FAQ

Sytuacja hydrologiczna i żeglugowa na Wiśle w latach 1674–1795 w świetle ksiąg dochodów i wydatków miasta Kazimierza przy Krakowie

Data publikacji: 26.11.2025

Prace Historyczne, 2025, Numer 152 (1), s. 33-69

https://doi.org/10.4467/20844069PH.25.004.21732

Autorzy

Szymon Kazusek
Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach
, Polska
https://orcid.org/0000-0002-5430-2544 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Tytuły

Sytuacja hydrologiczna i żeglugowa na Wiśle w latach 1674–1795 w świetle ksiąg dochodów i wydatków miasta Kazimierza przy Krakowie

Abstrakt

The article compiles a list of floods and overflows on the Vistula river in the Cracow region, then characterizes the occurrence of high water levels and ice phenomena on the river. Using historical water levels of the Vistula river in Cracow in the 19th and 20th centuries, the rhythm of the Vistula’s lifecycle in the years 1674–1795 is reconstructed. The navigational situation is discussed, paying attention to the influence of factors shaping it. Based on the collected data on the hydrological situation on the Vistula river in the 17th–20th centuries, attention is drawn to the problem of climate change.

Bibliografia

Pobierz bibliografię
Źródła rękopiśmienne

Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum miasta Kazimierza, sygn. 29/34/583–593, 29/34/595–599, 29/34/601–603, 29/34/605–637, 29/34/639–653, 29/34/655–658, 29/34/660–676, 29/34/678, 29/34/ 681, 29/34/683–684, 29/34686–687, 29/34/689–691

Archiwum Narodowe w Krakowie, Zbiór kartograficzny, sygn. 8–9, 80–81, 85

Biblioteka Naukowa Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki, Rękopisy, sygn. 444 III

Źródła drukowane

Krzyżanowski T., Wspomnienia mieszczanina krakowskiego z lat 1768–1807, wyd. W. Prokesch, Kraków 1900 (Biblioteka Krakowska, t. 12).

Wodzicki S., Wspomnienia z przeszłości od roku 1768 do roku 1840, Kraków 1873.

Opracowania

Bąkowski K., Dawne kierunki rzek pod Krakowem, „Rocznik Krakowski” 1902, t. 5, s. 138–172.

Bielański A.K., Materiały do historii powodzi w dorzeczu górnej Wisły, przyg. i uzup. J. Fiszer, Kraków 1984.

Bieniarzówna J., Stulecie upadku [w:] J. Bieniarzówna, J.M. Małecki, Dzieje Krakowa, t. 2: Kraków w wiekach XVI–XVIII, Kraków 1984, s. 357–537.

Byczkowski A., Hydrologia, t. 1, wyd. 2, Warszawa 1999.

Cyberski J., Charakterystyka hydrologiczna [w:] Dolina dolnej Wisły, red. B. Augustowski, Wrocław–Warszawa–Kraków 1982, s. 103–153.

Cyberski J., Grześ M., Gutry-Korycka M., Nachlik E., Kundzewicz Z.W., History of Floods on the River Vistula, „Hydrological Sciences Journal” 2006, t. 51, s. 799–817.

Czaja S.W., 18th20th Century Flood-Induced Changes in the Landscapes of the Mała Wisła Valley Within the Oświęcimska Basin, „Geographia Polonica” 2012, t. 85, nr 4, s. 23–31.

Dębski K., Charakterystyka hydrologiczna Polski, Łódź–Warszawa 1961.

Dygdała J., O pogodzie w Warszawie i o innych stołecznych sprawach. Informacje z listów radcy Jana Beniamina Steinhausera z lat 1760–1766, „Almanach Warszawy” 2017, t. 11, s. 99–121.

Franczak P., Rola wielkich wezbrań powodziowych w kształtowaniu życia ludności w zlewni górnej Skawy od XV wieku [w:] Współczesne problemy i kierunki badawcze w geografii, t. 2, red. P. Krążek, Kraków 2014, s. 117–129.

Gaziński R., Prusy a handel solą w Rzeczypospolitej w latach 17721795, Warszawa 2007.

Ghazi B., Przybylak R., Oliński P., Targowski M., Filipiak J., Pospieszyńska A., A Comprehensive Study of Floods in Poland in the 17th18th centuries, „Journal of Hydrology. Regional Studies” 2024, t. 53, s. 1–12.

Girguś R., Wyjątki ze źródeł o nadzwyczajnych zjawiskach hydrologicznych i meteorologicznych na ziemiach polskich w latach 16011920, Warszawa 2022.

Gołek J., Zjawiska lodowe na rzekach polskich, Warszawa 1957 (Prace PIHM, z. 48).

Gołek J., Zlodzenie rzek polskich, Warszawa 1964 (Prace PIHM, z. 63).

Górny A., Piwarski K., Kraków w czasie drugiego najazdu Szwedów na Polskę 17021709, Kraków 1932.

Grześ M., Zatory i powodzie na dolnej Wiśle. Mechanizm i warunki, Warszawa 1991.

Guldon Z., Stępkowski L., Rejestry komór celnych z terenu Korony z lat 17381767, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 1985, t. 33, nr 3, s. 215–227.

Gutry-Korycka M., Wielkie wody Wisły środkowej w ujęciu historycznym, „Prace i Studia Geograficzne” 2007, t. 38, s. 85–103.

Herman A., Powodzie i zagrożenia powodziowe w rejonie gdańskim w przeszłości historycznej [w:] Powódź w Gdańsku 2001, red. J. Cyberski, Gdańsk 2003, s. 31–34.

Inwentarz Archiwum miasta Kazimierza pod Krakowem 1335–1802, oprac. M. Friedberg, Warszawa 1966.

Izdebski A., Wnęk K., Historia klimatu Krakowa [w:] Ekobiografia Krakowa, red. A. Izdebski, R. Szmytka, Kraków 2018, s. 51–87.

Kazusek S., Spław i żegluga na Wiśle w latach 16741785 w świetle opłat mostowego w Kazimierzu przy Krakowie, „Klio. Czasopismo poświęcone dziejom Polski i powszechnym” 2024, t. 69, nr 1, s. 23–52.

Kazusek S., Spław wiślany w drugiej połowie XVIII wieku (do 1772 roku), cz. 1: Charakterystyka spławu wiślanego, Kielce 2022.

Kazusek S., Spław wiślany w drugiej połowie XVIII wieku (do 1772 roku), cz. 2: Statystyka spławu wiślanego, Kielce 2016.

Kolberg W., Wisła, jej bieg, własności i spławność, cz. 2, Warszawa 1861.

Kubus R., Gwałtowne zjawiska pogodowe oraz klęski żywiołowe na Żuławach i Mierzei w świetle kroniki kościoła ewangelickiego w Drewnicy (XVIIXVIII w.) [w:] Ekologia w Prusach Królewskich, red. W. Zawadzki, Pelplin 2023, s. 257–284.

Kulczykowski M., Kraków jako ośrodek towarowy Małopolski Zachodniej w drugiej połowie XVIII wieku, Warszawa 1963.

Laberschek J., Sieć wodna średniowiecznego Krakowa i jej gospodarcze wykorzystanie, Warszawa 2016.

Majewski A., Kronika powodzi w delcie Wisły [w:] Uwarunkowania przyrodnicze i społeczno-ekonomiczne zagospodarowania dolnej Wisły, red. Z. Churski, Toruń 1993, s. 13–28.

Majewski A., Znaki wielkiej wody w Gdańsku i na obszarze Żuław Wiślanych, „Przegląd Geofizyczny” 1970, t. 15, z. 1, s. 85–90.

Makowski J., Powodzie i zagrożenie powodziowe w rejonie Gdańska w przeszłości [w:] Powódź w Gdańsku 2001, red. J. Cyberski, Gdańsk 2003, s. 13–30.

Małecki J.M., Kraków w dobie Oświecenia [w:] J. Bieniarzówna, J.M. Małecki, Dzieje Krakowa, t. 2: Kraków w wiekach XVIXVIII, Kraków 1984, s. 539–611.

Mikulski Z., Katastrofalne powodzie w Polsce, „Czasopismo Geograficzne” 1954, t. 4, s. 380–396.

Namaczyńska S., Kronika klęsk elementarnych w Polsce i w krajach sąsiednich w latach 16481696, Lwów 1937.

Niedźwiedź T., Summer Temperatures in the Tatra Mountains During the Maunder Minimum (16451715) [w:] The Polish Climate in the European Context: An Historical Overview, ed. R. Przybylak, R. Brázdil, J. Majorowicz, Dortrecht 2010, s. 397–406.

Noga Z., Budżet miasta Krakowa na przełomie XVI i XVII w., „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” 2010, t. 70, s. 89–99.

Noga Z., Gospodarka finansowa miasta Krakowa w XVI wieku [w:] Między Zachodem a Wschodem, t. 4: Życie gospodarcze Rzeczypospolitej w XVIXVIII wieku. Materiały konferencji naukowej, red. J. Wijaczka, Toruń 2007, s. 68–80.

Oliński P., Wylewy w dolnym biegu Wisły w okresie nowożytnym, „Rocznik Elbląski” 2019, t. 29, s. 77–87.

Oliński P., Warunki pogodowe w Toruniu i okolicach w 1. połowie XVIII wieku w świetle źródeł narracyjnych, „Rocznik Toruński” 2002, t. 29, s. 49–85.

Oliński P., Wylewy Wisły w ziemi chełmińskiej w XVXVIII w. w świetle źródeł narracyjnych [w:] Město a voda. Praha, město u vody. Sborník příspěvků z 22. vědecké konference Archivu hlavního města Prahy, uspořádané ve spolupráci s Institutem mezinárodních studií Fakulty sociálních věd Univerzity Karlovy ve dnech 7. a 8. října 2003 v Clam-Gallasově paláci v Praze, red. O. Fejtová, V. Ledvinka, J. Pešek, Praha 2005, s. 95–109.

Oprychał L., Bąk A., Oprychał U., Tablice powodziowe na terenie Krakowa, „Gospodarka Wodna” 2018, nr 7, s. 211–220.

Ozga-Zielińska M., Brzeziński J., Hydrologia stosowana, Warszawa 1994.

Pawłowski B., Gorączko M., Z badań nad znakami powodziowymi w dolinie Wisły, „Gospodarka Wodna” 2014, nr 2, s. 57–63.

Piotrowicz K., Sezonowa i wieloletnia zmienność typów pogody w Krakowie, Kraków 2010.

Popiołek J., Powodzie w Warszawie przed rokiem 1800, „Almanach Warszawy” 2017, t. 11, s. 123–131.

Rocznik Hydrograficzny. Wisła i rzeki Przymorza na wschód od Wisły, 1950–1960, Warszawa 1955–1965.

Rocznik Hydrologiczny Wód Powierzchniowych. Dorzecze Wisły i rzeki Przymorza na wschód od Wisły, 1961–1980, Warszawa 1966–1985.

Skarżyńska K., O tablicach powodziowych na obszarze Krakowa (przyczynek do dziejów wezbrań Wisły pod Krakowem), „Przegląd Geofizyczny” 1961, t. 6, z. 4, s. 271–278.

Szewczuk J., Kronika klęsk elementarnych w Galicji w latach 17721848, Lwów 1939.

Szturc J., Hydrologia stosowana w zarysie, Bielsko-Biała 1995.

Wnęk K., Dzieje klimatu Galicji w latach 18481913. Wpływ zjawisk meteorologicznych na społeczno-gospodarczy rozwój Galicji, Kraków 1999.

Informacje

Informacje: Prace Historyczne, 2025, Numer 152 (1), s. 33-69

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Sytuacja hydrologiczna i żeglugowa na Wiśle w latach 1674–1795 w świetle ksiąg dochodów i wydatków miasta Kazimierza przy Krakowie
Angielski: Hydrological and navigational situation on the Vistula river in the years 1674–1795 in the light of the income and expenditure books of the town of Kazimierz near Cracow

Autorzy

https://orcid.org/0000-0002-5430-2544

Szymon Kazusek
Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach
, Polska
https://orcid.org/0000-0002-5430-2544 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach
Polska

Publikacja: 26.11.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Szymon Kazusek (Autor) - 100%

Informacje o autorze:

Dr hab. Szymon Kazusek, prof. UJK – pracownik Instytutu Historii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Zainteresowania naukowe: historia społeczno- -gospodarcza XVI–XVIII wieku, w tym szczególnie dzieje handlu w Rzeczypospolitej, uwarunkowania polityczno-prawne handlu, spław wiślany, system celny w Koronie, kupiectwo w dawnej Polsce, klęski elementarne i ich wpływ na rozwój gospodarczy, a także udział Żydów w życiu gospodarczym Rzeczypospolitej.

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Sytuacja hydrologiczna i żeglugowa na Wiśle w latach 1674–1795 w świetle ksiąg dochodów i wydatków miasta Kazimierza przy Krakowie

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE