Wzgórze za kolczastym drutem. Brytyjscy jeńcy wojenni w Oflagu XII B Hadamar
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 18.02.2026
Przegląd Archiwalno-Historyczny, 2025, Tom XII, s. 165-190
https://doi.org/10.4467/2391-890XPAH.25.010.23101Autorzy
Wzgórze za kolczastym drutem. Brytyjscy jeńcy wojenni w Oflagu XII B Hadamar
Szacuje się, że podczas II wojny światowej do niewoli niemieckiej trafiło ponad 10 milionów jeńców. Dwoma podstawowymi rodzajami obozów, do których ich kierowano były stalagi (dla żołnierzy szeregowych) oraz oflagi (dla oficerów). Warunki bytowe oraz sposób traktowania znacząco różniły się ze względu na typ obozów, jak też narodowość branych do niewoli żołnierzy, co wiązało się z nazistowską polityką rasową. Pomimo upływu ośmiu dekad od zakończenia zmagań wojennych historia wielu z tych obozów nadal pozostaje słabo znana lub niemal wcale nieopisana. Jednym z nich jest Oflag XII B, który funkcjonował w Hadamarze. W oparciu m.in. o dostępne źródła archiwalne i relacje artykuł przedstawia więc kluczowe informacje na temat funkcjonowania tego obozu. Przede wszystkim dotyczy to okresu, gdy przetrzymywano tam jeńców brytyjskich.
Bundesarchiv-Militärarchiv, sygn. RH 53/12.
Centralne Muzeum Jeńców Wojennych, Relacje i Wspomnienia, sygn. 296, 826, 1124.
Imperial War Museum, Documents.10848.
Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego, KOL. 176/2
Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego, KOL. 176/34.
Muzeum Miejskie Hadamaru, Kolekcja H. Willa, Spuścizna K.J. Stahla, Hadamarer Annalen 1939/2.
The National Archives, sygn. WO 208/3295
The National Archives, sygn. WO 309/663
The National Archives, sygn. WO 361/1845.
Archive Report: Allied Forces, https://aircrewremembered.com/long-sergeant.html (dostęp: 6.11.2024).
BBC News, Edward Ward on his release from Oflag XII B, https://www.bbc.com/news/av/magazine-33803564 (dostęp: 3.2.2025).
Drucquer J.K. (Royal Army Medical Corps), Experiences as an Officer in Medical Charge of British Prisoners of War in Italy and Germany, „Journal of the Royal Army Medical Corps” 1945, vol. 85, No. 4, s. 161–163.
Dziennik por. rez. Stefana de Lendorff-Koszowicza [w:] Dzienniki jenieckie polskich oficerów w niewoli Wehrmachtu, pod red. W. Lewickiego, Warszawa 2007.
Haig D., My Father’s Son: The Memoir of the Earl Haig, Barnsley 2003.
Kisielewicz D., Oficerowie polscy w niewoli niemieckiej w czasie II wojny światowej, Opole 1998.
Lutz W., Die Niederlassung in Hadamar (1856–1951) [w:] Die Orden im Bezirk Limburg seit der seit der Gründung des Bistums Limburg, hrsg. v. N. Zabel, Hadamar 1992.
Mackenzie S. P., The Colditz Myth: British and Commonwealth Prisoners of War in Nazi Germany, Oxford–New York 2004.
Makepeace C., Captives of War: British Prisoners of War in Europe in the Second World War, Cambridge 2017.
Oflag XII -A in Hadamar, https://erinnerungsatlas.eu/orte/oflag-xii-a-in-hadamar (dostęp: 3.1.2025).
Oflag XII -B, https://en.wikipedia.org/wiki/Oflag_XII-B -B (dostęp: 3.1.2025).
Rolf D., Prisoners of the Reich: Germany’s Captives 1939–1945, Kent 1989.
The United States Holocaust Memorial Museum Encyclopedia of Camps and Ghettos, 1933–1945, vol. 4: Camps and Other Detention Facilities under the German Armed Forces, ed. by G. P. Megargee, R. Overmans, W. Vogt, Bloomington, IN 2022.
Thorne N., The Fortunes of war Nick Thorne discovers the highest ranking British officer in online German prisoner of war records, https://www.genealogyreviews.co.uk/reviews/article/the-fortunes-of-war (dostęp: 15.1.2025).
Victor Fortune, https://en.wikipedia.org/wiki/Victor_Fortune (dostęp: 15.1.2025).
Ward E., Give me Air, London 1946.
Weber K., W Berglager i Stadtlager — dzieje polskich jeńców wojennych w Oflagu XII A Hadamar, „Rocznik Dziejów Społecznych i Gospodarczych” 2024, t. 86, s. 163–194.
Wynne Mason W., Prisoners of War, Wellington 1954.
[b.a.], Für jeden Gefangenen gab es nur eine Kartoffel am Tag, „Nassauische Landeszeitung” z 6 lipca 1978.
[b.a.], Speech delivered by General de Gaulle at Edinburgh, 23rd June 1942, https://www.electricscotland.com/france/degaulle.htm (dostęp: 15.1.2025).
[b.a.], The Hadamar Kids Club, https://www.cylixpress.co.uk/blog/the-hadamar-kids-club (dostęp: 10.1.2025).
Informacje: Przegląd Archiwalno-Historyczny, 2025, Tom XII, s. 165-190
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 18.02.2026
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY-ND 3.0 Unported
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 168
Liczba pobrań: 184