2025 (11) 2

Nie masz jeszcze konta?

Zarejestruj się

Rocznik Administracji Publicznej

O czasopiśmie

2025

Data publikacji: 17.12.2025

Licencja: CC BY 4.0

Redakcja

Redaktor naczelny Agata Nodżak

Zastępca redaktora naczelnego Monika Skowrońska

Sekretarz redakcji Piotr Uhma

Kolegium redakcyjne Yulia Dorokhina, Łukasz Kozera, Paweł Płaneta, Halina Smutek, Renata Śliwa, Mariusz Wieczorek, Karol Ryszkowski

Redaktor statystyczny Elżbieta Szczygieł

Redaktor językowy Natalia Majoch

Zawartość numeru

Ustrojowe prawo administracyjne

Obywatelska inicjatywa uchwałodawcza w Polsce, Szwajcarii, Niemczech i Włoszech. Analiza porównawcza

Hanna Cedzyńska

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 9-20

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.020.22535

Celem artykułu jest porównanie rozwiązań dotyczących obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej na poziomie lokalnym w Polsce, Szwajcarii, Niemczech i Włoszech. Analiza obejmuje formalne uregulowania oraz praktyczne możliwości obywateli w zakresie wpływania na proces legislacyjny w swoim regionie. Głównym problemem badawczym jest odpowiedź na pytanie, w jakim stopniu obywatelska inicjatywa uchwałodawcza w tych krajach stanowi skuteczne narzędzie demokracji bezpośredniej, a w jakim pozostaje jedynie instrumentem formalnym bez realnego przełożenia na decyzje organów władzy. W szczególności zwrócono uwagę na mechanizmy zabezpieczające, takie jak referenda wiążące, które umożliwiają skuteczne egzekwowanie woli społeczeństwa. W wyniku przeprowadzonej analizy wyodrębniono dwie koncepcje: pierwszą, funkcjonującą w Szwajcarii i Niemczech, gdzie inicjatywy obywatelskie stanowią realne narzędzie demokracji bezpośredniej, oraz drugą, reprezentowaną przez Polskę i Włochy, w której udział obywateli ogranicza się do formalnego zgłaszania projektów bez realnego wpływu na decyzje organów władzy. Wnioski wskazują na konieczność wzmocnienia roli obywateli w procesie legislacyjnym, szczególnie poprzez powiązanie inicjatywy uchwałodawczej z mechanizmem referendum.

PDF

Partycypacja w ramach promocji regionalnej na przykładzie dziedzictwa kulinarnego w Hiszpanii

Monika Izabella Dębowska

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 21-38

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.021.22536

Za ilustrację partycypacji w ramach promocji regionalnej w Hiszpanii posłużą działania czerpiące z rezerwuaru narodowych zasobów kulturowych, a w szczególności aspekt wpisania kuchni do kategorii niematerialnych dóbr kultury. Hiszpania aktywnie działa na rzecz promocji tradycyjnej żywności i należy do liderów pod względem liczby posiadanych certyfikatów dotyczących jakości. Jedną z form promowania certyfikowanych produktów stanowi tworzenie szlaków turystycznych łączących miejscowości poszczególnych producentów. Celem artykułu jest ukazanie, w jaki sposób współpraca władz samorządowych z lokalnymi przedsiębiorcami, organizacjami i instytucjami w zakresie promocji dziedzictwa kulinarnego może przełożyć się na stworzenie silnej marki terytorialnej, rozumianej jako niematerialny mechanizm przepływu korzyści pomiędzy stronami transakcyjnych i pozatransakcyjnych procesów związanych z produktem lub usługą, której beneficjentami stają się wszyscy mieszkańcy danego terenu.

PDF

Zgromadzenie mieszkańców w Nowej Anglii jako organ stanowiący gminy i mechanizm partycypacji obywatelskiej

Patryk M. Golba-Zawadzki

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 39-58

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.022.22537

Zgromadzenia mieszkańców są organem legislacyjnym gmin w Nowej Anglii, w których skład wchodzą wszyscy mieszkańcy gminy. Ich charakterystyczny format ateńskiej demokracji bezpośredniej od trzystu lat inspiruje jako przykład demokracji zupełnej i doskonałej. Funkcjonując w zdecydowanej większości nowoangielskich gmin, stanowią alternatywę dla znanego w Europie systemu opartego na radach gminnych. Jednocześnie są przykładem wspaniałego narzędzia partycypacji obywatelskiej, które rzeczywiście dzieli władzę między mieszkańców, dając im możliwość współdecydowania o lokalnych sprawach. Mieszkańcy poprzez dyskusje i głosowania rozstrzygają kluczowe kwestie lokalne, przyjmują budżet, a także wybierają urzędników, w tym władzę wykonawczą w postaci kolegialnego zarządu. Równocześnie korzystają z różnych innych form zaangażowania społecznego w postaci rad doradczych czy referendów. Ten ustrój może być także przekształcony w osobne narzędzie partycypacji obywatelskiej, łączące konsultacje społeczne i referendum.

PDF

Ustrój województwa jako ośrodka regionalnego w kontekście Europejskiej Karty Samorządu Regionalnego

Tomasz Gołąbek

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 59-72

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.023.22538

Artykuł przedstawia analizę ustroju województwa jako ośrodka regionalnego w kontekście Europejskiej Karty Samorządu Regionalnego. Autor przedstawia definicję regionu w ujęciu prawnym, zestawiając ją z innymi dziedzinami nauki. Analiza ustroju województwa obejmuje rys historyczny ze szczególnym uwzględnieniem przełomu w ustawodawstwie polskim w postaci reformy samorządowej z 1998 roku. Województwo sprzed reformy jest porównane z nowym kształtem województwa, które lepiej odpowiada definicji regionu. Aktualne regulacje prawne zostają porównane z Europejską Kartą Samorządu Regionalnego. Porównując Europejską Kartę Samorządu Regionalnego z prawem polskim, autor zwraca uwagę na różnice oraz przedstawia swoje propozycje rozwiązań możliwych do zastosowania w ustawodawstwie polskim. Proponowane zmiany dotyczą ustawodawstwa zarówno na poziomie konstytucyjnym, jak i na poziomie aktów niższego rzędu. Postulując zmiany, autor przedstawia również opinie stowarzyszenia działającego na rzecz zwiększania samorządności regionów, a także porównuje je z innymi porządkami prawnymi obowiązującymi w państwach Unii Europejskiej.

PDF

Kształtowanie warunków współpracy jednostek samorządu terytorialnego i organizacji pozarządowych – wyzwania, szanse i dobre praktyki

Mateusz Michalec

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 73-94

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.024.22539

Przedstawiony tekst dotyczy kształtowania współpracy jednostek samorządu terytorialnego i organizacji pozarządowych. Uwaga odbiorcy została zwrócona na dwa aspekty kształtowania współpracy – sposób wypełniania obowiązków wynikających z ustawy oraz wdrażanie dodatkowych inicjatyw. Analizie poddane zostało spełnianie obligatoryjnych elementów, w tym uchwalanie rocznych programów współpracy, ze szczególnym uwzględnieniem sposobów ich konsultowania. Badaniom poddano także wdrażanie inicjatyw dodatkowych, obejmujących działania służące edukacji, rozwijaniu kompetencji i promowaniu współpracy. Podjęta została próba oceny wybranych działań samorządów i organizacji pozarządowych z terenu powiatu jasielskiego, dotyczących kształtowania warunków współpracy, które mogły znacząco wpłynąć na jej przebieg i jakość w przyszłości. Opracowanie ma na celu ukazanie znaczenia właściwego ustalenia warunków współpracy, metod jej prowadzenia, dodatkowych możliwości sprzyjających kształtowaniu kultury współpracy. W opracowaniu zawarto rekomendacje dla podmiotów podejmujących współpracę. Wskazane działania mają służyć podnoszeniu świadomości oraz mogą przyczynić się do zmniejszenia nierówności stron podejmujących współpracę.

PDF

Obywatelska inicjatywa ustawodawcza w Polsce oraz w Niemczech na poziomie centralnym

Magdalena Piech, Piotr Wróbel, Aleksandra Laska

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 95-108

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.025.22540

Niniejszy tekst analizuje obywatelską inicjatywę ustawodawczą jako istotny instrument demokracji partycypacyjnej, umożliwiający obywatelom bezpośredni wpływ na proces legislacyjny. Celem jest porównanie funkcjonowania obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej w Polsce i Niemczech, z uwzględnieniem aspektów prawnych, instytucjonalnych i kulturowych. Porównanie obu modeli ukazuje potrzebę wzajemnego uczenia się: Polska mogłaby inspirować się decentralizacją niemiecką, zaś Niemcy – konstytucyjnym umocowaniem obywatelskich uprawnień. Artykuł podkreśla, iż rozwój obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej to kluczowy element budowy bardziej otwartego i responsywnego państwa demokratycznego.

PDF

Materialne prawo administracyjne

Partycypacja społeczna a administracja publiczna w planowaniu przestrzennym. Studium porównawcze modeli zarządzania w Polsce, Anglii, Włoszech i Francji

Veronika Białek

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 109-124

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.026.22541

Artykuł ma na celu dokładne zbadanie i poznanie procesów planowania przestrzennego, w tym stopnia partycypacji społecznej, w czterech europejskich krajach: Polsce, Anglii, Francji i Włoszech. Celem analizy jest identyfikacja modeli zarządzania przestrzenią w tych krajach oraz ocena skuteczności mechanizmów angażowania obywateli w podejmowanie decyzji urbanistycznych. Studium wskazuje na konieczność dalszego rozwoju mechanizmów partycypacyjnych, zwłaszcza w Polsce i Włoszech, poprzez zwiększenie transparentności procesów planistycznych oraz szersze wykorzystanie nowoczesnych technologii umożliwiających mieszkańcom aktywny udział w kształtowaniu przestrzeni publicznej. Wskazano również na potrzebę lepszego dostosowania przepisów do współczesnych wyzwań urbanistycznych, takich jak rozwój zrównoważonych miast oraz ochrona terenów zielonych. Wnioski z badania mogą stanowić podstawę do rekomendacji w zakresie usprawnienia systemów planowania przestrzennego.

PDF

Gminne standardy urbanistyczne jako determinanta zrównoważonego (racjonalnego) planowania i zagospodarowania przestrzennego gminy – wybrane aspekty administracyjnoprawne

Piotr Ruczkowski

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 125-148

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.027.22542

Celem opracowania jest analiza podstaw aksjologicznych oraz treści normatywnej gminnych standardów urbanistycznych. Wśród podstaw aksjologicznych i determinant gminnych standardów urbanistycznych należy wymienić zasadę zrównoważonego rozwoju. W planie ogólnym, będącym jednym z najważniejszych narzędzi planowania przestrzennego na poziomie gminy i stanowiącym akt prawa miejscowego, określa się gminne standardy urbanistyczne, które obejmują obligatoryjnie gminny katalog stref planistycznych, natomiast mogą obejmować gminne standardy dostępności infrastruktury społecznej, określające zasady zapewnienia dostępu do obiektów infrastruktury społecznej, takich jak: 1) szkoły podstawowe oraz 2) obszary zieleni publicznej. Ponadto fakultatywnie jest możliwe ustalenie zasad zapewnienia dostępu na przykład do przedszkola, żłobka, biblioteki, domu kultury czy domu pomocy społecznej.
Co warto podkreślić, w powyższym zakresie możliwe jest ustalenie różnych regulacji dla różnych obszarów gminy, w tym objęcie standardami części obszarów gminy, określając w sposób jednoznaczny granice tych obszarów. Takie rozwiązanie pozwala na uwzględnienie niekiedy specyficznych uwarunkowań rozwoju i potrzeb danej gminy.

PDF

System ostrzegania przed zagrożeniami chemicznymi

Piotr Dunaj

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 149-162

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.028.22543

Artykuł przedstawia kompleksową analizę systemu ostrzegania przed zagrożeniami chemicznymi w Polsce. W pierwszej części omówiono istotę systemu, wskazując na jego rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa ludności poprzez wczesne wykrywanie i minimalizowanie skutków zagrożeń chemicznych. Następnie zaprezentowano podstawy prawne jego funkcjonowania, uwzględniając akty normatywne regulujące obowiązki organów państwowych oraz zasady ochrony ludności. Szczególną uwagę poświęcono Krajowemu Systemowi Wykrywania Skażeń i Alarmowania, który integruje działania służb ratowniczych i systemu monitoringu środowiskowego w celu szybkiego reagowania na incydenty chemiczne. Ostatnia część artykułu koncentruje się na mechanizmach ostrzegania i alarmowania ludności, w tym na systemach sygnałów alarmowych, kanałach komunikacji oraz procedurach informowania społeczeństwa o zagrożeniach. Analiza podkreśla znaczenie koordynacji działań między różnymi instytucjami oraz potrzebę ciągłego doskonalenia systemów wczesnego ostrzegania, aby skutecznie chronić życie i zdrowie obywateli w sytuacjach kryzysowych.

PDF

Regulacje prawne dotyczące reklam skierowanych do dzieci i odpowiedzialność prawna marketerów

Beata Gocko, Małgorzata Kuźbida

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 163-184

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.029.22544

Reklama skierowana do dzieci jest jednym z najbardziej regulowanych obszarów marketingu, ponieważ najmłodsi konsumenci są szczególnie podatni na manipulację i nieuczciwe praktyki. Kindermarketing obejmuje strategie promocji produktów i marek dostosowane do dzieci, jednak firmy muszą przestrzegać prawa i zasad etyki. W Polsce i Unii Europejskiej wprowadzono liczne regulacje ograniczające reklamy kierowane do dzieci, co ma na celu ochronę ich rozwoju i dobrostanu. Artykuł analizuje przepisy prawne, aspekty etyczne oraz odpowiedzialność marketerów w tym obszarze. Podkreślono znaczenie uczciwej, transparentnej reklamy, która uwzględnia zarówno aspekty prawne, jak i moralne oraz edukacyjne.

PDF

Prawo do informacji publicznej w działalności jednostek pomocniczych gminy

Dominik Jaśkowiec

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 185-200

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.030.22545

Jednostki pomocnicze gminy (sołectwa, osiedla, dzielnice) stanowią specyficzną konstrukcję ustrojową właściwą jednostkom samorządowym szczebla podstawowego – gminom, są one z jednej strony samorządem mieszkańców, z drugiej zaś jednostkami pomocniczymi organów gminy, nieposiadającymi własnych kompetencji i wykonującymi powierzone im zadania w ramach właściwości samorządu gminnego.
Takie umiejscowienie w konstrukcji ustrojowej jednostek pomocniczych gminy rodzi zasadniczy problem stosowania wobec nich przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej, wobec trudności z jednoznacznym ustaleniem, czy jednostki te są podmiotami zobowiązanymi w świetle przepisów prawa do udostępniania informacji publicznej obywatelom.
Orzecznictwo sądów administracyjnych nie wypracowało w tym zakresie jednolitego stanowiska.
Celem badawczym niniejszego opracowania jest omówienie problematyki dostępu obywateli do informacji publicznej związanej z działalnością jednostek pomocniczych gminy, zaprezentowanie najważniejszych procedur i mechanizmów zapewniających realizację konstytucyjnego prawa każdego z nas do pozyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz odpowiedź na pytanie, czy jednostki pomocnicze gminy są podmiotami zobowiązanymi do jej udostępniania.

PDF

Prawo powrotu. Kilka uwag odnośnie D.49.15

Tomasz Szeląg

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 201-208

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.031.22546

Artykuł ma na celu przybliżenie rzymskiej instytucji prawnej ius postliminii (prawa powrotu) poprzez omówienie wybranych opinii jurystów rzymskich zawartych w księdze 49 Digestów, w tytule 15, oraz wynikających z nich szczególnych regulacji dotyczących żołnierzy, skazańców oraz małżeństw.

PDF

The Gender Dimensions of Reparations within the Framework of Ukraine’s Gender Policy

Yuliia Volkova

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 209-224

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.032.22547

Od początku wojny w Ukrainie partnerzy międzynarodowi i rząd Ukrainy deklarują konieczność wypłacenia reparacji ofiarom konfliktu zbrojnego. Obecnie nie ma jednak jasnych opcji co do źródła tych odszkodowań, mechanizmu przyznawania statusu ofiar, procedury przyznawania odszkodowań i osób odpowiedzialnych za ten proces itp. Wskazane jest rozpatrywanie sukcesu i skuteczności opracowania i wdrożenia powyższych przez pryzmat polityki płci Ukrainy, która jest gwarancją przestrzegania konstytucyjnej zasady pierwszeństwa osoby dla państwa, uznania jej za najwyższą wartość społeczną. Kwestia rozumienia równości płci na Ukrainie pozostaje kategorią prawną, która znajduje się w procesach transformacji i reformy normatywnej, która jest determinowana przez rewizję podejść do ustalania ról społecznych pełnionych przez kobiety i mężczyzn. Na Ukrainie kwestia równości płci jest szczególnie dotkliwa w warunkach wojny, co doprowadziło do uzasadnienia rozumienia polityki płci i specyfiki jej realizacji przez pryzmat zasad zrównoważonego rozwoju społecznego, sprawiedliwości społecznej i racjonalności. Ukraina nie jest izolowana w procesach realizacji globalnej polityki płci, na którą składają się różne programy, strategie, plany itp., a zatem skuteczność realizacji krajowej polityki płci i gwarancja takiej skuteczności w pewnym sensie zależy bezpośrednio od procesów, które zachodzą we współczesnym świecie. Dlatego w kontekście zagrożeń wojennych rozumienie równości płci, a co za tym idzie, prawa do reparacji, nabiera coraz większego znaczenia indywidualnego.

PDF

Proceduralne prawo administracyjne

Skarga na uchwałę organu gminy dawniej i dziś

Marzena Bonikowska

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 225-248

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.033.22548

Celem artykułu jest przybliżenie tematyki zaskarżenia uchwały organu gminy przez jednostkę, której interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone przez dany akt prawa miejscowego. Zastosowanie przepisów w praktyce jest, zdaniem autorki, niezwykle trudne i skomplikowane dla przeciętnego człowieka. Przepisy omawianej ustawy nie są do końca jasne, przejrzyste i zrozumiałe dla obywatela. Dlatego też dochodzenie swoich praw przez jednostkę na ogół okazuje się ogromnie czasochłonne i wiąże się z ponoszeniem sporych kosztów. W artykule podjęto próbę zobrazowania przeszkód, na jakie natrafiają skarżący w procesie dowodzenia swoich racji. Oparto się na literaturze przedmiotu, orzecznictwie oraz rzeczywistych przykładach. Podjęto próbę wykazania, że założenia oraz cel uregulowania prawnego nie zostały w pełni osiągnięte, a obywatele podejmujący decyzję w sprawie zaskarżenia uchwały borykają się z wieloma barierami i machiną biurokracji, które ostatecznie mogą okazać się niemożliwe do pokonania. Autorka starała się przeanalizować temat z punktu widzenia statystycznego człowieka – typowego interesanta, którego prawa zostały naruszone uchwałą organu stanowiącego gminy.

PDF

Skargi, wnioski i petycje jako forma partycypacji w samorządzie terytorialnym

Jarosław Dolny

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 249-264

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.034.22549

Konstytucja RP w art. 63 stanowi o prawie każdego do składania skarg, wniosków i petycji do organów władzy publicznej oraz do organizacji i instytucji społecznych w związku z wykonywaniem przez nie zadań zleconych z zakresu administracji publicznej. Pomiędzy powołanym prawem a partycypacją w samorządzie terytorialnym istnieje ścisły związek, gdyż mieszkańcy, wnosząc skargi, wnioski czy petycje do organów jednostek samorządu terytorialnego, angażują te podmioty w wykonywanie określonych działań. W niniejszym artykule autor scharakteryzował to prawo, przedstawił jego funkcje oraz podjął próbę odpowiedzi na pytanie, czy obecna regulacja prawna jest wystarczająca w kontekście partycypacji społeczeństwa w samorządzie terytorialnym, czy też wymaga odpowiednich zmian.

PDF

Interwencyjne odebranie zwierzęcia: procedury administracyjnoprawne, prawa właściciela i rola organizacji prozwierzęcych

Urszula Kosielińska-Grabowska

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 265-290

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.035.22550

Artykuł przedstawia złożoną problematykę interwencyjnego odbioru zwierząt w polskim porządku prawnym, koncentrując się na inherentnym konflikcie między prawem własności a rosnącym znaczeniem dobrostanu zwierząt. Badanie ukazuje ewolucję prawnych podstaw ochrony zwierząt, podkreślając fundamentalną zmianę statusu prawnego zwierzęcia z „rzeczy” na „istotę żyjącą”, co stanowi aksjologiczną podstawę dla instytucji odbioru interwencyjnego. W pracy szczegółowo omówiono procedury administracyjnoprawne związane z czasowym i trwałym odebraniem zwierzęcia, rozróżniając tryb zwykły (decyzja administracyjna) od trybu interwencyjnego (natychmiastowe działanie służb lub organizacji prozwierzęcych, po którym następuje decyzja następcza). Analiza obejmuje również kwestię stosowania instytucji stanu wyższej konieczności w kontekście ratowania zagrożonych zwierząt, co uwidacznia priorytet dobra zwierzęcia nad prawem własności w sytuacjach kryzysowych. Artykuł poświęca uwagę roli i uprawnieniom organizacji prozwierzęcych w procesie interwencji, jednocześnie wskazując na kontrowersje i wyzwania praktyczne, w tym zjawisko określane mianem petbiznesu, w ramach którego cierpienie zwierząt bywa wykorzystywane do pozyskiwania funduszy. Poruszono również problematykę bezzasadnych interwencji oraz konieczność zapewnienia równowagi między efektywną ochroną a poszanowaniem praw właścicieli i zapobieganiem nadużyciom. Wnioski wskazują na potrzebę klarownej interpretacji przepisów, edukacji społecznej oraz wzmocnienia mechanizmów kontroli nad podmiotami prowadzącymi interwencje, aby zapewnić spójność systemu prawnego i etycznego w ochronie zwierząt.

PDF

Prawo i administracja w wymiarze europejskim i międzynarodowym

Pozycja Grenlandii w Królestwie Danii – między autonomią a niepodległością

Kazimierz Bandarzewski

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 291-312

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.036.22551

Dania stanowi nietypowy przykład państwa unitarnego. W części kontynentalnej jednolitość tego państwa nie budzi najmniejszych wątpliwości, natomiast wobec swoich terytoriów autonomicznych, w tym wobec Grenlandii, pełni funkcję podobną do części składowych państwa federalnego, a niekiedy nawet bliższą formom relacji między dwoma odrębnymi państwami. Grenlandia uzyskała pierwszy zakres autonomii w 1979 roku, lecz po tej dacie autonomia ta była stopniowo rozszerzana. Obowiązująca obecnie ustawa z 2009 roku o samodzielności Grenlandii przyznaje władzom tej wyspy uprawnienia ustawodawcze, wykonawcze oraz własne sądownictwo. Zakres spraw przekazywanych do właściwości władz Grenlandii jest bardzo szeroki i zasadniczo zależy jedynie od zgody parlamentu oraz rządu grenlandzkiego, które po jej wyrażeniu przejmują pełną odpowiedzialność za ich wykonywanie, w tym odpowiedzialność finansową. Grenlandia nie jest jednak w stanie uzyskać własnych dochodów w takiej wysokości, aby mogła samodzielnie realizować już przejęte zadania, dlatego około 50% jej budżetu pochodzi z budżetu Danii. Grenlandia posiada znaczną samodzielność w zakresie zawierania umów międzynarodowych oraz uczestnictwa w stosunkach międzynarodowych. Dysponuje własnymi przedstawicielstwami dyplomatycznymi i może przystępować do organizacji międzynarodowych lub z nich występować niezależnie od Danii. Od 1985 roku nie jest członkiem Unii Europejskiej (następczyni EWG), mimo że Dania utrzymuje członkostwo w tej organizacji.
Ewenementem, nawet na tle ustrojów federalnych, jest przyznanie Grenlandii prawa do pokojowego uzyskania niepodległości. Tryb ten został uregulowany w ustawie o samodzielności Grenlandii i nie istnieje – wbrew pojawiającym się poglądom w opinii publicznej – możliwość sprzedaży tej wyspy. Choć Grenlandia pozostaje częścią Danii, jedynym językiem urzędowym jest język grenlandzki, natomiast język duński ma status języka obcego.
Można zatem stwierdzić, że relacje między Danią a Grenlandią mają charakter partnerski, co jest szczególnie nietypowe, biorąc pod uwagę, że aż do 1953 roku Grenlandia miała status kolonii duńskiej.

PDF

Aligning EU Expenditure with Biodiversity Objectives: Proofing and Tracking in Focus

Inga Kawka

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 313-336

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.037.22552

Utrata bioróżnorodności pozostaje jednym z kluczowych wyzwań dla Unii Europejskiej, a utrzymująca się luka finansowa i ograniczona skuteczność dotychczasowych mechanizmów finansowania podważają realizację Strategii UE na rzecz bioróżnorodności do 2030 roku. Artykuł podejmuje krytyczną analizę, w jakim stopniu narzędzia regulacyjne, w szczególności mechanizmy weryfikacji oraz monitorowania wydatków, wspierają dostosowanie unijnego budżetu do celów związanych z ochroną bioróżnorodności. Wyniki analizy wskazują, że choć weryfikacja pełni funkcję zabezpieczającą przed negatywnymi skutkami dla środowiska i bioróżnorodności, jej skuteczność jest osłabiana przez nadmierne obciążenia administracyjne i ograniczone zasoby instytucji zarządzających. Monitorowanie natomiast zapewnia przejrzystość, lecz ma charakter rozproszony, oparty na odmiennych zasadach programowych, co prowadzi do powstawania niespójnych i nieporównywalnych danych. Na tym tle propozycja Komisji dotycząca rozporządzenia ustanawiającego ramy monitorowania wydatków i oceny efektywności w perspektywie finansowej 2028–2034 jawi się jako potencjalny przełom. Wprowadzając ujednolicone obszary interwencji, wspólne wskaźniki i horyzontalne zasady, rozporządzanie to mogłaby wzmocnić rozliczalność oraz skuteczność wydatków na rzecz bioróżnorodności.

PDF

Regionalism in Energy Security in the European Union

Aleksandra Puczko

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 337-350

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.038.22553

W dzisiejszym świecie, w którym energia, jej źródła i infrastruktura energetyczna, odgrywają kluczową rolę w życiu każdego człowieka, bezpieczeństwo energetyczne determinuje każdą strategiczną decyzję i kształtuje całe społeczeństwa, także pod względem prawnym.
Artykuł podejmuje próbę wyjaśnienia zagadnienia regionalizmu w polityce energetycznej Unii Europejskiej. Z perspektywy analizy aktów prawnych i badań można wyciągnąć wniosek, że regionalizacja jest nieunikniona dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego, ale jest również rozwiązaniem niejednoznacznym. Może prowadzić do rozwoju bezpieczeństwa energetycznego dostosowanego do potrzeb i możliwości powiązanych regionalnie państw członkowskich, ale może również podważać i spowalniać proces transformacji energetycznej na tle całej Unii Europejskiej.
Artykuł zawiera analizę tych możliwości i próbuje stworzyć podstawowe ramy i terminologię dla zjawisk regionalizacji, w tym koncepcji regionu energetycznego i bezpieczeństwa energetycznego. Głównie koncentruje się na analizie prawnej wraz z odniesieniami do innych aspektów prawnych i rozwiązań przyjętych w różnych krajach, również spoza Unii Europejskiej, co może wzmocnić wysiłki mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego, definiując tym samym perspektywy na przyszłość.

PDF

Convergence or Divergence? Balancing Regulatory Approaches in the Council of Europe AI Convention and the EU AI Act

Kamil Strzępek

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 351-368

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.039.22554

Zarówno Konwencja ramowa Rady Europy w sprawie sztucznej inteligencji oraz praw człowieka, demokracji i praworządności, jak i Akt Unii Europejskiej o sztucznej inteligencji, mają na celu regulowanie domeny prawnej ustanowionej przez szybki postęp technologiczny i innowacje. Głównym celem badania było porównanie przedmiotu i celu Konwencji ramowej Rady Europy w sprawie sztucznej inteligencji z przedmiotem i celem Aktu UE o sztucznej inteligencji, a także zidentyfikowanie rozbieżności i zbieżności między nimi. Metodą badawczą zastosowaną w tym badaniu było formalne, dogmatyczne podejście mające na celu identyfikację przedmiotu i celu omawianych aktów. Analiza została przeprowadzona przede wszystkim w oparciu o dyrektywę językowo-logicznego rozumowania. Badanie wykazało, że różnice w przedmiocie i celu Konwencji ramowej Rady Europy w sprawie sztucznej inteligencji i Aktu UE o sztucznej inteligencji, choć pozornie znaczące, wynikają głównie z odmiennych filozofii regulacyjnych przyjętych przez Radę Europy (aksjologiczną) i UE (techniczną). W istocie oba akty przyczyniają się do zapewnienia spójności europejskiego porządku prawnego i wzajemnie uzupełniają się pod względem globalnego oddziaływania.

PDF

Juliusz Sas-Wisłocki. Zapomniany badacz prawa rzymskiego?

Tomasz Szeląg

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 369-376

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.040.22555

Artykuł poświęcony jest Juliuszowi Sasowi-Wisłockiemu, adwokatowi oraz niespełnionemu badaczowi prawa rzymskiego, koncentrując się na jego działalności naukowej, na marginesie pozostawiając szczegółową biografię czy też działalność polityczną. Sas-Wisłocki, ukończywszy prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim, zdobył pewien rozgłos nie tylko jako prawnik, ale również jako autor publikacji prawniczych i publicysta. Jego zainteresowania naukowe były rozległe, obejmowały prawo polskie, rzymskie oraz staroegipskie, co zaowocowało doktoratem na temat Opieki kobiet w prawie papirusów. Jednakże jego kariera akademicka nie rozwinęła się w pełni z wielu przyczyn. Artykuł analizuje prace z zakresu prawa rzymskiego autorstwa Sasa-Wisłockiego, jednocześnie zwracając uwagę na krytyczne recenzje tychże, które mogły w znaczący sposób wpłynąć na zahamowanie jego kariery naukowej.

PDF

Prawne granice ochrony demokracji w pracach Komisji Europejskiej

Piotr Uhma

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 377-402

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.041.22556

Artykuł podejmuje krytyczną analizę działań Komisji Europejskiej w zakresie ochrony demokracji przed współczesnymi zagrożeniami, takimi jak dezinformacja, manipulacja opinią publiczną oraz zewnętrzne ingerencje w procesy polityczne państw członkowskich. Punktem wyjścia jest omówienie inicjatyw instytucjonalnych Unii Europejskiej, takich jak Europejski Plan Działania na rzecz Demokracji (2020 r.), Pakiet Obrony Demokracji (2023 r.) oraz zapowiedziany w 2024 roku projekt European Democracy Shield. W artykule postawiono pytania o zgodność projektowanych rozwiązań z zasadami przyznania, pomocniczości i proporcjonalności oraz o potencjalne napięcia między liberalnym modelem demokracji promowanym przez Komisję Europejską a konstytucyjnym pluralizmem państw członkowskich. Zastosowane podejście dogmatyczno-analityczne uzupełniono refleksją teoretyczną, w szczególności w kontekście wybranych koncepcji integracji europejskiej, takich jak funkcjonalizm, neofunkcjonalizm, federalizm, integracja przez prawo czy wizja Unii jako projektu imperialnego. Celem artykułu jest ocena, czy logika „ochrony demokracji” realizowana przez Komisję Europejską mieści się w granicach wyznaczonych Traktatami, czy też prowadzi do instytucjonalnego rozszerzania kompetencji w duchu tzw. cultivated spillover, wymykając się tym samym politycznej kontroli i redefiniując charakter Unii jako porządku prawno-politycznego.

PDF

Ekonomia i finanse publiczne

Electric Car Incentives: State Investments or Misguided Funds?

Zoran Čekerevac, Stanislav Glumac, Milanka Bogavac

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 403-416

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.042.22557

Rządowe subsydia stanowią istotne narzędzie ekonomiczne, które pomaga państwom realizować ich cele, zwłaszcza gdy towarzyszą im środki o charakterze restrykcyjnym. Skuteczność tych zachęt zależy jednak od tego, czy są one właściwie ukierunkowane i starannie przemyślane. Niniejszy artykuł analizuje inwestycje państw w promowanie pojazdów elektrycznych (EV), aby ocenić skutki subsydiów z perspektywy ekologicznej, ekonomicznej i technologicznej. Porusza kwestie takie jak zasadność, odpowiedni moment wdrożenia, sposób dystrybucji korzyści, wyzwania infrastrukturalne oraz potencjalne uzależnienie rynku od subsydiów. Badanie koncentruje się na odpowiedzi na pytania, czy pojazdy elektryczne stanowią najlepsze rozwiązanie dla przeciwdziałania zmianom klimatycznym, czy rządowe zachęty są najsprawiedliwszym i najskuteczniejszym sposobem zwiększenia ich popularności oraz jaki jest ogólny wpływ tych instrumentów na sektor EV. Autorzy, formułując konkretne hipotezy zerowe i alternatywne, przedstawiają kompleksową analizę ekologicznych i ekonomicznych korzyści wynikających z użytkowania pojazdów elektrycznych. Artykuł omawia zarówno zalety, jak i wady rządowych zachęt dla EV, rozpatrując je w kontekście różnych dziedzin. W zakończeniu przedstawiono rekomendacje dotyczące skuteczniejszych strategii redukcji zanieczyszczenia środowiska w obszarach miejskiego transportu. Autorzy podkreślają znaczenie starannego planowania i wdrażania subsydiów, tak aby zapewnić rzeczywiste korzyści, unikając jednocześnie niezamierzonych negatywnych skutków.

PDF

Blockchain jako narzędzie transparentności wydatków jednostki samorządu terytorialnego – weryfikacja transakcji w czasie rzeczywistym

Patryk Chmielarz

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 417-442

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.043.22558

Dynamiczny rozwój technologii rozproszonych rejestrów (DLT – Distributed Ledger Technology) oraz rosnące oczekiwania społeczne w zakresie transparentności finansów publicznych skłaniają do analizy możliwości wdrożenia technologii blockchain w systemie zarządzania wydatkami jednostek samorządu terytorialnego (JST). W artykule poddano ocenie potencjał blockchain jako narzędzia eliminującego asymetrię informacyjną i zwiększającego społeczną kontrolę nad finansami JST. Technologia ta, dzięki niezmienności rejestrów oraz kryptograficznemu potwierdzaniu transakcji, może przyczynić się do redukcji ryzyka korupcji i nadużyć budżetowych. Szczególną uwagę poświęcono aspektom prawnym implementacji blockchain w sektorze publicznym, w tym jego zgodności z ustawą o finansach publicznych, przepisami dotyczącymi zamówień publicznych oraz regulacjami RODO. W artykule przeprowadzono także analizę porównawczą międzynarodowych wdrożeń blockchain w administracji publicznej oraz zaproponowano model implementacji tej technologii w kontekście polskich JST.

PDF

Recenzje

Recenzja monografii Założenia nauki administracji (J. Smarż, S. Fundowicz, P. Śwital (red.)), Warszawa 2024, ss. 528

Agata Tasak

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 443-450

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.044.22559

PDF

Komunikaty

Komunikat: Międzynarodowy projekt partnerski: RISE UP – Resilience, Innovation, and University Student Empowerment through Reflective Climate Education and Action

Dorota Murzyn, Marta Czyżewska, Iwona Lupa-Wójcik, Wojciech Maciejewski

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 451-456

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.045.22560

PDF

Sprawozdania

Sprawozdanie z III Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej „Świat polityki wobec wyzwań prawnych, administracyjnych i ekonomicznych XX i XXI wieku”

Krzysztof Jurek

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 457-460

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.047.22562

PDF

Sprawozdanie z IV Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej „Partycypacja w samorządzie terytorialnym”

Magdalena Piech

Rocznik Administracji Publicznej, 2025 (11) 2, 2025, s. 461-470

https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.048.22563

PDF

Pliki do pobrania

Strony tytułowe i redakcyjne PDF Spis treści PDF

Słowa kluczowe: obywatelska inicjatywa uchwałodawcza, demokracja bezpośrednia, referendum lokalne, samorząd terytorialny, skuteczność, partycypacja, samorząd, promocja regionalna, dziedzictwo, Hiszpania, partycypacja, zgromadzenie mieszkańców, Nowa Anglia, samorząd, gmina, Europejska Karta Samorządu Regionalnego, samorząd regionalny, województwo, samorząd terytorialny, kształtowanie warunków współpracy, samorząd terytorialny, organizacje pozarządowe, współpraca, obywatelska inicjatywa ustawodawcza, partycypacja obywatelska, proces legislacyjny, demokracja partycypacyjna, planowanie przestrzenne, partycypacja, Europa, akty prawne, procedury, gminne standardy urbanistyczne, plan ogólny, standardy dostępności infrastruktury społecznej, planowanie przestrzenne, zrównoważony rozwój, ład przestrzenny, gmina, prawo miejscowe, zagrożenia chemiczne, reagowanie kryzysowe, Krajowy System Wykrywania Skażeń i Alarmowania, ostrzeganie i alarmowania ludności, bezpieczeństwo chemiczne, kindermarketing, reklama, bezpieczeństwo dzieci, odpowiedzialność marketerów, etyka reklamy dla dzieci, informacja publiczna, jednostki pomocnicze gminy, prawo rzymskie, prawo cywilne, prawo administracyjne, Digesta, niewola, postliminium, ius postliminii, płeć, polityka płci, reparacje, równość, uchwała, rada gminy, skarga do sądu administracyjnego, interes prawny, samorząd gminny, wpis, skargi, wnioski, petycje, partycypacja, Konstytucja, interwencyjny odbiór zwierząt, dobrostan zwierząt, prawo własności, organizacje prozwierzęce, nadużycia w ochronie zwierząt, autonomia, państwo unitarne, Grenlandia, samorząd terytorialny, federacja, unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030, budżet UE, weryfikacja wydatków na bioróżnorodność, monitorowanie wydatków na bioróżnorodność, luka finansowa, region, region energetyczny, prawo energetyczne, transformacja energetyczna, Unia Europejska, Akt UE o sztucznej inteligencji, Konwencja ramowa Rady Europy w sprawie sztucznej inteligencji oraz praw człowieka, demokracji i praworządności, przedmiot traktatu, cel traktatu, prawa człowieka, sztuczna inteligencja, standardy etyczne w AI, interpretacja traktatu, prawo wtórne UE, Juliusz Sas-Wisłocki, romanistyka polska, uniwersytet, badania nad prawem rzymskim, tarcza demokracji, resilience, spillover, ochrona demokracji, pojazdy elektryczne (EV), rządowe zachęty, emisje CO₂, zrównoważony rozwój, wzrost gospodarczy, zdrowie publiczne, innowacje technologiczne, infrastruktura, blockchain, finanse publiczne, transparentność, jednostki samorządu terytorialnego, technologia DLT