FAQ

Parafia pw. św. Bartłomieja Apostoła w Mogilanach w świetle fragmentów kroniki parafialnej autorstwa księdza Walentego Piotrowskiego z lat 1882–1929

Data publikacji: 18.12.2025

Prace Historyczne, 2025, Numer 152 (3), s. 661-694

https://doi.org/10.4467/20844069PH.25.031.22454

Autorzy

Rafał Hryszko
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0003-2034-8947 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Tytuły

Parafia pw. św. Bartłomieja Apostoła w Mogilanach w świetle fragmentów kroniki parafialnej autorstwa księdza Walentego Piotrowskiego z lat 1882–1929

Abstrakt

This article presents a critical edition of selected excerpts from the chronicle of the parish of St. Bartholomew the Apostle in Mogilany, a village near Crakow, spanning the years 1882–1929. The entries were authored by the parish priest at the time, Rev. Walenty Piotrowski (1851–1929). Organized annually, the chronicle offers insights into a wide range of topics, including the history of the parish church, unrealized plans of its expansion, the functioning of the parish, and the broader historical context of Mogilany and neighbouring villages such as Buków, Chorowice, Konary, Kulerzów, and Włosań. Beyond ecclesiastical matters, the chronicle also includes detailed observations on yearly weather patterns, agricultural yields, and fluctuations in food prices. Rev. Piotrowski documented visits by notable figures, criminal and sensational events, as well as aspects of the local customs and traditions. Notably, the chronicle records reflections on political developments during the period of Galician autonomy, the First World War, and the early years of the newly re-established Polish state – both at the national level and within the local community. This rich and varied source offers invaluable material for research not only into the history of the parish and its church but also into the local history of Mogilany and its surrounding region.

Bibliografia

Pobierz bibliografię
Źródła rękopiśmienne

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, sygn. APA 201

Archiwum Parafii pw. św. Bartłomieja Apostoła w Mogilanach, [Piotrowski W. et al.] Historyja kościoła miejscowego i parafii mogileńskiej oraz spis wszystkich księży, którzy od r[oku1440 aż dotąd jako proboszczowie, administratorzy, wikariusze pracowali i pracują [w:] Liber memorabilium ecclesiae parochali in Mogilany, rkps bez sygn.

[Makuch J. et al.] Memorata digna. Od r[oku1860 do 14/11 1876 spisał X Jan Makuch, proboszcz miejscowy [w:] Liber memorabilium ecclesiae parochali in Mogilany, rkps bez sygn.

Źródła drukowane

„Annuario Pontificio” 1928.

Bigo J., Najnowszy skorowidz wszystkich mijscowowści z przysiółkami w Królestwie Galicyi, Wielk[imKsięstwie Krakowskim i Księs[twieBukowińskiem, Złoczów 1886.

Elenchus venerabilis cleri tam saecularis quam regularis dioecesis Cracoviensis (1882–1931), Cracoviae 1882–1931.

Ilustrowany kalendarz na rok 1879. Nakładem Wydawnictwa Czytelni Ludowej.

Krakowska księga adresowa na rok 1907, Kraków 1906.

Pamiętnik Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie 1854‒1904, Kraków 1905.

Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1908, Lwów 1908.

Skorowidz dóbr tabularnych w Galicyi z W. Ks. Krakowskiem, Kraków 1905.

Prasa

Buchwald J. ks., Sprawy sejmowe, „Dobry Pasterz”, 13 I 1883 r., t. 1, s. 3–4.

„Dziennik Polski”, 27 III 1886 r., t. 19, nr 70, s. 3.

„Dzwonek Trzeciego Zakonu Świętego Ojca Naszego Franciszka Serafickiego”.

„Głos Narodu”, 11 II 1932 r., s. 1.

„Kronika Dyecezyi Przemyskiej. Pismo Dyecezalne”, 12 XII 1918 r., s. 189–209.

„Nowa Reforma”, 25 III 1886 r., s. 2.

Opracowania

Banach R., Tarnowska diecezja [w:] Encyklopedia katolicka, t. 19, Lublin 2013, kol. 520–521.

Banach R., Tyniecka diecezja [w:] Encyklopedia katolicka, t. 19, Lublin 2013, kol. 1234–1235.

Barycz H., Łętowski Ludwik [w:] Polski słownik biograficzny, t. 18, Wrocław‒Warszawa‒Kraków 1973, s. 361–364.

Bazydło J., Isakowicz Izaak Mikołaj [w:] Encyklopedia katolicka, t. 7, Lublin 1997, kol. 497–498.

Boniecki A., Herbarz polski, t. 5, Warszawa 1902.

Boniecki A., Herbarz polski, t. 11, Warszawa 1907.

Borcz H., Nowak Anatol [w:] Polski słownik biograficzny, t. 14, Lublin 2010, kol. 30–31.

Borcz H., Solecki Łukasz [w:] Encyklopedia katolicka, t. 18, Lublin 2013, kol. 571–572.

Buszko J., Turczynowiczowa M., Konopka Józef [w:] Polski słownik biograficzny, t. 13, Wrocław‒Warszawa‒Kraków 1967–1968, s. 568–569.

Bystroń J.S., Polacy w Ziemi Świętej, Syrji i Egipcie, 1147–1914, Kraków 1930.

Dopierała K., Księga papieży, Poznań 2019.

Encyklopedia Krakowa, Warszawa‒Kraków 2000.

Franaszek P., Collegium Witkowskiego, Kraków 2014.

Gach P., Łętowski Ludwik [w:] Encyklopedia katolicka, t. 11, Lublin 2006, kol. 482–483.

Galarowski T., Mogilany. Zarys monograficzny, Wrocław‒Warszawa‒Kraków‒Gdańsk 1976.

Gawlik M., Szczepanik J., Księża katecheci diecezji krakowskiej 1880–1939. Słownik biograficzny, Kraków 2000.

Gemma T., Gałecki Antoni [w:] Polski słownik biograficzny, t. 7, Kraków 1948–1958, s. 240–241.

Gmina Mogilany dawniej i dziś, red. K. Magiera, Mogilany 2022.

Grodziski S., Franciszek Józef I (różne wydania).

Grodziski S., Sejm Krajowy galicyjski 1861–1914, t. 1, Warszawa 1993.

Grzebień L., Podstawowa bibliografia do dziejów Towarzystwa Jezusowego w Polsce, t. 2/4: Życiorysy, Kraków 2009.

Ihnatowicz I., Projekt instrukcji wydawniczej dla źródeł historycznych XIX i początku XX wieku [w:] J. Tandecki, K. Kopiński, Edytorstwo źródeł historycznych, Warszawa 2014, s. 385–412.

Ihnatowicz I., Biernat A., Vademecum do badań nad historią XIX i XX wieku, Warszawa 2003.

[red.] Isakowicz Izaak Mikołaj [w:] Polski słownik biograficzny, t. 10, Wrocław‒Warszawa‒Kraków 1962–1964, s. 170–171.

Janaczek S., Dunajewski Albin [w:] Encyklopedia katolicka, t. 4, Lublin 1983, kol. 348–349.

Janicki Z., Pierwsza polska pielgrzymka do Ziemi Św. 1907 r., Kraków 1909.

Kargol T., Jewuła Ł., Ślusarek K., Dwór, wieś i plebania w przestrzeni społecznej zachodniej Małopolski w latach 1772–1815, Kraków 2015.

Konopka J., Wieś Mogilany. Monografia, Kraków 1885.

Kosman M., Sapiehowie: 11. Adam Stefan [w:] Encyklopedia katolicka, t. 17, Lublin 2012, kol. 1096–1098.

Kracik J., Gałecki Antoni [w:] Encyklopedia katolicka, t. 5, Lublin 1989, kol. 844–845.

Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej, red. J.M. Majchrowski, Warszawa 1994.

Kufel R.R., Kancelaria, registratura i archiwum parafialne na ziemiach polskich od XII do początków XXI wieku, Zielona Góra 2011.

Kufel R.R., Kronika parafialna dawniej i dziś, „Archiva Ecclesiastica” 2017, nr 11, s. 71–88.

Kumor B., Diecezja krakowska [w:] Encyklopedia katolicka, t. 9, Lublin 202, kol. 1146–1172.

Kumor B., Granice (archi)diecezji krakowskiej (1000–1939), „Prawo Kanoniczne” 1963, t. 6, s. 535–555.

Kumor B., Solecki Łukasz [w:] Polski słownik biograficzny, t. 40, Warszawa‒Kraków 2000–2001, s. 273–276.

Louda J., Maclagan M., Les dynasties d’Europe, Paris 1993.

Madzák D.A., Seelsorge-Engagement des Redemptoristenkollegs Svatá Hora unter den Kriegsflüchtlingen in Příbram, 1914–1918, „Spicilegium Historicum Congregationis Ssmi Redemptoris” 2018, t. 66, s. 21–84.

Marszalska J.M., Pukalski Józef Alojzy [w:] Encyklopedia katolicka, t. 16, Lublin 2012, kol. 912–913.

Modzelewska B., Sembartowicz Sylwester [w:] Encyklopedia katolicka, t. 17, Lublin 2012, kol. 1389–1390.

Niedźwiedzki W., Mały słownik liturgiczny, Toruń 2003.

Nowak J., Słownik biograficzny kapłanów diecezji tarnowskiej 1786–1985, t. 1: Biskupi i kanonicy, Tarnów 1999; t. 2: A–J, Tarnów 2000; t. 3: K‒P, Tarnów 2001.

Nowina-Konopka J., Wieś Mogilany. Monografia, Kraków 1885.

Pelczar R., Rzymskokatolickie szkoły trywialne w Galicji w latach 1774–1875, Lublin 2014.

Przybylska R., Przyczyna W., Pisownia słownictwa religijnego, Tarnów 2018.

Przywara A., Reklama handlowa na łamach lwowskiej „Gazety Kościelnej” w okresie od 1900 do 1939 r. (na przykładzie wybranych roczników), „Resovia Sacra” 2020, t. 27, s. 387‒408.

Rusecki I., Szymon z Lipnicy [w:] Encyklopedia katolicka, t. 19, Lublin 2013, kol. 223–224.

Sternalski J., Mogilany dawniej i dziś, Mogilany‒Kraków 1986.

Szwagrzyk J.A., Pieniądz na ziemiach polskich X–XX wiek, Wrocław‒Warszawa‒Kraków‒Gdańsk‒Łódź 1990.

Szwedo B., Wpisani w historię miasta. Tarnobrzeski słownik biograficzny, t. 2, Tarnobrzeg 2001.

Tabaka Z., Szkolnictwo ludowe w Galicji Zachodniej u progu ery autonomicznej, „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny WSP w Krakowie” 1970, t. 35: Prace Historyczne, z. 5, s. 223–238.

Więch A.S., Kroniki parafialne jako źródło do badań społeczności lokalnych na obszarze Galicji, „Rocznik Przemyski” 2023, t. 59: Historia, z. 1 (29), s. 115–127.

Wilk S., Lauri Lorenzo [w:] Encyklopedia katolicka, t. 10, Lublin 2004, kol. 575.

Wyżga M., Archiwa parafialne w badaniach nad historią lokalną, „Małopolska” 2014, t. 16: Regiony, regionalizmy, małe ojczyzny, s. 45–53.

Zdanek M., Mogilany [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, cz. 4, Kraków 2006–2014, s. 680–684.

Zieliński Z., Puzyna Jan [w:] Encyklopedia katolicka, t. 16, Lublin 2012, kol. 952–953.

Zięba A.A., Sembartowicz Sylwester [w:] Polski słownik biograficzny, t. 36, Warszawa‒Kraków 1995–1996, s. 212–217.

Informacje

Informacje: Prace Historyczne, 2025, Numer 152 (3), s. 661-694

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Parafia pw. św. Bartłomieja Apostoła w Mogilanach w świetle fragmentów kroniki parafialnej autorstwa księdza Walentego Piotrowskiego z lat 1882–1929
Angielski: The Parish of St. Bartholomew the Apostle in Mogilany in the light of fragments of the parish chronicle by Rev. Walenty Piotrowski (1882–1929)

Autorzy

https://orcid.org/0000-0003-2034-8947

Rafał Hryszko
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0003-2034-8947 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Polska

Publikacja: 18.12.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Rafał Hryszko (Autor) - 100%

Informacje o autorze:

Dr hab. Rafał Hryszko, prof. UJ – pracownik Katedry Historii Średniowiecznej w Instytucie Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zainteresowania badawcze: historia i kultura krajów zachodniej części basenu Morza Śródziemnego, w tym późnośredniowieczna kuchnia tego obszaru, historia regionalna.

Korekty artykułu:

-

Podziękowania:

W tym miejscu pragnę podziękować ks. Józefowi Milanowi, obecnemu proboszczowi parafii w Mogilanach, za udostępnienie Liber memorabilium oraz innych źródeł archiwalnych dotyczących miejscowej parafii. Osobne wyrazy wdzięczności kieruję pod adresem ks. Mieszka Ćwiertni i ks. Wojciecha Matygi z Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie. Dziękuję również pracownikom Instytutu Historii UJ, a w szczególności dr. hab. Tomaszowi Kargolowi, profesorowi UJ, za szereg cennych uwag dotyczących przygotowania niniejszej edycji, i dr. hab. Januszowi Mierzwie, profesorowi UJ za udzieloną pomoc.

Języki publikacji:

Polski

Parafia pw. św. Bartłomieja Apostoła w Mogilanach w świetle fragmentów kroniki parafialnej autorstwa księdza Walentego Piotrowskiego z lat 1882–1929

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE