Barańczak i Sosnowski przekładają „The Map” Elizabeth Bishop. Między mimesis a deziluzją, ocaleniem a nicością
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 22.12.2025
Przekładaniec, 2025, Numer 51, s. 110-132
https://doi.org/10.4467/16891864PC.25.024.22465Autorzy
Barańczak i Sosnowski przekładają „The Map” Elizabeth Bishop. Między mimesis a deziluzją, ocaleniem a nicością
This article examines Elizabeth Bishop’s poem “The Map” and its Polish translations by Stanisław Barańczak and Andrzej Sosnowski. The first section outlines key interpretations of Bishop’s work, presenting her as a poet negotiating the tension between vision (mimesis) and language (disillusion). Here, I draw on Geoffrey Hartman’s reading of imitatio Christi, which he understood as a process of individuation. In the second section, I interpret Barańczak’s translation as an expression of a mimetic and individualising theory of translation and of Bishop’s poetry, heavily influenced by Gerard Manley Hopkins. The third section considers Sosnowski’s version as a manifestation of an antimimetic and de-subjectivising approach to both translation and the reading of Bishop’s work, inspired by his reading of Paul de Man. The conclusion highlights the paradoxes inherent in both approaches and suggests possible directions for further interpretation, particularly with regard to Sosnowski’s translations, which are yet to be investigated in detail.
Ashbery John. 1994. Druga prezentacja Elizabeth Bishop, „Literatura na Świecie” 3, s. 245–253.
Auerbach Erich. 2004. Mimesis. Rzeczywistość przedstawiona w literaturze Zachodu, przeł. Zbigniew Żabicki, Warszawa: Prószyński i S-ka.
Barańczak Stanisław. 1990. Tablica z Macondo, Londyn: Aneks.
Barańczak Stanisław. 1992. Niepowtarzalny diament, w: Gerard Manley Hopkins, 33 wiersze, przeł. Stanisław Barańczak, Kraków: Wydawnictwo Arka, s. 7–22.
Barańczak Stanisław. 1994. Próbując określić rozbawienie, w jakie wprawiają recenzje Bohdana Zadury i Andrzeja Sosnowskiego, „Literatura na Świecie” 12, s. 377–385.
Barańczak Stanisław. 1995. Kartografia bezdomności, w: Elizabeth Bishop, 33 wiersze, przeł. Stanisław Barańczak, Kraków: Wydawnictwo Znak, s. 5–17.
Barańczak Stanisław. 2004. Ocalone w tłumaczeniu, Kraków: a5.
Bilczewski Tomasz. 2016. Porównanie i przekład. Komparatystyka między tablicą anatoma a laboratorium cyfrowym, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Bishop Elizabeth. 1994. Mapa, przeł. Andrzej Sosnowski, „Literatura na Świecie” 3, s. 246–247.
Bishop Elizabeth. 1995. 33 wiersze, przeł. Stanisław Barańczak, Kraków: Wydawnictwo Znak.
Bishop Elizabeth. 2000. Mapa, przeł. Andrzej Sosnowski, „Literatura na Świecie” 12, s. 175–176.
Bishop Elizabeth. 2008. Poems, Prose, & Letters, New York: Library of America.
Bishop Elizabeth. 2018. Mapa, w: Santarém, przeł. Andrzej Sosnowski, Stronie Śląskie: Biuro Literackie, s. 7.
Blake William. 2002. Wróżby niewinności, w: Twarde dno snu. Tradycja romantyczna w poezji języka angielskiego, przeł. Zygmunt Kubiak, Warszawa: Noir sur Blanc, s. 152–158.
Cook Eleanor. 2016. Elizabeth Bishop at Work, Cambridge, MA – London: Harvard University Press.
Costello Bonnie. 1982. Vision and Mastery in Elizabeth Bishop, „Twentieth Century Literature” 28(4), s. 351–370.
Costello Bonnie. 1991. Elizabeth Bishop: Questions of Mastery, Cambridge, MA – London: Harvard University Press.
Dembińska-Pawelec Joanna. 2018. Elizabeth Bishop i Wisława Szymborska spoglądają na mapę, w: Mariana Ilie (red.), Profesorului Constantin Geambaşu la 70 de ani, București: Editura Paideia, s. 49–56.
Dubisz Stanisław (red.). 2003. Uniwersalny Słownik Języka Polskiego, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Dworacki Sylwester. 2008. O parabazie u jej antycznych źródeł, „Przestrzenie Teorii” 10, s. 11–18.
Empson William. 1949. Seven Types of Ambiguity, London: Chatto & Windus.
Estess Sybil P. 1977. Elizabeth Bishop: The Delicate Art of Map Making, „The Southern Review” 13, s. 705–727.
Fiedorczuk Julia. 2015. Pytania w kwestii domu: Elizabeth Bishop, w: Julia Fiedorczuk, Złożoność nie jest zbrodnią. Szkice o amerykańskiej poezji modernistycznej i postmodernistycznej, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, s. 102–125.
Fountain Gary, Brazeau Peter. 1994. Remembering Elizabeth Bishop: An Oral Biography, Amherst: University of Massachusetts Press.
Gutorow Jacek. 2012. Luminous Traversing. Wallace Stevens and the American Sublime, Frankfurt am Main: Peter Lang.
Hartman Geoffrey H. 1954. The Unmediated Vision: An Interpretation of Wordsworth, Hopkins, Rilke, and Valéry, New Haven–London: Yale University Press; Geoffrey Cumberlege, Oxford University Press.
Hartman Geoffrey H. 1970. Hopkins Revisited, w: Geoffrey H. Hartman, Beyond Formalism: Literary Essays, 1958–1970, New Haven: Yale University Press, s. 231–246.
Heaney Seamus. 1996. Zawierzyć poezji, przeł. Stanisław Barańczak, Magda Heydel, Jerzy Jarniewicz, Piotr Sommer, Adam Szostkiewicz, Andrzej Szuba, Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak.
Jarrell Randall. 1955. Poetry and the Age, London: Faber and Faber.
Lipszyc Adam. 2018. Na literę A, w: Adam Lipszyc, Czerwone listy. Eseje frankistowskie o literaturze polskiej, Kraków–Budapeszt–Syrakuzy: Wydawnictwo Austeria, s. 103–160.
Lowell Robert. 1947. Sewanee Review 55 (Summer), s. 497–499, przedruk w: Lloyd Schwartz, Sybil P. Estess (red.), Elizabeth Bishop and Her Art, Ann Arbor: University of Michigan Press, s. 186–188.
Man Paul de. 1999. Pojęcie ironii, przeł. Andrzej Sosnowski, „Literatura na Świecie” 10–11, s. 7–38.
Man Paul de. 2000. Autobiografia jako od-twarzanie, przeł. Maria Bożenna Fedewicz w: Ryszard Nycz (red.), Dekonstrukcja w badaniach literackich, Gdańsk: słowo/obraz terytoria, s. 106–124.
McCabe Susan. 1994. Elizabeth Bishop: Her Poetics of Loss, University Park, PA: Pennsylvania University Press.
McNally Nancy L. 1966. Elizabeth Bishop: The Discipline of Description, „Twentieth Century Literature” 11(4), s. 189–201.
Melberg Arne. 2002. Teorie mimesis, przeł. Jan Balbierz. Kraków: Universitas.
Ossa-Richardson Anthony. 2019. A History of Ambiguity, Princeton: Princeton University Press.
Potolsky Matthew. 2006. Mimesis, London: Routledge.
Sosnowski Andrzej. 2000. Końce poezji: „druga prezentacja” Elizabeth Bishop, „Literatura na Świecie” 12, s. 205–227.
Sosnowski Andrzej. 2006. Dożynki 1987–2003, Wrocław: Biuro Literackie.
Sosnowski Andrzej. 2007. Najryzykowniej, Wrocław: Biuro Literackie.
Sosnowski Andrzej. 2013. Stare śpiewki, Wrocław: Biuro Literackie.
Sosnowski Andrzej. 2023. Elementaże (1&2), Wrocław: Fundacja na rzecz Kultury i Edukacji im. Tymoteusza Karpowicza.
Stróżewski Władysław. 2004. Ontologia. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak.
Tóibín Colm. 2015. On Elizabeth Bishop, Princeton–Oxford: Princeton University Press.
Vendler Helen. 1977. Domestication, Domesticity and the Otherworldly, „World Literature Today” 51, s. 23–28.
Wiśniewski Mikołaj. 2017. Tęcze Elizabeth Bishop, „Literatura na Świecie” 9/10, s. 316–333.
Wójcik-Leese Elżbieta. 2010. Cognitive Poetic Readings in Elizabeth Bishop: Portrait of a Mind Thinking, Berlin: De Gruyter Mouton.
Informacje: Przekładaniec, 2025, Numer 51, s. 110-132
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach
Polska
Publikacja: 22.12.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Informacje o autorze:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 402
Liczba pobrań: 202