FAQ

Zabezpieczenie i ewakuacja najcenniejszych zbiorów Stadtarchiv Breslau w latach 1939–1945

Data publikacji: 26.11.2025

Prace Historyczne, 2025, Numer 152 (1), s. 111-128

https://doi.org/10.4467/20844069PH.25.007.21735

Autorzy

Tomasz Piędzioch
Uniwersytet Wrocławski
, Polska
https://orcid.org/0000-0002-2659-0024 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Tytuły

Zabezpieczenie i ewakuacja najcenniejszych zbiorów Stadtarchiv Breslau w latach 1939–1945

Abstrakt

This article discusses the process of evacuating and securing the most valuable collections of the Stadtarchiv Breslau (City Archives of Wrocław) in 1939–1945. Under directives from the German authorities, protective measures were initiated, including the evacuation of the most important documents and manuscripts to temporary storage facilities such as the palaces in Borowa, Luboradz and Ramułtowice. A key objective was to disperse the collections to minimise the risk of their total loss to the allied bomb raids. Thanks to these measures, around 80% of the manuscript books and 50% of the archival documents were saved, although 60% of the records were lost, mainly as a result of the post-war chaos and looting. Despite these losses, the operations can be judged as a moderate success, which allowed the preservation of many unique historical materials.

Bibliografia

Pobierz bibliografię
Źródła archiwalne

Archiwum Państwowe we Wrocławiu, Akta miasta Wrocławia, sygn. 42464, 42479, 42481, 42484, 42485

Archiwum Państwowe we Wrocławiu, Rejencja Wrocławska, sygn. 617

Archiwum Państwowe we Wrocławiu, Śląskie Centralne Archiwum Ewangelickie i Biblioteka Centralna, sygn. 9

Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu Oddział Rękopisów, AKc. 1987/1

Akty prawne

„Der Reichsminister des Inneren Verwaltung” 1942.

„Reichsministerialblatt” 1939.

„Reichsministerialblatt für die innere Verwaltung” 1943.

Prasa

„Breslauer Neueste Nachrichten” 1943.

„Schlesische Zeitung” 1937–1939, 1944.

„Schlesischen Tageszeitung” 1934.

Opracowania

Archiwum Państwowe we Wrocławiu 1811–2011 przeszłość i współczesność, red. J. Drozd, J. Gołaszewski, Wrocław 2011.

Dereń A., Dwadzieścia pięć lat działalności Archiwum Państwowego m. Wrocławia i woj. wrocławskiego, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka” 1970, t. 25, nr 2, s. 253–262.

Dereń A., Zarys dziejów Archiwum Państwowego we Wrocławiu (z okazji 150. rocznicy założenia), „Archeion” 1961, t. 35, s. 75–88.

Der zivile Luftschutz im Zweiten Weltkrieg. Dokumentation und Erfahrungsberichte über Aufbau und Einsatz, Hrsg. E. Hampe, Frankfurt am Main 1963.

Drozd J., 200 lat Archiwum Państwowego we Wrocławiu [w:] Archiwum Państwowe we Wrocławiu 1811–2011. Przeszłość i współczesność, red. J. Drozd, J. Gołaszewski, Wrocław 2011, s. 11–21.

Galik E., Batalia o budynek. Archiwum Państwowe we Wrocławiu – tradycja i współczesność [w:] Przedmieście Odrzańskie we Wrocławiu, red. T. Głowiński, H. Okólska, Wrocław 2014, s. 195–209.

Gębczak J., Losy ruchomego mienia kulturalnego i artystycznego na Dolnym Śląsku w czasie drugiej wojny światowej, Wrocław 2000.

Grajewski G., „Między sztuką, nauką a polityką. Ochrona zabytków na Dolnym Śląsku w czasach III Rzeszy” (niepublikowana praca doktorska przygotowana pod kierunkiem prof. dr. hab. Janusza L. Dobesza), Wrocław 2014.

Grajewski G., Grundmann Günther [w:] Polski słownik biograficzny konserwatorów zabytków, z. 4, Warszawa 2011, s. 40–43.

Kucner A., Byłe Archiwum Miasta Wrocławia i najstarsze wrocławskie księgi miejskie, „Archeion” 1952, t. 21, s. 202–218.

Kucner A., Ocalałe Archiwalia w Archiwum Miejskim we Wrocławiu, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka” 1953, t. 8, s. 361–367.

Kuczyński K.A., Günther Grundmann, konserwator zabytków prowincji dolnośląskiej i jego rola w ukrywaniu dzieł sztuki w latach 1942–1945, „Zeszyty Historyczne” 2013, t. 12, s. 823–832.

Kudelski J.R., Rewindykacja dóbr kultury na Dolnym Śląsku w latach 1945–1949, „Kwartalnik Historyczny” 2016, t. 123, nr 1, s. 71–94.

Kumor-Gomułka B., Biblioteka Miejska we Wrocławiu (Stadtbibliothek Breslau) 1865–1945, Wrocław 2017.

Kumor [Gomułka] B., Księgozbiór dawnego Archiwum Miejskiego we Wrocławiu, „Roczniki Biblioteczne” 1997, z. 1–2, s. 115–123.

Listy Michała Wąsowicza do Witolda Suchodolskiego i inne źródła archiwalne 1945–1954. Rzecz o archiwach, archiwistach i archiwaliach na Dolnym Śląsku, wstęp i oprac. G. Trzaskowska, I. Łaborewicz, Wrocław 2016.

Matelski D., Losy polskiego dziedzictwa kulturalnego w latach drugiej wojny światowej i po jej zakończeniu w historiografii, „Studia Podlaskie” 2007–2008, t. 17, s. 299–318.

Przyłęcki M., Zniszczenia wojenne i odbudowa zabytków Dolnego Śląska, „Dolny Śląsk” 1996, nr 2, s. 202–208.

Rossa A., Rozwój systemów obrony przeciwlotniczej głównych państw europejskich w latach 1918–1939, „Słupskie Studia Historyczne” 2001, nr 9, s. 67–88.

Stachula A., Obrona powietrzna Polski 1918–1939, Jelenia Góra 2009.

Stasiewski B., Günther Grundmann. Leben und Werk 18921976, „Zeitschrift für Ostforschung” 1977, t. 26, s. 1–17.

Wróbel-Lipowa K., Zniszczenia i straty polskich archiwów państwowych podczas II wojny światowej i okupacji niemieckiej w Polsce, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio F, Historia” 1991–1992, t. 46–47, s. 485–497.

Informacje

Informacje: Prace Historyczne, 2025, Numer 152 (1), s. 111-128

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Zabezpieczenie i ewakuacja najcenniejszych zbiorów Stadtarchiv Breslau w latach 1939–1945
Angielski: Securing and evacuating the most valuable collections of the Stadtarchiv Breslau in 1939–1945

Autorzy

Publikacja: 26.11.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Tomasz Piędzioch (Autor) - 100%

Informacje o autorze:

Tomasz Piędzioch – doktorant w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego. Zainteresowania naukowe: historia XX wieku, historia Śląska ze szczególnym uwzględnieniem Wrocławia, ewakuacja ludności na tereny wschodnich Niemiec w czasie II wojny światowej oraz materialne dziedzictwo kulturowe.

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Zabezpieczenie i ewakuacja najcenniejszych zbiorów Stadtarchiv Breslau w latach 1939–1945

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE