Dać wyraz lokalnemu myśleniu? Przekłady z języka dominującego na zdominowany na przykładzie translacji z polskiego na śląski
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 02.2025
Przekładaniec, 2024, Numer 49 – Mikrojęzyki , s. 31-51
https://doi.org/10.4467/16891864PC.24.011.21242Autorzy
Dać wyraz lokalnemu myśleniu? Przekłady z języka dominującego na zdominowany na przykładzie translacji z polskiego na śląski
The article explores the key challenges of translating from a dominant language into a dominated one, with a particular focus on translations from Polish into Silesian. It examines issues such as the target language’s codification (or lack thereof), the motivations that drive translators, and the constraints they face. When analyzing these translations, it is crucial to consider not only the selection of texts translated from Polish – which often reflects an activist and subversive stance against Polish political and cultural dominance – but also the limited number of translators (and the potential for a few individuals to dominate the translation market) and the absence of adequate training programs for future translators. These factors can significantly affect the translations’ quality and the broader efforts to revitalize the Silesian language and advocate for its recognition under Polish law.
[PoNaszymu] PoNaszymu. Śląskie biuro językowe, Marketing po śląsku, https://ponaszymu.pl/marketing-po-slasku (6.06.2024).
[PURON 2024] (b.a.). 2024. PURON PR12 PRO – recenzja robota sprzątającego mówiącego po śląsku i kaszubsku, https://bezprzeplacania.pl/puron-pr12-pro-recenzja-robota-sprzatajacego-mowiacego-po-slasku-i-kaszubsku/ (10.06.2024).
Barcos Miguel Ánchel 1988. O papel de a traduzión en o desembolique de as luengas: o caso de l’aragonés, w: C. Aragüés (coord.), Primeras chornadas sobre a traduzión: o papel d’a traduzión en o desembolique d’as luengas: o caso de l’aragonés, Zaragoza: Instituto de Estudios Altoaragoneses/Gara d’Edizions, s. 11–14.
Belmar Guillem 2017. The Role of Translation in the Revitalization Process of Minority Languages: the Case of Basque, „Sustainable Multilingualism” 10, s. 36–54, DOI: 10.1515/sm-2017-0002.
Biosca Carles 2010. Estudi de la traducció en llengua sarda i de la incidència en el procés d’estandardització, PhD Thesis supervised by C. Castellanos, Universitat Autònoma de Barcelona.
Buchalik Grzegorz, Neumann Aneta 2024. Spotkanie z tłumaczem, Biblioteka Miejska, Żory, 8 lutego.
Buchalik Grzegorz, Nocoń Nina 2022. Kajko i Kokosz po śląsku, „Dzieje się”, TVS Rozrywka, 26 czerwca, https://www.youtube.com/watch?v=gFjz7IXeWiA (20.06.2024).
Buchalik Grzegorz, Romanek Bartłomiej 2021. Kajko i Kokosz w języku śląskim. Tłumacz Grzegorz Buchalik zdradza nam kulisy powstania albumu „Kajko i Kokosz we Krajinie Borostraszkōw”, „Dziennik Zachodni”, 24 marca, https://dziennikzachodni.pl/kajko-i-kokosz-w-jezyku-slaskim-tlumacz-grzegorz-buchalik-zdradza-nam-kulisy-powstania-albumu-kajko-i-kokosz-we-krajinie/ar/c13-15506347 (20.06.2024).
Burns Robert 2016. Remember tam o’shanter’s mare. Spōmnijcie se tamowã klaczkã, przeł. Mirosław Syniawa, Kotórz Mały: Silesia Progress.
Carroll Lewis 2020. Przigody ôd Alicyje we Kraju Dziwōw, przeł. Grzegorz Kulik, Kotórz Mały: Silesia Progress.
Cenoz Jasone, Gorter Durk 2017. Minority Languages and Sustainable Translanguaging: Threat or Opportunity?, „Journal of Multilingual and Multicultural Development” 38(10), s. 901–912, DOI: 10.1080/01434632.2017.1284855.
Cronin Michael 1995. Altered States: Translation and Minority Languages, „TTR: Traduction, Terminologie, Rédaction” 8, s. 85–103, DOI: 10.7202/037198ar.
Cronin Michael 1998. The Cracked Looking Glass of Servants. Translation and Minority Languages in a Global Age, „The Translator” 4, s. 145–162, DOI: 10.1080/13556509.1998.10799017.
Czesak Artur 2012. Kompetencje tłumaczy na język śląski, w: Maria Piotrowska, Artur Czesak, Aleksander Gomola, Sergiy Tyupa (red.), Kompetencje tłumacza. Tom dedykowany prof. dr hab. Elżbiecie Tabakowskiej, Kraków: Tertium, s. 159–166.
Czesak Artur 2015. Współczesne teksty śląskie na tle procesów językotwórczych i standaryzacyjnych współczesnej Słowiańszczyzny, Kraków: Księgarnia Akademicka.
Długosz Piotr, Szyma Rafał 2013. Słowo wstępu, w: Ajschylos, Prōmytojs przibity, przeł. Zbigniew Kadłubek, Kotórz Mały: Silesia Progress.
Dołowy-Rybińska Nicole 2022. Nauczanie języka kaszubskiego. Wokół ideologii języków kolateralnych, „Slavia Occidentalis” 78/1–79/1, s. 31–46, DOI: 10.14746/so.2021/2022.78-79.3.
Engelking Wojciech 2014. Na ciele Behemota. O „Drachu” Szczepana Twardocha, „Kultura Liberalna” 50(310), https://kulturaliberalna.pl/2014/12/16/engelking-drach-szczepan-twardoch-recenzja/ (3.06.2024).
Ferguson Gibson 2006. Minority Languages and Language Revitalization, w: Gibson Ferguson, Language Planning and Education, Edinburgh: Edinburgh University Press, s. 71–108.
Freiwirth Ilse, Bošnjak Marko 2024. Case of Association of People of Silesian Nationality (in liquidation) v. Poland, https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-205015%22]}(6.06.2024).
González García Marta 2005. Translation of Minority Languages in Bilingual and Multilingual Communities, w: Albert Branchadell, Lovell Margaret West (red.), Less Translated Languages, Amsterdam: John Benjamins Publishing Company, s. 105–123, DOI: 10.1075/btl.58.10gon.
Goscinny René, Sempé Jean-Jacques 2023. Mikołojek, przeł. Grzegorz Buchalik, Kotórz Mały: Silesia Progress.
Gwóźdź Karol 2010. Myśli ukryte, Siemianowice Śląskie: Hologram.
Hentschel Gerde 2001. Das Schlesische – eine neue (oder auch nicht neue) slavische Sprache?, w: Matthias Weber (red.), Deutschlands Osten – Polens Westen. Vergleichende Studien zur geschichtlichen Landeskunde, Frankfurt am Main: Peter Lang, s. 149–174.
Hentschel Gerd, Tambor Jolanta, Fekete István 2021. Das Schlesische und seine Sprecher: Etablierung in der Gesellschaft, Attitüden, Vitalität der Germanismen / Śląski lekt i jego użytkownicy: Rozpowszechnienie, postawy społeczne wobec śląszczyzny, żywotność germanizmów w lekcie śląskim, Berlin: Peter Lang, DOI: 10.3726/b18745.
Henzelmann Martin 2015. Das Schlesische – eine slavische Mikrosprache?, w: Martin Henzelmann, Authentizität als treibende Kraft bei der Herausbildung slavischer Mikroliteratursprachen (am Beispiel des Pomakischen und des Schlesischen), München–Berlin: BiblionMedia, s. 177–285.
Hroch Miroslave 2003. Małe narody Europy, przeł. Grażyna Pańko, Wrocław: Ossolineum.
Jansson Tove 2020. We Muminkowyj Dolinie, przeł. Marcin Melon, Katowice: Gryfnie.
Jaroszewicz Henryk 2019a. Rozwój języka Górnoślązaków w XXI wieku, „Zeszyty Łużyckie” 53, s. 25–42.
Jaroszewicz Henryk 2019b. Krytyka prób emancypacji śląszczyzny. Płaszczyzna naukowa (lingwistyczna), „Slavia Occidentalis” 76(1), s. 21–48, DOI: 10.14746/so.2019.76.2.
Jaroszewicz Henryk 2020. Czy można mówić o istnieniu śląskiego języka literackiego? Współczesny uzus gramatyczno-ortograficzny literackiej odmiany etnolektu śląskiego, w: Irena Bogoczová (red.), Area slavica 3. Jazyk na hranici — hranice v jazyku, Ostrava: Ostravská Univerzita, s. 175–184.
Jaroszewicz Henryk 2022a. Śląska ortografia ślabikŏrzowa – status, forma, funkcjonowanie, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” 29/2, s. 51–61, DOI: 10.14746/pspsj.2022.29.2.7.
Jaroszewicz Henryk 2022b. Zasady pisowni języka śląskiego. Studium normatywne, Siedlce: Wydawnictwo Naukowe IKR(i)BL.
Jaroszewicz Henryk 2023a. Próby zmiany oficjalnego statusu etnolektu śląskiego w latach 2007–2023, w: Roman Łapa, Magdalena Graf (red.), Człowiek – Język – Prawo. Studia legilingwistyczne, Poznań: Poznańskie Studia Polonistyczne, s. 223–243.
Jaroszewicz Henryk 2023b. Standardization of the Silesian language. The current status and prospects for development, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, 30/1, s. 57–69, DOI: 10.14746/pspsj.2023.30.1.4.
Jaroszewicz Henryk 2024. Zasady pisowni języka śląskiego, wyd. 2. popr., Kotórz Mały: Silesia Progress.
Jaroszewicz Henryk 2025. Słów kilka o mieszanych uczuciach, czyli: czy jest się z czego cieszyć? Recenzja najnowszych podręczników do nauki języka śląskiego, „Ślązag”, 30 stycznia, https://www.slazag.pl/henryk-jaroszewicz-slow-kilka-o-mieszanych-uczuciach-czyli-czy-jest-sie-z-czego-cieszyc-recenzja-najnowszych-podrecznikow-do-nauki-jezyka-slaskiego (30.01.2025).
Kadłubek Zbigniew 2008. Listy z Rzymu, Katowice: Księgarnia św. Jacka.
Kamusella Tomasz 2013. The Silesian Language in the Early 21st Century: A Speech Community on the Rollercoaster of Politics, „Die Welt der Slaven” 58(1), s. 1–35.
Klaudy Kinga 2012. Linguistic and Cultural Asymmetry in Translation from and into Minor Languages, w: H. Kemppanen, M. Janis, A. Belikova (red.), Domestication and Foreignisation in Translation Studies, Berlin: Franke und Timme, s. 33–49, https://www.revistas.usp.br/clt/article/download/131842/128049 (16.06.2024).
Koskinen Kaisa, Kuusi Päivi 2017. Translator Training for Language Activists: Agency and Empowerment of Minority Language Translators, „trans-kom. Zeitschrift für Translationswissenschaft und Fachkommunikation” 10(2), s. 188–213, https://www.trans-kom.eu/bd10nr02/trans-kom_10_02_04_Koskinen_Kuusi_Activists.20171206.pdf.
Kuik-Kalinowska Adela 2019. Dawna i współczesna literatura kaszubska. Główni twórcy i ich dokonania, „Literraria Copernicana” 2, s. 65–83, DOI: 10.12775/LC.2019.020.
Kulik Grzegorz 2018. „Haja” ô „anōng” „strzedniostorocze”, czyli jak nie pisać po śląsku, „Wachtyrz”, 9 czerwca, https://wachtyrz.eu/haja-o-anong-strzedniostorocze-czyli-jak-nie-pisac-po-slasku/ (20.12.2024).
Kulik Grzegorz 2020a. 5 lat Facebooka po śląsku, czyli historia śląskiego niedołęstwa, https://wachtyrz.eu/5-lat-facebooka-po-slasku-czyli-historia-slaskiego-niedolestwa/ (27.06.2024).
Kulik Grzegorz 2020b. Słowo od tłumacza, w: Henryk Sienkiewicz, 2020, Jōnek muzykant, przeł. Grzegorz Kulik, https://silling.org/wp-content/uploads/2020/07/jonek-muzykant.html (21.06.2024).
Kulik Grzegorz, Szaja Adam 2022. Skala trudności tłumaczenia „Pokory” na język śląski? W skali 1–10, to tak 7, 4 lipca, https://smakksiazki.pl/skala-trudnosci-tlumaczenia-pokory-jezyk-slaski-skali-1-10-7/ (15.06.2024).
Kulik Grzegorz, Zasada Marcin 2023. Rozmowa Dnia, Radio Piekary, 7 kwietnia, https://radiopiekary.pl/kulik-te-ksiazki-co-my-przeklodomy-abo-piszymy-to-jes-tworzenie-lokalnego-myslenio (20.06.2024).
Kuusi Päivi, Kolehmainen Leena, Riionheimo Helka 2017. Introduction Multiple Roles of Translation in the Context of Minority Languages and Revitalisation, „trans-kom. Zeitschrift für Translation und Fachkommunikation” 10(2), s. 138–163, https://www.trans-kom.eu/bd10nr02/trans-kom_10_02_02_Kuusi_Kolehmainen_Riionheimo_Introduction.20171206.pdf (10.06.2024).
Lindgren Astrid 2022. Pippi Langstumpf, przeł. Rafał Szyma, Kotórz Mały: Silesia Progress.
Lubina Aleksander 2016. Hanek i oni (elwry, lebry, pamponie, soronie, hadzieje i barbary) – albo O moich przodkach i zadkach, Ligota: Aleksander Lubina.
Lukas Katarzyna 2019. Translacja i pamięć jako metafory kulturowe. Analogie, punkty styczne, interakcje, „Przekładaniec” 39(2), s. 22–50, DOI: 10.4467/16891864PC.19.010.11684.
Łuczak Dawid 2021. Sprachvarietäten in der literarischen Übersetzung im Kontext einer hybriden Identität anhand ausgewählter Texte von Szczepan Twardoch und ihrer deutschen Übersetzungen, praca doktorska; promotor: B. Sommerfeld, UAM, https://hdl.handle.net/10593/26067 (20.06.2024).
Makarska Renata 2016. Tekstowa wielojęzyczność jako zapisywanie miejsca. Regionalizm, polikulturowość i wielojęzyczność nowej literatury z Europy Środkowej, „Wielogłos” 2, s. 81–98, DOI: 10.4467/2084395XWI.16.011.5901.
Makurat-Suzik Hanna 2019. Problemy przekładu na język zdominowany. Obcość w tłumaczeniu rozpatrywana w kontekście nierównej pozycji języka wyjściowego i docelowego na przykładzie translacji dzieł literatur słowiańskich na język kaszubski, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Mandel Andrzej 2022. Kaufland wprowadził dwujęzyczne nazwy w sklepach na Śląsku, „Rzeczpospolita”, 29 grudnia, https://www.rp.pl/handel/art37691191-kaufland-wprowadzil-dwujezyczne-nazwy-w-sklepach-na-slasku (20.06.2024).
Melon Marcin 2014. Kōmisorz Hanusik, Kotórz Mały: Silesia Progress.
Mętrak Maciej 2024. Język śląski w przestrzeni publicznej: zabawa słowem, chwyt marketingowy czy narzędzie emancypacji?, „Prace Filologiczne”, s. 233–251, DOI: 10.32798/pf.1569.
Michna Ewa 2014. Odrębność językowa małych grup etnicznych i jej rola w procesach walki o uznanie oraz polityce tożsamości. Analiza porównawcza sytuacji Rusinów Karpackich i Ślązaków, „Studia Humanistyczne AGH” 13(3), s. 115–130, DOI: 10.7494/human.2014.13.3.115.
Michna Ewa 2018. Ślązacy między polityczną podmiotowością a poczuciem uprzedmiotowienia, „Kultura i Społeczeństwo” 2, s. 87–104, DOI: 10.7494/human.2014.13.3.115.
Michna Ewa 2020. The Silesian Struggle for Recognition. Emancipation Strategies of Silesian Ethnic Leaders, w: Ewa Michna, Katarzyna Warmińska (red.), Identity Strategies of Stateless Ethnic Minority Groups in Contemporary Poland. Migration, Minorities and Modernity, vol. 5, Cham: Springer, s. 145–173, DOI: 10.1007/978-3-030-41575-4_7.
Mikołajec Marek 2019. Godający drach. Oficjalno ślonsko narracjo INC., rec. Szczepan Twardoch, Drach. Edycyjŏ ślōnskŏ, „artPAPIER” 1(361), http://www.artpapier.com/index.php?page=artykul&wydanie=362&artykul=7135 (10.06.2024).
Nowacki Dariusz 2014. Nowa książka Twardocha. Tako rzecze drach, rec. Szczepan Twardoch, Drach, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2014, „Gazeta Wyborcza”, 2 grudnia, https://wyborcza.pl/7,75517,17060965,nowa-ksiazka-twardocha-tako-rzecze-drach-recenzja.html (10.06.2024).
Ojgyn z Pnioków [Kosmala Eugeniusz] 2014. Pniokowe łozprôwki: abo Pnioki na wyrymbowisku, Lędziny: Instytut Ślůnskij Godki – Mega Press II.
Pospiszil Karolina 2019a. Bibliografia przekładów na język śląski w latach 2002–2018, „Przekłady Literatur Słowiańskich” 9(2), s. 103–118, DOI: 10.31261/PLS.2019.09.02.06.
Pospiszil Karolina 2019b. Wspólnototwórczy wymiar przekładu. Casus XXI-wiecznych przekładów górnośląskich, „Przekłady Literatur Słowiańskich” 9(2), s. 79–102, DOI: 10.31261/PLS.2019.09.02.05.
Pospiszil-Hofmańska Karolina 2022, Confluences: On the possibility of describing a transcultural history of (micro)literature – the Upper Silesian perspective, „World Literature Studies” 14(3), p. 60–78, DOI: 10.31577/WLS.2022.14.3.6.
Saint-Exupéry Antoine de 2018. Mały Princ, przeł. Grzegorz Kulik, Poznań: Media Rodzina.
Shams Shammim Ara, Khan Munir, Shah Mujahid 2020. The Impact of Dominant Languages on Regional Languages: A Case Study of English, Urdu and Shina, „Pakistan Social Sciences Review”, September, 4, III, s. 1092–1106.
Sienkiewicz Henryk 2020. Jōnek muzykant, przeł. Grzegorz Kulik, https://silling.org/wp-content/uploads/2020/07/jonek-muzykant.html (21.06.2024).
Steciąg Magdalena 2015. „Lingua receptiva” w powieści Szczepana Twardocha „Drach”, „Socjolingwistyka” XXIX, s. 325–335, DOI: 10.17651/SOCJOLING.29.20.
Syniawa Mirosław 2014. Przekł. i oprac., Dante i inksi, Kotórz Mały: Silesia Progress.
Syniawa Mirosław 2018, Cebulowŏ ksiynga umartych, Kotórz Mały: Silesia Progress.
Syniawa Mirosław 2021. Przekł. i oprac., Dante i inksi: i jescze inksi. Poezyjŏ, Kotórz Mały: Silesia Progress.
Syniawa Mirosław 2023. Mappa Mundi, Kotórz Mały: Silesia Progress.
Szewczyk Marcin 2015. Silesia Noir, Kotórz Mały: Silesia Progress.
Szmeja Maria 2022. Silesians in the Face of Polish Cultural Dominance, „East European Politics and Societies” 3, s. 850–866, DOI: 10.1177/08883254211018811.
Szołtysek Marek 2002. Przekł. i oprac., Ślązoki nie gęsi, czyli konski nojfajniyjszych książek na świecie przełonaczone na śląsko godka, Rybnik: Wydawnictwo Śląskie ABC.
Szyma Rafał 2017. Leanderka. 5 ôsprŏwek pō naszymu, Kotórz Mały: Silesia Progress.
Szyma Rafał, Kassner Monika 2022. Spotkanie z tłumaczem, Biblioteka Centralna, Gliwice, 30 listopada.
Tambor Jolanta 2008a. Etnolekt śląski jako język regionalny. Uzasadnienie stanowiska, https://tinyurl.com/3jrm6bxk (20.06.2024).
Tambor Jolanta 2008b. Mowa Górnoślązaków oraz ich świadomość językowa i etniczna, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Tambor Jolanta 2009. Propozycje kodyfikacji ortograficznej śląszczyzny, „Socjolingwistyka” 22, s. 83–92.
Tambor Jolanta 2014. Status języka a wola ludu i kodyfikacja: przypadek śląski, „Forum Lingwistyczne” 1, s. 37–49.
Tambor Jolanta 2015. Stylizacja – pomysł na reaktywację śląszczyzny, „Poznańskie Studia Slawistyczne” 8, s. 215–228, DOI: 10.14746/pss.2015.8.14.
Tambor Jolanta, Tambor Agnieszka 2024. Oprac. i red., Wielgŏ literatura w ślōnskich przekładach. Wypisy do szkolŏrek i szkolŏrzi, Katowice: Biblioteka Śląska.
Tolkien J.R.R. 2023. Hobit, abo tam i nazŏd, przeł. G. Kulik, Kotórz Mały: Silesia Progress.
Tortosa José María 1986. Polityka językowa a języki mniejszości. Od Wieży Babel do Daru Języków, przeł. Agnieszka Rurarz, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Toury Gideon 1985. Aspects of Translating into Minority Languages from the Point of View of Translation Studies, „Multilingua” 4, s. 3–10, DOI: 10.1515/mult.1985.4.1.3.
Tudzierz Łukasz 2015. Ufff, nareszcie! Ślōnskŏ gŏdka w smartfonach Samsung, https://tuudi.net/slonsko-godka-w-smartfonach-samsung/ (20.06.2024).
Twardoch Szczepan 2014. Drach, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Twardoch Szczepan 2018. Drach. Edycyjŏ ślōnskŏ, przeł. Grzegorz Kulik, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Twardoch Szczepan, Sobolewska Justyna 2014. Szczepan Twardoch opowiada o swojej najnowszej powieści „Drach”, „Polityka” 25 listopada, https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kultura/1600119,1,szczepan-twardoch-opowiada-o-swojej-najnowszej-powiesci-drach.read (5.06.2024).
Wicherkiewicz Tomasz, Król Tymoteusz, Olko Justyna 2017. Awakening the Language and Speakers’ Community of Wymysiöeryś, „European Review” 26/1, s. 179–191, DOI: 10.1017/S1062798717000424.
Zieniukowa Jadwiga 2003. Pojęcie aksjologiczne „prestiż” a społeczna sytuacja języków mniej używanych – casus łużycczyzny i kaszubszczyzny, w: Elżbieta Wrocławska, Jadwiga Zieniukowa (red.), Języki mniejszości i języki regionalne, Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, s. 79–100.
Informacje: Przekładaniec, 2024, Numer 49 – Mikrojęzyki , s. 31-51
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Uniwersytet Śląski w Katowicach
ul. Bankowa 12, 40-007 Katowice, Polska
Publikacja: 02.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Finansowanie artykułu:
Udział procentowy autorów:
Informacje o autorze:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 756
Liczba pobrań: 573