W poniższym artykule na początku dokonam rozróżnienia i krótkiej charakterystyki świadomości percepcyjnej i świadomości wyobrażeniowej, aby w kolejnym etapie skupić się na roli wyobraźni, jaką w przekonaniu Sartre’a pełni ona w życiu człowieka. W tym celu zestawię ze sobą wyobrażenie, halucynację i sen, aby ukazać – na ich przykładach – rolę i znaczenie wariacji imaginacyjnej. Moim celem jest ukazanie znaczenia snu, halucynacji i świadomości onirycznej nie tylko w odwołaniu do tekstów Sartre’a stricte filozoficznych, ale także ukazanie ich na przykładzie wybranych tekstów literackich, głownie opowiadań pt. Pokój oraz Herostrates. Czy tworzenie wyobrażeń, szczególnie w postaci wariacji imaginacyjnych – możemy uznać za metodę poznawczą, a jeśli tak, to co takiego ona odsłania przed nami? Jakie wątpliwości mogą pojawić się podczas analizy poglądów Sartre’a? Jaką funkcję pełni wariacja imaginacyjna nie tylko w sensie poznawczym, ale także egzystencjalnym?

This article begins by distinguishing between perceptual consciousness and imaginative consciousness, outlining their main characteristics as a foundation for examining the role of imagination in human experience as conceived by Sartre. In order to clarify this role, I compare imagination, hallucination, and dreaming, using these phenomena to illustrate the function and significance of imaginative variation. The analysis aims to highlight the philosophical relevance of dreams, hallucinations, and oneiric consciousness not only within Sartre’s theoretical writings but also through his literary works, particularly the short stories The Room and Herostratus. The central questions concern whether the creation of images–especially in the form of imaginative variations–can be regarded as a cognitive method, and if so, what kind of insight it provides. Finally, I consider the epistemological and existential dimensions of imaginative variation, as well as the interpretative challenges that arise from Sartre’s conception of imagination.