Hybrydowa natura przekładu jako droga wzbogacenia zasobów językowych i stymulowania rozwoju mikrojęzyków. Na przykładach tłumaczeń na język kaszubski i śląski
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 02.2025
Przekładaniec, 2024, Numer 49 – Mikrojęzyki , s. 52-75
https://doi.org/10.4467/16891864PC.24.012.21243Autorzy
Hybrydowa natura przekładu jako droga wzbogacenia zasobów językowych i stymulowania rozwoju mikrojęzyków. Na przykładach tłumaczeń na język kaszubski i śląski
Any translation can be considered a hybrid phenomenon, as it reveals references to the Other, while at the same time it is a field of dialogue and meaning negotiation. In the case of translations into microlanguages, on the one hand, the hybrid nature of translation reflects subordination to the more powerful system and openness to foreign influences; on the other hand, the source text stimulates the growth of the weaker dominated ethnolect by providing it with linguistic patterns and structures, lexical units or stylistic paradigms, which are borrowed and assimilated in the process of translation. This article presents various dimensions of translation’s hybrid nature which are analysed on the basis of examples selected from several texts translated into Kashubian and Silesian. The article discusses translational innovations which are examined from three perspectives: 1. production of missing lexis, 2. creation of innovative linguistic structures that are equivalent to idioms, and 3. development of functional styles. The analysis leads to the conclusion that the hybrid nature of translations into microlanguages is not only revealed at the level of idiolectal textual transformations. The linguistic units produced in the process of translation are frequently incorporated into the common usage and contribute to the shaping of the target language system. In this context, not only is the act of translation a manifestation of power relations and a symbol of colonisation, but it also plays an important role in shaping the identity and development of the weaker microlanguage, indirectly contributing to codification and standardisation processes and enhancing the status and prestige of the target language.
Bachtin Michaił 1977. Problem tekstu. Próba analizy filozoficznej, przeł. J. Faryno, „Pamiętnik Literacki” LXVIII, 3, s. 265–288.
Bachtin Michaił 1981. Discourse in the Novel, w: M. Holquist (ed.), The Dialogic Imagination. Four Essays by M.M. Bakhtin, przeł. C. Emerson, M. Holquist, Austin: University of Texas Press, s. 259–422.
Bassnett Susan 2016. Przekład i postkolonializm, przeł. J. Czernik, „Przekładaniec” 33, s. 7–25.
Baudouin de Courtenay Jan 1903. Język i języki, w: Wielka encyklopedia powszechna ilustrowana, t. XXXIII, Warszawa: Drukarnia Aleksandra Tadeusza Jezierskiego, s. 266–278.
Benjamin Walter 1996. Zadania tłumacza, w: W. Benjamin, Anioł historii. Eseje, szkice, fragmenty, wybór i opracowanie H. Orłowski, przeł. K. Krzemieniowa, H. Orłowski, J. Sikorski, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, s. 89–103.
Berman Antoine 2009. Przekład jako doświadczenie obcego, przeł. U. Hrehorowicz, w: P. Bukowski, M. Heydel (red.), Współczesne teorie przekładu. Antologia, Kraków: Wydawnictwo Znak, s. 249–264.
Brunsma David L., Delgado Daniel J. 2008. Occupying Third Space: Hybridity and Identity Matrices in the Multiracial Experience, w: K.E.I. Smith, P. Leavy (ed.), Hybrid Identities: Theoretical and Empirical Examinations, Leiden–Boston: Brill, s. 333–353.
Burns Robert 2016. Wiersze i śpiywki Roberta Burnsa, przeł. Mirek Syniawa, Kotórz Mały: Silesia Progress.
Carroll Lewis 2015. Alice’s Adventures in Wonderland, London: Walker Books.
Carroll Lewis 2020. Przigody ôd Alicyje we Kraju Dziwōw, przeł. G. Kulik, Kotórz Mały: Silesia Progress.
Carroll Lewis 2021. Przigòdë Alicje z Cëdaczny Zemie, przeł. M. Meyer, Gdańsk: Fùndacjô Kaszëbskô.
Chludzińska Ewa 2022. Pejzaże rzeczywistości hybrydalnej – kilka odsłon, w: S. Jaskuła (red.), Rzeczywistość hybrydalna. Pomiędzy bytami, Kraków: Wydawnictwo Księgarnia Akademicka, s. 75–90.
Christa Janusz 1987. Kajko i Kokosz. W krainie borostworów, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza.
Christa Janusz 2021. Kajko i Kokosz. We krajinie borostraszków, przeł. G. Buchalik, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza.
Cowie A.P. (Tony), Mackin Ronald, McCaig Isabel R. 1994. Oxford Dictionary of English Idioms, Oxford: Oxford University Press.
Cronin Michael 1995. Altered Studies. Translation and Minority Languages, „TTR” 1, VIII, s. 85–103.
Czesak Artur 2009. Biblia po śląsku i podhalańsku: fakty i kontrowersje, w: S. Koziara Stanisław, W. Przyczyna (red.), Polszczyzna biblijna – między tradycją a współczesnością, Tarnów: Wydawnictwo Diecezji Tarnowskiej Biblos, s. 145–157.
Czesak Artur 2015. Współczesne teksty śląskie na tle procesów językotwórczych i standaryzacyjnych współczesnej Słowiańszczyzny, Kraków: Księgarnia Akademicka.
Dai Guangrong 2016. Hybridity in Translated Chinese. A Corpus Analytical Framework, London: Springer.
Dedecius Karl 1988. Notatnik tłumacza, przeł. J. Prokop, I. i E. Naganowscy, wstęp J. Kwiatkowski, Warszawa: Czytelnik.
Eco Umberto 2021. Prawie to samo. O doświadczeniu przekładu, przeł. J. Miszalska, M. Surma-Gawłowska, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Even-Zohar Itamar 2009. Miejsce literatury tłumaczonej w polisystemie literackim, przeł. M. Heydel, w: P. Bukowski, M. Heydel (red.), Współczesne teorie przekładu. Antologia, Kraków: Wydawnictwo Znak, s. 197–203.
Ewangelie śląskie 2013. Napisał, przetłumaczył i opracował M. Szołtysek, Rybnik: Wydawnictwo „Śląskie ABC”.
Farlex International 2017. The Farlex Idioms & Slang Dictionary. Createspace Independent Publishing Platform.
Gadamer Hans-Georg 2009. Lektura jest przekładem, przeł. M. Łukasiewicz, w: P. Bukowski, M. Heydel (red.), Współczesne teorie przekładu. Antologia, Kraków: Wydawnictwo Znak, s. 321–325.
Bhabha Homi 1985. Signs Taken for Wonders: Questions of Ambivalence and Authority under a Tree outside Delhi, May 1817. „Critical Inquiry” 12(1), s. 144–165.
Kalinowski Daniel 2019. Jón Trepczik i kaszëbskô lëteratura dlô dzôtk, przeł. D. Majkowski, „Biuletyn Rady Języka Kaszubskiego”, s. 65–77.
Klinger Susanne 2020. Translation and Linguistic Hybridity. Constructing World-View, London–New York: Routledge.
Kristeva Julia. 1969. Semiotiké. Recherches pour une sémanalyse, Paris: Editions du Seuil.
Léman Joana, Stanulewicz Danuta 2019. Pòzwë farwów w Pòlskò-kaszëbsczim słowarzu Jana Trepczika, tłum. D. Majkowski, „Biuletyn Rady Języka Kaszubskiego”, s. 78–103.
Lévinas Emmanuel 2002. Całość i nieskończoność. Esej o zewnętrzności, przeł. M. Kowalska, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Lewicki Roman 1993. Konotacja obcości w przekładzie, Lublin: Wydawnictwo Marii Curie-Skłodowskiej.
Makurat Hanna 2015. Sposób istnienia kaszubskojęzycznego tekstu. Wzajemne relacje między systemem językowym kaszubszczyzny a wypowiedzią zbudowaną w tym języku, w: M. Klinkosz, A. Lica, Z. Lica (red.), Językowy, literacki i kulturowy obraz Pomorza, t. 2, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, s. 95–104.
Makurat Hanna 2016. Słowòbùdowizna dolmaczënków wiérztów Jana Brzechwë na kaszëbsczi jãzëk, w: E. Rogowska-Cybulska, E. Badyda (red.), Słowotwórstwo języka mówionego i pisanego: materiały siódmej konferencji językoznawczej poświęconej pamięci profesora Bogusława Krei, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, s. 93–101.
Makurat Hanna 2017a. Frazeologizmy i przysłowia w przekładzie bajek Iwana Kryłowa z języka rosyjskiego na kaszubszczyznę, „Prace Językoznawcze” XIX/4, s. 93–105.
Makurat Hanna 2017b. Frazeologizmy w przekładzie na język kaszubski książki „Balbina z IV B” Danuty Stanulewicz. Krytyka przyjętej przez tłumaczkę strategii translatorskiej, „Zeszyty Łużyckie” 51, s. 273–288.
Makurat-Snuzik Hanna 2019. Problemy przekładu na język zdominowany. Obcość w tłumaczeniu rozpatrywana w kontekście nierównej pozycji języka wyjściowego i docelowego. Na przykładzie translacji dzieł literatur słowiańskich na język kaszubski, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Makurat-Snuzik Hanna 2021. Idioms in Kashubian, Silesian, and Polish Translations of the “Book Alice’s Adventures in Wonderland” by Lewis Carroll. Praca magisterska napisana pod kierunkiem dra Michała Golubiewskiego na kierunku filologia angielska na Uniwersytecie Gdańskim.
Makurat-Snuzik Hanna 2022. (Nie)przekładalne neologizmy Leśmiana w tłumaczeniu na kaszubski język regionalny, „Tekstualia” 3(70), s. 41–55.
Mickiewicz Adam 2010. Pón Tadeùsz to je Òstatny najachùnk na Lëtwie: szlachecko historiô z rokù 1811 i 1812 w dwanôsce knégach wiérszã, przeł. S. Janke, Wejrowò, Gduńsk: Wydawnictwo Maszoperia Literacka, Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej.
Podgórscy Barbara i Adam 2019. Słownik gwar śląskich, Katowice: Wydawnictwo KOS.
Popowska-Taborska Hanna 2012. Nad kaszubską wersją „Pana Tadeusza”. Rozważań o neologizmach w kaszubskim języku literackim ciąg dalszy, „Rocznik Slawistyczny” LXI, s. 101–111.
Ricoeur Paul 1975. Wyzwanie semiologiczne: problem podmiotu, przeł. E. Bieńkowska, w: P. Ricoeur, Egzystencja i hermeneutyka. Rozprawy o metodzie, wybór, oprac. i posłowie S. Cichowicz, Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, s. 190–220.
Ricoeur Paul 2008. Radości i udręki tłumaczenia, w: P. Ricoeur, P. Torop, O tłumaczeniu, przeł. T. Swoboda, S. Ulaszek, wstęp E. Balcerzan, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, s. 33–38.
Skibińska Elżbieta, Misiak Małgorzata 2007. Języki mniejszości etnicznych a przekład. Wokół polskich i francuskich przekładów poezji łemkowskiej, „Teksty Drugie” 4, s. 73–95.
Smith Keri E. Iyall 2008. Hybrid Identities: Theoretical Examinations, w: K.E.I. Smith, P. Leavy (red.), Hybrid Identities: Theoretical and Empirical Examinations, Leiden–Boston: Brill, s. 3–11.
Swięté Pismiona Nowégo Testameńtu. Na podstawie Biblii Tysiąclecia 1993. Przeł. E. Gołąbk, Gduńsk, Pelplin: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie: Zarząd Główny, Wydawnictwo Diecezjalne.
Sychta Bernard 1965–1976. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, t. I–VII, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Szmydtowa Zofia 1964. Czynniki rodzime i obce w przekładzie literackim, w: Z. Szmydtowa, Poeci i poetyka, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 437–457.
Tokarz Bożena 2014. Obcy w nas i my w obcym: przekład jako różnica i podobieństwo czy przypominanie, „Przekłady Literatur Słowiańskich” 5/1, s. 68–83.
Tortosa José María 1986. Polityka językowa a języki mniejszości. Od Wieży Babel do Daru Języków, przeł. A. Rurarz, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Treder Jerzy 2010. Opinia o kaszubskim przekładzie Ewangelii św. Łukasza E. Gołąbka, „Acta Cassubiana” 12, s. 360–364.
Tuwim Julian 2013. Nôsnôżniészé wiérztë dlô dzecy, przeł. T. Fópka, Gduńsk: Wëdôwizna Òskar.
Tymoczko Maria 1999. Translation in a Postcolonial Context: Early Irish Literature in English Translation, London–New York: Routledge, Taylor & Francis Group.
Tymoczko Maria 2009. Literatura postkolonialna i przekład literacki, przeł. A. Sadza, w: P. Bukowski, M. Heydel (red.), Współczesne teorie przekładu. Antologia, Kraków: Wydawnictwo Znak, s. 321–325.
Urbanek Dorota 2004. Pęknięte lustro. Tendencje w teorii i praktyce przekładu na tle myśli humanistycznej, Warszawa: Wydawnictwo Trio.
Ùstôw z dnia 6 stëcznika 2005 r. ò nôrodnëch i etnicznëch miészëznach a regionalnym jāzëkù. Dz.U. z. 2005 r. Nr 17, poz. 141, Nr 62, pòz. 505.
Yazdiha Hajar 2010. Conceptualizing Hybridity: Deconstructing Boundaries through the Hybrid, „Formations” 1(1), s. 31–38.
Дуличенко Александр Дмитриєвич 1981. Славянские литературные микроязыки. Вопросы формирования и развития, Таллин: Валгус.
Informacje: Przekładaniec, 2024, Numer 49 – Mikrojęzyki , s. 52-75
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Uniwersytet Gdański
Polska
Publikacja: 02.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Informacje o autorze:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 614
Liczba pobrań: 437