ten model czy problemy finansowe, opieka koordynowana ma potencjał poprawy jakości leczenia pacjentów, usprawnienia procesów diagnostycznych i skrócenia kolejek do specjalistów.

PDF

Analiza prawna zjawiska dyskryminacji pozytywnej i negatywnej osób z niepełnosprawnością

Dominika Wojnar

Rocznik Administracji Publicznej, 2026 (12) 1, 2026, s. 61-74

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.26.004.23529

Przedmiotem niniejszego artykułu jest analiza prawna zjawiska dyskryminacji pozytywnej i negatywnej osób z niepełnosprawnościami. Celem jest przybliżenie zjawiska dyskryminacji pozytywnej i negatywnej osób z niepełnosprawnościami w świetle najważniejszych regulacji prawnych na gruncie prawa międzynarodowego, unijnego i krajowego, dotyczących badanych zagadnień. Problem badawczy stanowi pytanie, czy w prawie międzynarodowym, unijnym i krajowym występuje dyskryminacja pozytywna i negatywna osób z niepełnosprawnościami. Hipoteza zakłada, że w prawie międzynarodowym, unijnym i krajowym występuje dyskryminacja pozytywna i negatywna osób z niepełnosprawnościami. Metodami badawczymi użytymi w artykule są metoda dogmatycznoprawna, teoretycznoprawna oraz teoretyczna.

PDF

Specyfikacja wybranych umów jako źródeł i podstaw prawa zobowiązaniowego na podstawie art. 353¹ Kodeksu cywilnego

Mikołaj Król

Rocznik Administracji Publicznej, 2026 (12) 1, 2026, s. 75-92

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.26.005.23530

Art. 353¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny stanowi normatywną podstawę uznania wybranych umów – w tym umów nienazwanych i mieszanych – za samodzielne źródła prawa zobowiązań, przy czym autonomia stron w kształtowaniu treści stosunku prawnego ma charakter szeroki, lecz nie absolutny, ponieważ podlega obligatoryjnym ograniczeniom wynikającym z art. 353¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, a więc właściwości (natury) stosunku prawnego oraz zasad współżycia społecznego. Art. 353¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny nie jest wyłącznie deklaratywnym potwierdzeniem zasady autonomii woli stron, lecz pełni funkcję konstrukcyjną w systemie prawa zobowiązań. Oznacza to, że przepis ten legitymizuje tworzenie stosunków zobowiązaniowych niewynikających wprost z katalogu umów nazwanych oraz umożliwia modyfikację typowych modeli kontraktowych. Ogólnoświatowy rozwój gospodarczy, stanowiący determinant postępu informatyczno‑cyfrowego, sprzyja stosowaniu oraz rozwijaniu umów nienazwanych, których popularyzacja przekłada się na istotne wyzwanie dla doktryny prawniczej i ustawodawcy, zwłaszcza w kontekście ochrony konsumentów w środowisku cyfrowym. Poczyniona obserwacja wskazuje, iż rzeczywisty zakres swobody umów nie jest jednolity: w umowach adhezyjnych zauważyć można istotne ograniczenie w zakresie swobodnego kształtowania stosunku prawnego przez jedną ze stron, natomiast w umowach nienazwanych – zwłaszcza w obrocie profesjonalnym – swoboda kształtowania stosunku zobowiązaniowego jest powszechna i stanowi istotne narzędzie dostosowywania prawa do potrzeb rynku gospodarczego. W ramach niniejszych rozważań wskazać należy, iż konieczność zachowania równowagi pomiędzy stronami danego stosunku zobowiązaniowego, przy równoczesnej ochronie praw konsumentów, stanowi jedno z kluczowych wyzwań współczesnego prawa zobowiązań.

PDF

Proceduralne prawo administracyjne

Etyczne i prawne granice stosowania systemów sztucznej inteligencji w administracji publicznej oraz ich wpływ na zatrudnienie, kompetencje urzędników i sposób komunikacji obywateli z urzędem

Natalia Madej, Bartłomiej Wilk

Rocznik Administracji Publicznej, 2026 (12) 1, 2026, s. 93-108

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.26.006.23531

Rozwój systemów sztucznej inteligencji w administracji publicznej przynosi zarówno istotne korzyści, jak i poważne wyzwania prawne, etyczne oraz organizacyjne, w szczególności w zakresie ochrony praw jednostki, ryzyka dyskryminacji algorytmicznej i kontroli nad procesami decyzyjnymi. Analiza studiów przypadków potwierdza kluczowe znaczenie nadzoru człowieka, przejrzystości działania systemów oraz odpowiedzialności organów za skutki użycia AI. Wdrażanie AI prowadzi do ograniczenia czynności rutynowych i wzrostu zapotrzebowania na kompetencje analityczne i nadzorcze urzędników, a także zmienia formy komunikacji z obywatelami. W artykule wskazano również na pojawienie się zjawiska tzw. „pętli AI–AI”, polegającego na sytuacji, w której treści generowane przez systemy sztucznej inteligencji wykorzystywane przez obywateli są następnie analizowane lub przetwarzane przez systemy AI stosowane przez administrację publiczną. Odpowiedzialne stosowanie AI, oparte na zasadzie human in the loop, szkoleniach i mechanizmach audytu, może przyczyniać się do wzmacniania zaufania społecznego i poprawy funkcjonowania administracji publicznej.

PDF

Prawo w służbie społeczeństwu

Specyfika porad prawnych z zakresu prawa karnego

Wiktor Kocoń

Rocznik Administracji Publicznej, 2026 (12) 1, 2026, s. 109-126

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.26.007.23532

Porady prawne z zakresu prawa karnego wyróżniają się na tle porad z pozostałych gałęzi prawa, i to nie tylko z uwagi na ich tematykę. Należy bowiem brać pod uwagę także kilka innych czynników. Po pierwsze, jak pokazują dane statystyczne, porady prawne w sprawach karnych wyróżnia zarówno ich spora liczebność, jak i nietypowy podział klientów poradni ze względu na ich płeć. Po drugie, w sprawach karnych do poradni prawnych zgłaszają się nie tylko osoby pozostające na wolności, ale także mające status osadzonych, z którymi kontakt najczęściej jest ograniczony wyłącznie do jednorazowej korespondencji. Należy jednak pamiętać o tym, że dziekan danego wydziału prawa może z upoważnienia rektora uczelni zawierać odpowiednie umowy przewidujące dyżury stacjonarne poradni prawnych w zakładach karnych. Po trzecie, stany faktyczne przesyłane przez osadzonych częstokroć obfitują w emocjonalne i stanowcze osądy. Tym samym osadzeni niejednokrotnie próbują wzbudzić żal i uczucie litości wśród studentów udzielających porad. Wobec tego doradzającym zaleca się daleko idącą ostrożność i używanie „miękkiego”, łagodnego języka przy sporządzaniu porad, tak aby zapobiec negatywnemu zjawisku tzw. pieniactwa procesowego.

PDF

Prawo do pomocy prawnej wobec algorytmicznego zarządzania pracą w praktyce klinik prawa

Nikola Lisowska

Rocznik Administracji Publicznej, 2026 (12) 1, 2026, s. 127-140

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.26.008.23533

Artykuł przedstawia problem prawa do pomocy prawnej w realiach algorytmicznego zarządzania pracą, w których kluczowe decyzje dotyczące przydziału zadań, oceny efektywności, wynagrodzenia oraz stosowania sankcji są podejmowane lub istotnie kształtowane przez systemy oparte na danych. Wskazuje się, że szkoda algorytmiczna ma charakter rozproszony, kumulatywny i często statystyczny, co utrudnia jej uchwycenie w klasycznym, indywidualnym modelu sporu pracowniczego. Przeprowadzona analiza pokazuje, że unijne gwarancje transparentności, nadzoru człowieka oraz prawa do zakwestionowania decyzji zautomatyzowanych wymagają istnienia podmiotów zdolnych do przełożenia abstrakcyjnych uprawnień informacyjnych na konkretne działania przedsądowe i procesowe, w szczególności wnioski o dostęp do danych oraz skargi kierowane do organów nadzorczych. Szczególną rolę przypisuje się uniwersyteckim klinikom prawa, postrzeganym jako miejsca pierwszego kontaktu, które łączą diagnozę indywidualnych przypadków z identyfikacją powtarzalnych wzorców systemowych oraz mogą podejmować współpracę interdyscyplinarną na potrzeby wstępnych analiz technicznych. Odwołanie do doświadczeń egzekwowania praw pracowników w modelach pracy platformowej akcentuje znaczenie dowodu technicznego oraz współdziałania z organami ochrony danych. Jednocześnie zwraca się uwagę na ryzyka automatyzacyjnego zaufania oraz na konieczność stosowania rygorystycznych procedur kontroli jakości i ochrony poufności w pracy klinicznej. Tekst osadza te wnioski w polskiej debacie nad systemowym dostępem do nieodpłatnej pomocy prawnej.

PDF

Studenckie poradnie prawne jako realizacja nieodpłatnego poradnictwa prawnego, poradnictwa obywatelskiego oraz edukacji prawnej

Patrycja Pękala, Patryk Piecha

Rocznik Administracji Publicznej, 2026 (12) 1, 2026, s. 141-160

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.26.009.23534

Zapewnienie dostępu do pomocy prawnej jest istotnym elementem realizacji zasady równości wobec prawa, szczególnie dla osób w trudnej sytuacji życiowej. Obok ustawowego systemu nieodpłatnej pomocy prawnej funkcjonują studenckie poradnie prawne, które łączą działalność społeczną z edukacyjną. Udzielają one bezpłatnych porad pod nadzorem opiekunów naukowych, umożliwiając studentom zdobywanie praktycznych umiejętności. Ich miejsce w systemie poradnictwa prawnego nie jest jednak jednoznacznie uregulowane, mimo że pełnią istotną rolę uzupełniającą. Badanie koncentruje się na analizie podstaw prawnych ich funkcjonowania oraz ocenie ich znaczenia w systemie. Autorzy wskazują, że poradnie stanowią ważne ogniwo zarówno wsparcia prawnego, jak i kształcenia przyszłych prawników oraz budowania świadomości prawnej społeczeństwa.

PDF

Od formularza do zaufania – wyzwania organizacyjne i dobre praktyki w procesie rekrutacji kandydatów do studenckich poradni prawnych

Marta Polikowska

Rocznik Administracji Publicznej, 2026 (12) 1, 2026, s. 161-176

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.26.010.23535

Proces rekrutacji do studenckich poradni prawnych cechuje się szczególnym znaczeniem, ponieważ wpływa bezpośrednio zarówno na jakość udzielanej pomocy prawnej, jak i na rozwój kompetencji przyszłych prawników. Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na znaczenie procesu rekrutacji, rozumianego nie tylko jako narzędzie selekcji kandydatów, lecz jako element odgrywający istotną rolę w kształtowaniu tożsamości oraz pozycji studenckich poradni prawnych jako instytucji zaufania publicznego. Szczególna uwaga została poświęcona spełnianiu standardów działalności przez poradnie, charakterystyce kandydatów oraz organizacji procesu rekrutacji i związanym z nim wyzwaniom organizacyjnym. Artykuł łączy dane statystyczne, poglądy przedstawione w literaturze oraz doświadczenia własne autorki.

PDF

Prawo zobowiązań z ludzką twarzą – o granicach etyki i legalizmu w kontekście klinik prawnych

Klaudia Prendota

Rocznik Administracji Publicznej, 2026 (12) 1, 2026, s. 177-196

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.26.011.23536

Artykuł koncentruje się na konflikcie między rygorystycznym legalizmem a etycznym, zorientowanym na człowieka podejściem do klienta w praktyce prawniczej. Dylematy te są najbardziej widoczne w prawie zobowiązań, co wynika z silnego formalizmu tej gałęzi prawa i częstej nierównowagi między uczestnikami stosunków prawnych. Badanie skupiają się na funkcjonowaniu klinik prawnych, które powstały w celu zapewnienia studentom praktycznego przygotowania i poszerzenia dostępu do porad prawnych. Teza artykułu zakłada, że praktyka klinik prawnych ujawnia, iż skuteczne stosowanie prawa zobowiązań wymaga nie tylko dogłębnej znajomości norm, lecz także wrażliwości na etyczny wymiar relacji prawnik–klient. Kliniki prawne wpisują się w ruch Humanizing Legal Education, który kładzie nacisk na empatię i kompetencje interpersonalne. Dzięki zetknięciu z realnymi problemami studenci uczą się, że rzetelna pomoc prawna wymaga czegoś więcej niż mechanicznego stosowania przepisów oraz nabywają kompetencje miękkie, takie jak umiejętność komunikacji i rozumienie sytuacji życiowej klienta. Analiza podkreśla, że w praktyce klinicznej klauzule generalne, w tym zasady współżycia społecznego (art. 5 Kodeksu cywilnego), stają się narzędziem do łagodzenia rygoryzmu prawa pozytywnego, pozwalając na rozstrzyganie spraw w oparciu o słuszność i uczciwość. Ostatecznie kliniki kształtują prawników zdolnych do balansu między legalizmem a etyczną odpowiedzialnością, stosujących prawo „z ludzką twarzą”.

PDF

Wiedza teoretyczna czy doświadczenie praktyczne? Słów kilka o edukacji prawniczej

Dominik Prochownik

Rocznik Administracji Publicznej, 2026 (12) 1, 2026, s. 197-214

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.26.012.23537

Artykuł wskazuje, że spór „teoria czy praktyka” w edukacji prawniczej bywa pozorny, a rzeczywistym problemem jest przewaga nauczania i oceniania pamięciowego nad kształceniem umiejętności stosowania prawa. Autor zestawia cele kształcenia z realiami zawodu: złożonością regulacji, cyfryzacją, specjalizacją oraz rosnącą rolą narzędzi informacji prawnej i sztucznej inteligencji. W efekcie absolwenci mogą być słabiej przygotowani do pracy na stanach faktycznych i kontaktu z klientem. Kluczową odpowiedzią są kliniki prawa i poradnie studenckie, które łączą naukę z praktyką, rozwijając argumentację, analizę i redagowanie pism, a zarazem realizując funkcję społeczną poprzez nieodpłatną pomoc prawną. Tekst podkreśla też, że dominacja testów wpływa na sposób nauczania, dlatego postuluje większy udział kazusów oraz wzmocnienie komponentu klinicznego i zmianę metod weryfikacji kompetencji.

PDF

Kliniki prawa wobec wykluczenia społecznego – praktyczne aspekty pomocy prawnej

Mateusz Zdzisław Szrajer

Rocznik Administracji Publicznej, 2026 (12) 1, 2026, s. 215-226

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.26.013.23538

Współczesne społeczeństwa mierzą się z wielowymiarowym zjawiskiem wykluczenia społecznego, które w kontekście prawnym przejawia się przede wszystkim w ograniczonym dostępie do wymiaru sprawiedliwości i profesjonalnej pomocy. Zjawisko to prowadzi do „wykluczenia prawnego” (legal exclusion), podważając tym samym konstytucyjną zasadę państwa prawa (rule of law). Niniejszy artykuł analizuje rolę i praktyczne aspekty funkcjonowania klinik prawa (uczelnianych poradni prawnych) w Polsce jako kluczowego instrumentu przeciwdziałania marginalizacji prawnej. Kliniki, działające w modelu law in action, stanowią pomost między formalnym systemem a realnymi potrzebami obywateli, uzupełniając luki pozostawione przez państwowy system Nieodpłatnej Pomocy Prawnej (NPP). Artykuł omawia wielowymiarowe praktyki klinik, w tym świadczenie pomocy w skomplikowanych sprawach socjalno‑cywilnych (zadłużenie, eksmisje) oraz specjalistyczne wsparcie dla migrantów i uchodźców, ilustrowane przykładem współpracy Uniwersyteckiej Poradni Prawnej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego z Centrum Baobab. Kluczowym filarem działalności klinik jest edukacja prawna w modelu Street Law, która pełni funkcję emancypacyjną, podnosząc świadomość prawną i poczucie sprawczości obywateli. Analiza prowadzi do sformułowania wniosków de lege ferenda, wskazujących na konieczność instytucjonalizacji ruchu klinicznego i zapewnienia mu stabilnego finansowania. Podkreślono, że kliniczna edukacja prawna jest niezbędna dla kształtowania etosu pro bono i wrażliwości społecznej wśród przyszłych prawników, co stanowi fundament nowoczesnego i humanistycznego państwa prawa.

PDF

Rola klinik prawa w niesieniu pomocy obcokrajowcom w Polsce na przykładzie działalności Uniwersyteckiej Poradni Prawnej działającej przy Uniwersytecie Wrocławskim w latach 2022–2025

Magdalena Szypulska

Rocznik Administracji Publicznej, 2026 (12) 1, 2026, s. 227-248

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.26.014.23539

Tematem artykułu jest zapotrzebowanie na usługi polskich studenckich klinik prawnych świadczone w językach obcych oraz związane z nim wyzwania. Autorka oparła opracowanie na własnych doświadczeniach jako członkini Uniwersyteckiej Poradni Prawnej działającej przy Uniwersytecie Wrocławskim, zajmującej się m.in. udzielaniem porad w języku angielskim, a obecnie współtworzącej projekt sekcji anglojęzycznej. Za główny cel artykułu przyjęto przedstawienie charakterystyki klientów zagranicznych szukających pomocy prawnej w polskich klinikach prawa oraz najczęstszych rodzajów spraw, z którymi zwracają się oni o taką pomoc.
Zarysowany został uogólniony profil klienta oraz obszary prawa, których zazwyczaj dotyczą sprawy zgłaszane przez obcokrajowców we Wrocławiu. Charakterystyka ta została opracowana na podstawie przypadków zgłoszonych różnymi drogami i środkami komunikacji do autorki. Przedstawiono również koncepcję i założenia przyszłego rozwiązania odpowiadającego na zapotrzebowanie na nieodpłatną pomoc prawną ze strony klientów niepolskojęzycznych Uniwersyteckiej Poradni Prawnej działającej przy Uniwerstecie Wrocławskim, którym jest tworząca się sekcja porad udzielanych w języku angielskim. Omówiono zanonimizowane studia przypadków dotyczące sytuacji klientów migrujących do Polski. Case studies stanowiły punkt wyjścia do analizy istotnych aspektów pracy z klientem w sytuacji zagrożenia jego bezpieczeństwa oraz metod komunikacji ukierunkowanych na ochronę jego dóbr w różnych okolicznościach. Szczególny nacisk położono na strategie działania członków kliniki w pracy z klientem znajdującym się w stanie podwyższonego ryzyka naruszenia jego praw. Opisano także wyzwania stojące przed członkami polskich klinik w związku z udzielaniem pomocy obcokrajowcom, w tym problemy wynikające z pułapek tłumaczeń języka prawniczego i prawnego oraz różnic systemowych i językowych. Całość artykułu została podsumowana refleksją nad przyszłymi rozwiązaniami omawianych problemów w ramach ogólnopolskiego standardu funkcjonowania uniwersyteckich poradni prawnych, ze szczególnym uwzględnieniem możliwości wykorzystania modeli językowych typu large language models w procesie wspomagania tłumaczenia porad na język angielski.

PDF

Prawo i administracja w wymiarze europejskim i międzynarodowym

Anti-Corruption Courts in Post-Soviet States (Moldova, Ukraine, and Armenia)

Rafał Czachor

Rocznik Administracji Publicznej, 2026 (12) 1, 2026, s. 249-270

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.26.015.23540

Artykuł analizuje status prawny, organizację oraz właściwość sądów antykorupcyjnych w trzech państwach postsowieckich: Mołdawii, Ukrainie i Armenii. Przedstawia prawnoporównawczą analizę modeli instytucjonalnych przyjętych przez te państwa w kontekście szerszych reform antykorupcyjnych. Badanie opiera się na analizie ustawodawstwa krajowego oraz dokumentów międzynarodowych. Analiza wykazuje istnienie trzech odmiennych modeli specjalizacji sądownictwa. Ukraina i Armenia utworzyły w pełni zinstytucjonalizowane sądy antykorupcyjne posiadające własne struktury hierarchiczne, podczas gdy Mołdawia zdecydowała się na częściową specjalizację poprzez utworzenie Kolegium Antykorupcyjnego w ramach sądownictwa powszechnego. W artykule omówiono procedury powoływania sędziów, mechanizmy weryfikacji ich integralności oraz rodzaje spraw rozpoznawanych przez te sądy, obejmujące postępowania karne, cywilne i administracyjne związane z konfiskatą majątku pochodzącego z nielegalnych źródeł. Porównanie wskazuje na istotne różnice w zakresie właściwości, gwarancji procesowych oraz stopnia niezależności tych organów. Ukraiński Wysoki Sąd Antykorupcyjny stanowi najbardziej przejrzysty model, poddany najszerszemu nadzorowi międzynarodowemu, podczas gdy rozwiązania przyjęte w Armenii i Mołdawii pozostają słabiej rozwinięte pod względem instytucjonalnym i proceduralnym. W artykule stwierdzono, że tworzenie wyspecjalizowanych sądów antykorupcyjnych odzwierciedla trwający proces instytucjonalizacji mechanizmów przeciwdziałania korupcji w przestrzeni postsowieckiej.

PDF

The Impact of the 2022 Full-Scale War on Ukrainian Migration to Miami-Dade County

Mateusz Kamionka, Ryan N. Coleman

Rocznik Administracji Publicznej, 2026 (12) 1, 2026, s. 271-286

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.26.016.23541

Badanie analizuje wpływ pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku na migrację Ukraińców do hrabstwa Miami-Dade na Florydzie, koncentrując się zarówno na doświadczeniach uchodźców, jak i reakcjach lokalnej społeczności. W oparciu o jakościową analizę treści mediów, dane rządowe i dokumenty organizacji w okresie od lutego 2022 do 2025 roku, badanie identyfikuje pięć głównych tematów: mobilizację humanitarną, radzenie sobie uchodźców i integrację, przeciążenie instytucji, wrażliwość społeczno-polityczną oraz długoterminową niepewność prawną. Wyniki pokazują, że hrabstwo Miami-Dade wykazało silną lokalną solidarność, przy czym organizacje oddolne, sieci diasporowe i mieszkańcy odegrali kluczową rolę w zapewnianiu wsparcia materialnego, społecznego i prawnego, często osiągając lepsze efekty niż formalna pomoc rządowa. Uchodźcy korzystali z istniejących sieci społecznych i możliwości ekonomicznych, ale mierzyli się z wyzwaniami związanymi z przeciążeniem instytucji publicznych, tymczasową ochroną prawną oraz napięciami między diasporami. Badanie podkreśla, w jaki sposób odległe społeczności przyjmujące reagują na migrację wymuszoną kryzysem, ukazując wpływ czynników push–pull oraz sieci społecznych na osiedlanie się i integrację. Przypadek hrabstwa Miami-Dade pokazuje znaczenie lokalnych inicjatyw oddolnych w ułatwianiu adaptacji uchodźców przy jednoczesnym zarządzaniu barierami strukturalnymi i prawnymi.

PDF

Europejska Infrastruktura Usług Blockchain (EBSI) a suwerenność cyfrowa państw członkowskich – analiza prawno‑ustrojowa w kontekście kompetencji Unii Europejskiej

Patryk Chmielarz

Rocznik Administracji Publicznej, 2026 (12) 1, 2026, s. 287-298

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.26.017.23542

Artykuł poddaje analizie prawno‑ustrojowej relację pomiędzy Europejską Infrastrukturą Usług Blockchain (EBSI) a doktryną suwerenności cyfrowej państw członkowskich Unii Europejskiej. Celem badania jest identyfikacja i ocena napięć powstających na styku dążenia do budowy paneuropejskiej, zdecentralizowanej infrastruktury dla usług publicznych a zachowaniem przez państwa członkowskie autonomii w kształtowaniu własnej administracji i przestrzeni cyfrowej. W artykule postawiono tezę badawczą, zgodnie z którą budowa EBSI, mimo iż oparta na formalnych podstawach traktatowych, generuje nieanalizowane dotąd w polskiej doktrynie napięcie między kompetencjami Unii w zakresie cyfryzacji a suwerennością cyfrową państw członkowskich, co wymaga zastosowania nowej formuły zarządczej w postaci Europejskiego Konsorcjum na rzecz Infrastruktury Cyfrowej (EDIC). Analiza przeprowadzona została metodą dogmatyczno‑prawną, obejmującą wykładnię przepisów prawa pierwotnego i wtórnego Unii Europejskiej, orzecznictwa TSUE oraz analizę dokumentów strategicznych i literatury przedmiotu. Wnioski wskazują, że model EDIC stanowi próbę zrównoważenia integracyjnych celów polityki cyfrowej Unii z zasadą pomocniczości, jednak jego skuteczność w ochronie suwerenności cyfrowej państw będzie zależała od praktyki funkcjonowania i realnego wpływu państw członkowskich na strategiczne decyzje dotyczące rozwoju EBSI.

PDF

Decentralizacja i dekarbonizacja sektora elektroenergetycznego w Unii Europejskiej

Kamil Miczek

Rocznik Administracji Publicznej, 2026 (12) 1, 2026, s. 299-322

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.26.018.23543

Wydarzenia ostatnich lat, takie jak cykliczne zakłócenia w łańcuchach dostaw, pandemia COVID-19, wojna Rosji z Ukrainą oraz globalna niestabilność gospodarcza, znacząco wpłynęły na sektor energetyczny Unii Europejskiej, uwidaczniając jego podatność na zewnętrzne zagrożenia i potęgując narastający kryzys energetyczny objawiający się m.in. destabilizacją cen energii. Tradycyjne, scentralizowane modele produkcji energii oparte na paliwach kopalnych okazały się niewystarczające wobec rosnącego zapotrzebowania i problemów związanych z dostępnością surowców. Równocześnie unijna polityka klimatyczna, ukierunkowana na osiągnięcie neutralności klimatycznej, wymusiła synergię między koniecznością wzmocnienia bezpieczeństwa energetycznego oraz transformacji w kierunku gospodarki niskoemisyjnej. W odpowiedzi na te wyzwania państwa członkowskie oraz instytucje unijne rozpoczęły działania mające na celu ograniczenie zależności od zewnętrznych dostawców i przekształcenie systemów energetycznych w kierunku równocześnie bardziej zrównoważonego i zdywersyfikowanego modelu. Niniejszy artykuł analizuje proces decentralizacji źródeł pozyskiwania energii w Unii Europejskiej jako odpowiedź na podwójne wyzwanie – konieczność uniezależnienia się od importu surowców oraz przyspieszenia działań na rzecz klimatu. Podstawowy problem badawczy dotyczy tego, czym jest decentralizacja i dekarbonizacja sektora energetycznego, scharakteryzowanie tych procesów, określenie wzajemnej zależności zachodzącej między nimi oraz wykazanie, że procesy te faktycznie postępują w Unii Europejskiej. Analizie poddane zostaną zmiany w strukturze wykorzystywanych surowców energetycznych w Unii Europejskiej na przestrzeni ostatnich lat, kluczowe regulacje prawne, strategie i inicjatywy wspierające transformację unijnego sektora energetycznego w kierunku rozpraszania źródeł energii, z uwzględnieniem globalnych tendencji w zakresie produkcji energii elektrycznej.

PDF

Ekonomia i finanse publiczne

Dylematy współczesnej myśli ekonomicznej

Stanisław Lis, Renata Śliwa

Rocznik Administracji Publicznej, 2026 (12) 1, 2026, s. 323-344

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.26.019.23544

Perspektywa transformacji gospodarczej w krajach postsocjalistycznych nadawała istniejącym w piśmiennictwie ekonomicznym nieporozumieniom, uprzedzeniom i mitom nowych potencjałów poznawczych i stanowiła przyczynek do dostosowań istniejących teorii ekonomicznych, a także zalążków nowych paradygmatów. Podejście neoklasyczne przyniosło potrzebny ekonomii rygor w rozumowaniu na podstawie założonych przesłanek. Odbywało się to jednak kosztem praktycznego znaczenia i skutkowało brakiem spójnego zestawu twierdzeń o naturze i reakcjach zachowań ludzkich. J.M. Keynes zwrócił uwagę badawczą na istnienie nieuniknionej niepewności co do przyszłości. W zwiększaniu popytu i likwidacji bezrobocia keynesiści upatrywali głównie bogactwa społeczeństwa i tym samym gwarancji demokracji. Założenia ekonomii głównego nurtu, budowane na przesłankach o np. maksymalizacji zysku przez firmy, odzwierciedlały wglądy w ramy instytucjonalne, ale wymagały wyjaśnień. Szczególnie wymagały tego warunki transformacji ustrojowej, jakich doświadczano od lat 90. XX w. w Europie Środkowo‑Wschodniej. Zmiana zasad gospodarki planowej na te, które sprzyjają efektywnym, otwartym rynkom, okazała się dużym wyzwaniem w zakresie budowania instytucji. Prezentowany artykuł stanowi próbę ukazania zmian w obszarze metodologii, przedmiotu i paradygmatu badań współczesnej teorii ekonomii, wskazując, że w głębszych odsłonach tych zmian spór sprowadzał się do uzasadnienia roli państwa w gospodarce.

PDF

Pliki do pobrania

Strony tytułowe i redakcyjne PDF Spis treści PDF

Słowa kluczowe: partycypacja obywatelska, współrządzenie, decentralizacja samorządu, demokracja lokalna, model duński, samorząd, województwo, administracja, finanse, zadania, opieka koordynowana, podstawowa opieka zdrowotna, integracja świadczeń zdrowotnych, programy opieki koordynowanej, dyskryminacja, osoby z niepełnosprawnością, wykluczenie, prawo antydyskryminacyjne, wyrównanie szans, zasada swobody umów, ochrona prawa konsumentów, umowy adhezyjne, umowy nienazwane, outsourcing, klauzule abuzywne, sztuczna inteligencja, administracja publiczna, etyka AI, prawo nowych technologii, odpowiedzialność algorytmiczna, pętla AI–AI, poradnia prawna, dane statystyczne, kontakt z osadzonym, język osadzonych, język porad prawnych, zarządzanie algorytmiczne, prawo do pomocy prawnej, szkoda algorytmiczna, uniwersyteckie kliniki prawa, praca platformowa, poradnie prawne, prawo, studia, koła naukowe, edukacja, studenckie poradnie prawne, rekrutacja, kandydaci, pomoc prawna, społeczeństwo, legalizm, etyka prawnicza, kliniki prawne, prawo zobowiązań, zasady współżycia społecznego, edukacja prawnicza, kliniki prawa, kształcenie praktyczne, egzaminy wstępne, sztuczna inteligencja, kliniki prawa, wykluczenie społeczne, dostęp do prawa, edukacja prawna, zasada państwa prawa, uniwersytecka poradnia prawna, klinika prawa, studencka poradnia prawna, Legal English, migracja, prawo migracyjne, studenckie koło naukowe, kompetencje miękkie, kompetencje twarde, tłumaczenie prawnicze, nieodpłatna pomoc prawna, sądy antykorupcyjne, zwalczanie korupcji w Europie Wschodniej, sądownictwo w Europie Wschodniej, reformy wymiaru sprawiedliwości w państwach postsowieckich, państwo prawa w Mołdawii, Ukrainie i Armenii, uchodźcy ukraińscy, hrabstwo Miami, wojna na Ukrainie, polityka migracyjna, media, Europejska Infrastruktura Usług Blockchain (EBSI), suwerenność cyfrowa, kompetencje Unii Europejskiej, zasada pomocniczości, Europejskie Konsorcjum na rzecz Infrastruktury Cyfrowej (EDIC), decentralizacja systemów elektroenergetycznych, dekarbonizacja, dywersyfikacja źródeł energii, odnawialne źródła energii (OZE), polityka klimatyczno‑energetyczna Unii Europejskiej, rozbieżności teorii ekonomicznych, myśl ekonomiczna F.A. Hayeka, J.M. Keynes i rozwój jego myśli ekonomicznej, instytucjonalna optyka przemian postsocjalistycznych transformacji gospodarczych

Informacje o finansowaniu

Publikacja została zrealizowana przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej. Publikacja odzwierciedla jedynie stanowisko jej autorów i Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za jej zawartość merytoryczną.