Polskie perypetie z problemem mniejszości narodowych podczas konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 r.
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 18.02.2026
Przegląd Archiwalno-Historyczny, 2025, Tom XII, s. 7-27
https://doi.org/10.4467/2391-890XPAH.25.001.23092Autorzy
Polskie perypetie z problemem mniejszości narodowych podczas konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 r.
W artykule przedstawiono podejmowane podczas konferencji pokojowej w Paryżu działania dążące do uregulowania kwestii poszanowania mniejszości narodowych po zakończeniu I wojny światowej, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji Polski. Omówiono stanowiska poszczególnych krajów: zabiegi państw pokonanych – głównie Niemców – o ochronę byłych obywateli, opór państw nowo powstałych i powiększonych, przede wszystkim Polski i Rumunii, przed wprowadzeniem regulacji. Efektem głębokich sporów w łonie uczestników konferencji był brak rozstrzygnięć w traktatach pokojowych, które odsyłały do osobnych uregulowań. W tekście zaprezentowano także fragmenty raportów brytyjskich i amerykańskich poświęconych sytuacji Żydów na ziemiach polskich. Polska jako jedyne państwo będące wśród zwycięzców musiała przyjąć traktat o ochronie obywateli różniących się językiem, wyznaniem lub rasą, zanim podpisała traktat wersalski. Rozwiązania przyjęte przez Polskę stały się wzorcowe dla całego systemu obejmującego w efekcie 16 suwerennych państw, zrazu wyłącznie europejskich.
Bregman A., Liga Narodów 1920–1930. Bilans dotychczasowej działalności, Warszawa 1931.
Davies N., Mała Europa. Szkice polskie, tłum. B. Pietrzyk, Kraków 2022.
Dziennik Juliusza Zdanowskiego 15-10-1918 do 23-6-1919, t. 2, przedmowa i opracowanie J. Faryś i in., Szczecin 2013.
Fink C., Defending the Rights of Others: The Great Powers, the Jews, and International Minority Protection, 1878–1938, Cambridge University Press 2006.
Jastrząb Ł., Raporty o antysemickich wystąpieniach w Polsce po I wojnie światowej, „Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej” 2015, z. 32, s. 199–250, https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/499680/edition/406116/content (dostęp: 24.10.2025).
Koźmiński T., Sprawa mniejszości, Warszawa 1922, https://rcin.org.pl/Content/929/PDF/WA248_11998_F-22-139_sprawa-mniejszosci_o.pdf.
Krasuski J., Stosunki polsko-niemieckie: 1919–1935, Poznań 1975.
Kutrzeba S., Kongres, traktat i Polska, Kraków 1919.
Problem polsko-niemiecki w traktacie wersalskim, pod red. J. Pajewskiego, J. Krasuskiego, G. Labudy i K. Piwarskiego, Poznań 1963.
Morgenthau H., All In Lifetime, New York 1922, https://archive.org/details/bub_gb_P-UEAAAAYAAJ/page/n3/mode/2up (dostęp: 24.10.2025).
„Myśl Niepodległa”, nr 457, 26.07.1919, s. 481–504, https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/101401/edition/117724/content (dostęp: 24.10.2025).
Piszczkowski T., Odbudowanie Polski 1914–1921, Londyn 1969.
Rojek W., Separatystyczny traktat pokojowy pomiędzy USA a Niemcami 1919–1921 [w:] Niemcy w polityce międzynarodowej 1919–1939. Era Stresemanna, pod red. S. Sierpowskiego, Poznań 1990.
Sierpowski S., Źródła do historii powszechnej okresu międzywojennego, t. 1: 1917–1926, s. 125–131, https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/24346/edition/39982/content (dostęp: 24.10.2025).
Sir Stuart M. Samuel o pogromach w Polsce: sprawozdanie Komisji wysłanej do Polski przez Sekretarza Stanu do spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii, Lwów 1920, https://rcin.org.pl/Content/69775/PDF/WA248_90372_F-22-676_samuel-o-pogrom_o.pdf (dostęp: 24.10.2025).
Sobczak M., Stosunek Narodowej Demokracji do kwestii żydowskiej w latach 1914–1919, Wrocław 2008.
Sprawy polskie na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 r.: dokumenty i materiały, t. 3, oprac. R. Bieżanek, Warszawa 1968.
Tillmann S. P., Anglo-American Relations at the Paris Peace Conference of 1919, Princeton N. J. 1961.
Zaleski W., Międzynarodowa ochrona mniejszości, Warszawa 1932.
Żarnowski J., Polska a międzynarodowy system ochrony mniejszości 1919–1934 [w:] Studia z najnowszej historii Niemiec i stosunków polsko-niemieckich, pod red. S. Sierpowskiego, Poznań 1986, s. 219–233.
Informacje: Przegląd Archiwalno-Historyczny, 2025, Tom XII, s. 7-27
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 18.02.2026
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY-ND 3.0 Unported
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 199
Liczba pobrań: 230