FAQ
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Więcej-Niż-Arki-Noego. Tworzenie ostoi jako przetrwanie dzięki współpracy

Data publikacji: 13.04.2026

Przegląd Kulturoznawczy, 2026, Numer 1 (67), s. 45-60

https://doi.org/10.4467/20843860PK.25.003.23268

Autorzy

Mateusz Chaberski
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0002-6490-2340 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

Więcej-Niż-Arki-Noego. Tworzenie ostoi jako przetrwanie dzięki współpracy

Abstrakt

The article problematizes the figure of Noah’s Ark, which has dominated thinking about refuge-making at the time of the ongoing ecological crisis. The author argues that the refuge-maker does not always have to be human. Refuges can also emerge from the co-operation between humans and more-than-humans. Drawing on the findings of environmental humanities, the article closely examines three examples of “speculative gestures” (Stengers, Debaise) of recent transdisciplinary projects at the intersection of architecture, design, performance art, and eco-activism. In these projects, refuge-making becomes a strategy of “collaborative survival” (Tsing). First, the analysis of the installation Refuge for Resurgence (2021) by the Superflux collective shows how a refuge may become a site for a multispecies pluriverse. Next, the multimedia project Pending Xenophora (2020–2022) by Mari Bastashevski reveals the tensions and frictions that arise from collaboration with a specific species. Finally, the project The Anthropocene Museum (2020–ongoing) by the Kenyan collective Cave_bureau serves to demonstrate that refuge-making can involve a decolonial gesture of breaking away from the harmful ecological practices of Western modernity.

Bibliografia

Pobierz bibliografię

Bakke M., Wprowadzenie: Pod osłoną miejskiego nieba [w:] eadem (red.), Refugia. (Prze)trwanie transgatunkowych wspólnot miejskich, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2021, s. 9–16.

Cohen J.J., Yates J., Noah’s Arkive, University of Minnesota Press, Minneapolis 2023.

Dooren T. van, A World in a Shell: Snail Stories at the Time of Extinctions, MIT Press, Cambridge, MA 2022.

Escobar A., Designs for the Pluriverse: Radical Interdependence, Autonomy, and the Making of Worlds, Duke University Press, Durham, NC 2016.

Ferdinand M., Decolonial Ecology: Thinking from the Caribbean World, Polity, New York 2021.

Karanja K., Mutegi S., In Practice: Cave Bureau on a Museum for the Anthropocene, „The Architectural Review” 2021, https://www.architectural-review.com/essays/in-practice/in-practice-cave-bureau-on-a-museum-for-the-anthropocene (dostęp: 20.09.2025).

Puig de la Bellacasa M., Matters of Care: Speculative Ethics in More Than Human Worlds, University of Minnesota Press, Minneapolis 2017.

Stengers I., Debaise D., Gestes spéculatifs, Les Presses du Réel, Paris 2015.

Tsing A., A Threat to Holocene Resurgence Is a Threat to Livability [w:] M. Brightman, J. Lewis (red.), The Anthropology of Sustainability Beyond Development and Progress, Palgrave Macmillan, New York–London 2017, s. 51–65.

Tsing A., The Mushroom at the End of the World: On the Possibility of Life in Capitalist Ruins, Princeton University Press, Princeton 2015.

Wakkary R., Things We Could Design: For More Than Human-Centered Worlds, MIT Press, Cambridge, MA 2021.

Yusoff K., Broken Earth & Built Earths: Architectures at an Inhuman Impassehttps://www.youtube.com/watch?v=pE7N8Xf1eXk (dostęp: 25.09.2025).

Informacje

Informacje: Przegląd Kulturoznawczy, 2026, Numer 1 (67), s. 45-60

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Więcej-Niż-Arki-Noego. Tworzenie ostoi jako przetrwanie dzięki współpracy
Angielski: More-Than-Noah’s-Arks: Building a Refuge as Collaborative Survival

Autorzy

https://orcid.org/0000-0002-6490-2340

Mateusz Chaberski
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0002-6490-2340 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Polska

Publikacja: 13.04.2026

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY 4.0  ikona licencji

Finansowanie artykułu:

Artykuł powstał w wyniku realizacji projektu badawczego „Po kryzysie klimatycznym: Nieskalowalne strategie przetrwania w fabulacjach spekulatywnych ostatnich dwóch dekad” finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki, nr UMO-2021/43/B/HS2/0158.

Udział procentowy autorów:

Mateusz Chaberski (Autor) - 100%

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Więcej-Niż-Arki-Noego. Tworzenie ostoi jako przetrwanie dzięki współpracy

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE