Celem artykułu jest porównanie rozwiązań dotyczących obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej na poziomie lokalnym w Polsce, Szwajcarii, Niemczech i Włoszech. Analiza obejmuje formalne uregulowania oraz praktyczne możliwości obywateli w zakresie wpływania na proces legislacyjny w swoim regionie. Głównym problemem badawczym jest odpowiedź na pytanie, w jakim stopniu obywatelska inicjatywa uchwałodawcza w tych krajach stanowi skuteczne narzędzie demokracji bezpośredniej, a w jakim pozostaje jedynie instrumentem formalnym bez realnego przełożenia na decyzje organów władzy. W szczególności zwrócono uwagę na mechanizmy zabezpieczające, takie jak referenda wiążące, które umożliwiają skuteczne egzekwowanie woli społeczeństwa. W wyniku przeprowadzonej analizy wyodrębniono dwie koncepcje: pierwszą, funkcjonującą w Szwajcarii i Niemczech, gdzie inicjatywy obywatelskie stanowią realne narzędzie demokracji bezpośredniej, oraz drugą, reprezentowaną przez Polskę i Włochy, w której udział obywateli ogranicza się do formalnego zgłaszania projektów bez realnego wpływu na decyzje organów władzy. Wnioski wskazują na konieczność wzmocnienia roli obywateli w procesie legislacyjnym, szczególnie poprzez powiązanie inicjatywy uchwałodawczej z mechanizmem referendum.

The aim of this article is to compare the regulations concerning the citizen legislative initiative at the local level in Poland, Switzerland, Germany, and Italy. The analysis covers both the formal framework and the practical opportunities available to citizens to influence the legislative process in their region. The main research problem is to determine to what extent the citizen legislative initiative in these countries constitutes an effective tool of direct democracy, and to what extent it remains merely a formal instrument without real impact on the decisions of governing bodies. Particular attention is given to safeguard mechanisms, such as binding referenda, which allow for the effective enforcement of society’s will. The analysis distinguishes two models: the first, functioning in Switzerland and Germany, where citizen initiatives constitute a genuine instrument of direct democracy, and the second, represented by Poland and Italy, where citizen participation is limited to formally submitting proposals without real influence on the decisions of governing bodies. The conclusions point to the necessity of strengthening the role of citizens in the legislative process, particularly through linking the legislative initiative with the referendum mechanism.