Prawne granice ochrony demokracji w pracach Komisji Europejskiej
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 17.12.2025
Rocznik Administracji Publicznej, 2025, 2025 (11) 2, s. 377-402
https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.041.22556Autorzy
Artykuł podejmuje krytyczną analizę działań Komisji Europejskiej w zakresie ochrony demokracji przed współczesnymi zagrożeniami, takimi jak dezinformacja, manipulacja opinią publiczną oraz zewnętrzne ingerencje w procesy polityczne państw członkowskich. Punktem wyjścia jest omówienie inicjatyw instytucjonalnych Unii Europejskiej, takich jak Europejski Plan Działania na rzecz Demokracji (2020 r.), Pakiet Obrony Demokracji (2023 r.) oraz zapowiedziany w 2024 roku projekt European Democracy Shield. W artykule postawiono pytania o zgodność projektowanych rozwiązań z zasadami przyznania, pomocniczości i proporcjonalności oraz o potencjalne napięcia między liberalnym modelem demokracji promowanym przez Komisję Europejską a konstytucyjnym pluralizmem państw członkowskich. Zastosowane podejście dogmatyczno-analityczne uzupełniono refleksją teoretyczną, w szczególności w kontekście wybranych koncepcji integracji europejskiej, takich jak funkcjonalizm, neofunkcjonalizm, federalizm, integracja przez prawo czy wizja Unii jako projektu imperialnego. Celem artykułu jest ocena, czy logika „ochrony demokracji” realizowana przez Komisję Europejską mieści się w granicach wyznaczonych Traktatami, czy też prowadzi do instytucjonalnego rozszerzania kompetencji w duchu tzw. cultivated spillover, wymykając się tym samym politycznej kontroli i redefiniując charakter Unii jako porządku prawno-politycznego.
Antoszewski A., Suwerenność ludu – podejście liberalne, w: Suwerenność państwa członkowskiego Unii Europejskiej, P. Stawarz, T. Wallas, K.A. Wojtaszczyk (red.), Poznań 2021.
Auer Š., European Disunion. Democracy, Sovereignty and the Politics of Emergency, Cambridge 2022.
Bartolini S., European Integration and Democracy: Some Sceptical Reflections, Florence 1999.
Beck U., Grande E., Europa kosmopolityczna. Społeczeństwo i polityka w drugiej nowoczesności, Warszawa 2009.
Cahill M., Subverting Sovereignty’s Voluntarism: Pluralism and Subsidiarity in Cahoots, w: Research Handbook on Legal Pluralism and EU Law, G. Davies, M. Avbelj (red.), Cheltenham 2018.
Chryssochoou D.N., Democracy in the European Union, London 1998.
Czaputowicz J., Teorie integracji europejskiej, Warszawa 2018.
Davies G., Subsidiarity: The Wrong Idea, in the Wrong Place, at the Wrong Time, „Common Market Law Review” 2006, t. 43, nr 1, s. 63–84.
Down I., Wilson C.J., From ‘Permissive Consensus’ to ‘Constraining Dissensus’: A Polarizing Union?, „Acta Politica” 2008, t. 43, s. 26–49.
Føllesdal A., Hix S., Why There is a Democratic Deficit in the EU: A Response to Majone and Moravcsik, Florence 2005.
Grosse T.G., Cztery wymiary integracji, Warszawa 2021.
Habermas J., The Crisis of the European Union: A Response, Cambridge 2012.
Hardt M., Negri A., Imperium, Warszawa 2005.
Jasiecki K., Molęda‑Zdziech M., Kurczewska U., Lobbing. Sztuka skutecznego wywierania wpływu, Kraków 2006.
Kołakowski L., Samozatrucie otwartego społeczeństwa, w: tenże, Niepewność epoki demokracji, Kraków 2014.
Kubiak A., Lobbing w polskim prawie i praktyce, „Annales. Etyka w Życiu Gospodarczym” 2013, t. 16, s. 131–144.
Lev A., Federal Idea: Public Law Between Governance and Political Life, Oxford 2017.
Lisiewicz P., Liberałowie wobec Konstytucji Europejskiej i modelu integracji, „Rocznik Integracji Europejskiej” 2008, nr 2, s. 95–112.
Lord C., Democracy in the European Union, Sheffield 1998.
Moravcsik A., In Defence of the „Democratic Deficit”: Reassessing Legitimacy in the European Union, Oxford 2002.
Moravcsik A., The European Constitutional Compromise and the Neofunctionalist Legacy, „Journal of European Public Policy” 2005, t. 12, nr 2, s. 349–386.
Pentland Ch., International Theory and European Integration, London 1973.
Přibáň J., Sovereignty in Post‑Sovereign Society: A Systems Theory of European Constitutionalism, London 2016.
Raik K., EU Accession of Central and Eastern European Countries: Democracy and Integration as Conflicting Logics, London 2004.
Riedel R., Deficyt demokratyczny. Defekt czy błogosławieństwo, „Studia Europejskie” 2008, nr 4, s. 9–32.
Ruszkowski J., Ponadnarodowość w systemie politycznym Unii Europejskiej, Warszawa 2010.
Scharpf F.W., Democratic Policy in Europe, Oxford 1996.
Scharpf F.W., Governing in Europe: Effective and Democratic?, Oxford 1999.
Stemplowski R., Elementy politycznej filozofii integracji państw europejskich w XX–XXI w. Streszczenie, teksty źródłowe i bibliografia wykładów w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych, PISM, Warszawa 2010.
Turoń‑Kowalska A., Słupik T., Samozatrucie demokracji liberalnej, „Horyzonty Polityki” 2025, t. 16, s. 181–201.
Uhma P., The Democratic Legitimacy of the European Union and its Laws: Theoretical Challenges and Practical Examples, „Rocznik Administracji Publicznej” 2023, nr 9, s. 300–329.
Warleigh‑Lack A., Democracy in the European Union: Theory, Practice and Reform, London 2003.
Weatherill S., Competence Creep and Competence Control, „Yearbook of European Law” 2004, t. 23, s. 1–55.
Wielomski A., Imperium? O problemach terminologicznych w świecie bez państw narodowych, „Myśl Polityczna. Political Thought” 2021, nr 3(9), s. 27–46.
Zielonka J., Europa jako imperium. Nowe spojrzenie na Unię Europejską, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Warszawa 2007.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiająca zharmonizowane wymogi na rynku wewnętrznym dotyczące przejrzystości reprezentacji interesów w imieniu państw trzecich oraz zmieniająca dyrektywę (UE) 2019/1937 (projekt), 2023/0463 (COD).
Traktat o Unii Europejskiej, Dz.U. C 202 z 7.06.2016, art. 2.
Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 4 kwietnia 1974 r. w sprawie 155/73, Giuseppe Sacchi przeciwko Komisji, EU:C:1974:40.
Call for evidence – Ares(2025)2555098, European Democracy Shield.
Komisja Europejska, Komunikat w sprawie europejskiego planu działania na rzecz demokracji, COM(2020) 790 final, Bruksela, 3.12.2020.
Komisja Europejska, Obrona demokracji – propozycja Komisji uwidoczni ukryte obce wpływy, Komunikat prasowy, Strasburg, 12.12.2023.
Priorytety Komisji Europejskiej 2019–2024.
von der Leyen U., Unia, która mierzy wyżej. Mój program dla Europy. Wytyczne polityczne na następną kadencję Komisji Europejskiej (2019–2024).
Eurobarometr – badanie opinii publicznej w UE, https://europa.eu/eurobarometer/surveys/detail/2971 (9.10.2025).
– Czy Unia nakaże rejestrować tzw. agentów zagranicznych? Spotkanie w MSWiA, „Warto Wiedzieć”, https://wartowiedziec.pl/serwis-glowny/aktualnosci/73688-czy-unia-nakaze-rejestrowac-tzw-agentow-zagranicznych-spotkanie-w-mswia?tmpl=component&format=pdf (9.10.2025).
– Planned EU Foreign Influence Law will not Criminalise or Discriminate, Brussels Says, „Euronews”, https://www.euronews.com/my-europe/2023/12/12/planned-eu-foreign-influence-law-will-not-criminalise-or-discriminate-brussels-says (9.10.2025).
– Zagraniczni agenci i ukryty lobbing w UE, „Sieć Obywatelska Watchdog Polska”, https://siecobywatelska.pl/zagraniczni-agenci-i-ukryty-lobbing-w-ue/ (9.10.2025).
– Zagraniczni agenci w Unii Europejskiej, „Publicystyka.ngo.pl”, https://publicystyka.ngo.pl/zagraniczni-agenci-w-unii-europejskiej (9.10.2025).
Komisja Europejska, European Democracy Shield – projekt legislacyjny, https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/14587-European-Democracy-Shield_en (9.10.2025).
Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce, Obrona demokracji 2023, https://poland.representation.ec.europa.eu/news/obrona-demokracji-2023-12-14_pl (9.10.2025).
Informacje: Rocznik Administracji Publicznej, 2025, 2025 (11) 2, s. 377-402
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 17.12.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 233
Liczba pobrań: 361