Pozycja Grenlandii w Królestwie Danii – między autonomią a niepodległością
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 17.12.2025
Rocznik Administracji Publicznej, 2025, 2025 (11) 2, s. 291-312
https://doi.org/10.4467/24497800RAP.25.036.22551Autorzy
Dania stanowi nietypowy przykład państwa unitarnego. W części kontynentalnej jednolitość tego państwa nie budzi najmniejszych wątpliwości, natomiast wobec swoich terytoriów autonomicznych, w tym wobec Grenlandii, pełni funkcję podobną do części składowych państwa federalnego, a niekiedy nawet bliższą formom relacji między dwoma odrębnymi państwami. Grenlandia uzyskała pierwszy zakres autonomii w 1979 roku, lecz po tej dacie autonomia ta była stopniowo rozszerzana. Obowiązująca obecnie ustawa z 2009 roku o samodzielności Grenlandii przyznaje władzom tej wyspy uprawnienia ustawodawcze, wykonawcze oraz własne sądownictwo. Zakres spraw przekazywanych do właściwości władz Grenlandii jest bardzo szeroki i zasadniczo zależy jedynie od zgody parlamentu oraz rządu grenlandzkiego, które po jej wyrażeniu przejmują pełną odpowiedzialność za ich wykonywanie, w tym odpowiedzialność finansową. Grenlandia nie jest jednak w stanie uzyskać własnych dochodów w takiej wysokości, aby mogła samodzielnie realizować już przejęte zadania, dlatego około 50% jej budżetu pochodzi z budżetu Danii. Grenlandia posiada znaczną samodzielność w zakresie zawierania umów międzynarodowych oraz uczestnictwa w stosunkach międzynarodowych. Dysponuje własnymi przedstawicielstwami dyplomatycznymi i może przystępować do organizacji międzynarodowych lub z nich występować niezależnie od Danii. Od 1985 roku nie jest członkiem Unii Europejskiej (następczyni EWG), mimo że Dania utrzymuje członkostwo w tej organizacji.
Ewenementem, nawet na tle ustrojów federalnych, jest przyznanie Grenlandii prawa do pokojowego uzyskania niepodległości. Tryb ten został uregulowany w ustawie o samodzielności Grenlandii i nie istnieje – wbrew pojawiającym się poglądom w opinii publicznej – możliwość sprzedaży tej wyspy. Choć Grenlandia pozostaje częścią Danii, jedynym językiem urzędowym jest język grenlandzki, natomiast język duński ma status języka obcego.
Można zatem stwierdzić, że relacje między Danią a Grenlandią mają charakter partnerski, co jest szczególnie nietypowe, biorąc pod uwagę, że aż do 1953 roku Grenlandia miała status kolonii duńskiej.
Ackrén M., Referendums in Greenland – From Home Rule to Self‑Government, w: M. Ackrén, Greenland, Online Compendium Autonomy Arrangements in the World, November 2017, http://www.world-autonomies.info \ (25.06.2025).
Bijak J., Proces emancypacji politycznej Inuitów w Grenlandii w okresie kolonialnym, „Annales Universitatis Mariae Curie‑Skłodowska. Lublin – Polonia” 2021, t. 28, nr 1, Sectio K, s. 103–124.
Bijak J., Proces kształtowania się grenlandzkiego ruchu separatystycznego w latach 1964–1979, „Annales Universitatis Mariae Curie‑Skłodowska. Lublin – Polonia” 2023, t. 30, nr 1, Sectio K, s. 17–30.
Danmarks Riges Grundlov [Konstytucja Królestwa Danii z dnia 5 czerwca 1953 r.], tłum. M. Grzybowski, https://biblioteka.sejm.gov.pl/wp-content/uploads/2015/07/Dania_pol_010811.pdf (25.02.2025).
Dlaczego prezydent Trump chce kupić Grenlandię?, https://www.portalmorski.pl/prawo-polityka/57810-dlaczego-prezydent-trump-chce-kupic-grenlandie (25.06.2025).
Exploring Self‑Determination Referenda in Europe, „Fédéralisme Régionalisme” 2019, t. 19.
Göcke K., The 2008 Referendum on Greenland’s Autonomy and What It Means for Greenland’s Future, „Zeitschrift für ausländisches öffentliches Recht und Völkerrecht” 2009, nr 69, s. 103–122.
Góralczyk W., Karski K., Sawicki S., Prawo międzynarodowe publiczne w zarysie, wyd. 19, Warszawa 2024.
Grenlandia odrzuca nową walutę narodową, https://www.icenews.is/2009/10/13/greenland-rejects-new-national-currency/ (25.06.2025).
Grenlandia: arktyczny skarb Danii, https://warsawinstitute.org/pl/grenlandia-arktyczny-skarb-danii/ (20.06.2025).
Grzybowski M., Dania. Zarys systemu ustrojowego, Kraków 2017.
Grzybowski M., Systemy konstytucyjne państw skandynawskich, Warszawa 1998.
Høegh K., Greenland’s Foreign Policy, Past and Present: From the Merchants’ Message to Bilateral Agreements, „Ocean and Coastal Law Journal” 2024, t. 29, nr 2, s. 181–196.
Jakobsen U., Larsen H., The development of Greenland’s self‑government and independence in the shadow of the unitary state, „The Polar Journal” 2024, t. 14, nr 1, s. 9–27.
Janussen J., Grønlands vej til større selvbestemmelsesret: Muligheder og begrænsninger i juridiske, administrative og andre perspektiver, „Politik” 2019, nr 1, s. 11–27.
Jarzębski M., Zakup Grenlandii przez Donalda Trumpa byłby „umową stulecia”, „The Economist”, https://wszystkoconajwazniejsze.pl/pepites/zakup-grenlandii-przez-donalda-trumpa-bylby-umowa-stulecia-the-economist/ (26.06.2025).
Kleist M., Greenland’s Self‑Government, w: Polar Law Textbook, N. Loukacheva (red.), Copenhagen 2010, s. 247–252.
Leśniewski L., Autonomia a uwarunkowania społeczno‑gospodarcze Wysp Owczych, Grenlandii i Wysp Alandzkich, „Studia Scandinavica” 2022, nr 6(26), s. 107–124.
Løkke: Danske støttekroner til selvstændigt Grønland er præmatur snak, https://www.nb-okonomi.dk/2025/01/29/loekke-danske-stoettekroner-til-selvstaendigt-groenland-er-praematur-snak (15.10.2025).
Loukacheva N., The Arctic Promise: Legal and Political Autonomy of Greenland and Nunavut, Toronto–Buffalo–Londyn 2007.
Naalakkersuisut. Government of Greenland, https://grl-rep.dk/en/pas/rep-andre (26.06.2025).
Publications of the Permanent Court of International Justice, Series A./B. nr 53, Collection of Judgments, Orders and Advisory Opinions, A.W. Sijthoff’s Publishing Company, Leyden 1933, https://www.sfu.ca/~palys/IntlCourt1933-LegalStatusOfGreenland.pdf (26.07.2025).
Redegørelse For Etablering af §21 Kommission, Departementet for Selvstændighed og Udenrigsanliggender, Nuuk 2024.
Rozmus D., Czy można kupić Grenlandię, zamorskie terytorium Królestwa Danii?, „Roczniki Administracji i Prawa” 2022, t. 20, z. 1, s.143–162.
Sagan S., Serzhanova V., Wapińska D., Charakterystyka aktów ustrojowych autonomii nordyckich, „Studia Iuridica Lublinensia” 2014, nr 22, s. 121–133.
Sarnecki P., Ogólna charakterystyka państwowości w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w: Prawo konstytucyjne RP, P. Sarnecki (red.), wyd. 4, Warszawa 2002, s. 29–45.
Śląska M.M., Nordycka Rada Języka. Język grenlandzki i farerski w polityce językowej Danii, w: Historia – Społeczeństwo – Kultura, M. Sibińska, H. Dymel‑Trzebiatowska (red.), Gdańsk 2017, s. 85–97.
Stec M., Ustrój terytorialny Rzeczypospolitej Polskiej i miejsce w nim samorządu terytorialnego, w: System Prawa Samorządu Terytorialnego. Ustrój Samorządu Terytorialnego, t. 2, I. Lipowicz (red.), Warszawa 2022, s. 23–72.
Sundberg J., Ackrén M., Unitary states following federal principles: Faroe Islands, Greenland, and Åland Islands compared, https://uniset.ca/microstates2/unitarystates.pdf (22.02.2025), s.1–24.
Symonides J., Kałduński M., Rodzaje państw z uwagi na ich strukturę, w: R. Bieżanek, J. Symonides, M. Balcerzak, M. Kałduński, Prawo międzynarodowe publiczne, Warszawa 2023, s. 170–174.
Szlachetko J., Ustrój i zakres działania samorządu terytorialnego w Królestwie Danii, „Samorząd Terytorialny” 2023, nr 9, s. 72–87.
Szyma M., Łazarz R., Ostrowski P., Sadulski B., Dania. Bornholm, Wyspy Owcze i Grenlandia, Bielsko‑Biała 2014.
Theilgaard C., Økonom: Så meget koster Grønland de danske skatteydere, https://www.euroinvestor.dk/nyheder/oekonom-saa-meget-koster-groenland-de-danske-skatteydere (15.10.2025).
Thorsson E., The seven steps to Greenlandic independence, https://www.arctictoday.com/the-seven-steps-to-greenlandic-independence/ (26.07.2025).
Uziębło P., Podstawy ustroju Grenlandii (wybrane zagadnienia), „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2014, nr 1(17), s. 13–33.
Volquardsen E., Greenland: History and Society, https://da.uni.gl/media/tk0nv5pm/volquardsen-2023-greenland-history-and-society.pdf (26.07.2025).
Wapińska D., Ewolucja konstytucji nordyckich, Rzeszów 2018.
Wybory parlamentarne na Grenlandii na oczach całego świata, https://www.dw.com/pl/wybory-parlamentarne-na-grenlandii-dlaczego-patrzy-na-nie-%C5%9Bwiat/a-71882669 (25.06.2025).
Wulff Wold J., Lund Nielsen M., UE: Więcej pieniędzy w budżecie dla Grenlandii, tłum. A. Krzysztoszek, https://euractiv.pl/section/polityka-wewnetrzna-ue/news/ue-wiecej-pieniedzy-w-budzecie-dla-grenlandii/ (15.10.2025).
Act of Greenland Self‑Government, Act No. 473 of 12 June 2009 [Lov om Grønlands Sélvstyre nr. 473 af 12/06/2009], https://english.stm.dk/media/10522/gl-selvstyrelov-uk.pdf (28.02.2025).
Agreement to Amend and Supplement the 1951 Agreement on the Defense of Greenland, U.S. Departament of State, Archiv, https://2001-2009.state.gov/p/eur/rls/or/35269.html (27.07.2025).
Danmarks Riges Grundlov [Konstytucja Królestwa Danii z dnia 5 czerwca 1953 r.], tłum. M. Grzybowski, https://biblioteka.sejm.gov.pl/wp-content/uploads/2015/07/Dania_pol_010811.pdf (25.02.2025).
Lov om pengesedler i Grønland nr. 436 af 14/05/2007, https://www.ft.dk/samling/20061/lovforslag/l42/index.html (22.06.2025 r.).
The Greenland Home Rule Act, Act No. 577 of 29 November 1978 [Grenlandzka ustawa o samorządzie terytorialnym], https://www.cvce.eu/content/publication/2013/12/4/541d1d6c-e3e9-4b81-b844-d95679e2e304/publishable_en.pdf (28.02.2025).
https://www.britannica.com/place/Greenland/History (26.06.2025).
https://lex.dk/Hans_Egede (26.06.2025).
http://coinz.eu/grl/1_dkk/index_1_dkk.php (25.06.2025).
Publications of the Permanent Court of International Justice Series A./B. No. 53; Collection of Judgments, Orders and Advisory Opinions A.W. Sijthoff’s Publishing Company, Leyden, 1933, https://www.sfu.ca/~palys/IntlCourt1933-LegalStatusOfGreenland.pdf (26.07.2025).
Udenrigsudvalget, Det Udenrigspolitiske Nævn 2012-13 URU Alm.del Bilag 159, UPN Alm.del Bilag 193 Offentligt, https://www.ft.dk/samling/20121/almdel/upn/bilag/193/1240945.pdf (27.07.2025).
Informacje: Rocznik Administracji Publicznej, 2025, 2025 (11) 2, s. 291-312
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 17.12.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 815
Liczba pobrań: 462
