FAQ

Inwigilacja polskich Żydów powracających z Izraela do PRL w latach 1948–1970

Data publikacji: 26.11.2025

Prace Historyczne, 2025, Numer 152 (1), s. 175-192

https://doi.org/10.4467/20844069PH.25.010.21738

Autorzy

Ewa Węgrzyn
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0001-8626-3255 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Tytuły

Inwigilacja polskich Żydów powracających z Izraela do PRL w latach 1948–1970

Abstrakt

After World War II, only a few Jews chose to remain in Poland. Most decided to leave, mainly for Israel, during the four waves of exodus, between 1945 and 1970. Unfortunately, some of them did not find their way to the New Homeland in the Middle East and wanted to return to Poland. Authorities in Warsaw as well as in Jerusalem were reluctant to grant permission for re-emigration from the Jewish State to the Polish People’s Republic. Only holders of Polish citizenship, as well as the so-called “useful element” for the State on the Vistula River, could count on the request being granted. Upon their return to Poland, however, these individuals were under surveillance, and their fate largely depended on the favor of the authorities and the Security Service.

Bibliografia

Pobierz bibliografię
Źródła archiwalne

Central Zionist Archives, sygn. S6/6035: List A. Leonowa do B. Duwdewaniego, 20 XII 1957 r.

Archiwum Akt Nowych w Warszawie, KC PZPR, sygn. 237/XIV-137; sygn. 28324/V-59

Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Ministerstwo Administracji Publicznej, sygn. 237/786

Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie, sygn. 0298/806; sygn. 002559/1, t. 1; Biuro Udostępnień, sygn. 1585/2935; sygn. 1685/3558; sygn. 002559/1, t. 1; sygn. 003172/40/2

Archiwum Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Warszawie, sygn. z-12, w-14, t-344

Źródła drukowane

Encyclopedia of Zionism and Israel, t. 1–2, red. R. Patai, New York 1971.

Gar B., Hannami bemiwchan klitat alija haArec [Czy podołaliśmy egzaminowi z absorpcji i emigracji do Izraela], „HaArec” 1 II 1957 r., s. 4.

Jerusalem, Central Bureau of Statiscics, „Jarchon Statisti LeIsrael” [Miesięcznik statystyczny dotyczący Izraela] 1959, nr 1 (10), s. 1–120.

Kącka B., Stępka S., Repatriacja ludności polskiej z ZSRR 1955–1959. Wybór dokumentów, Warszawa 1994.

Rudnicki S., Silber M., Stosunki polsko-izraelskie (1945–1967). Wybór dokumentów, Warszawa 2009.

Samet S., Olim miPolin rocim laszuw [Emigranci chcą powrócić do Polski], „HaArec”, 10 III 1957 r., s. 3.

Opracowania

Aparat bezpieczeństwa wobec mniejszości narodowych w Polsce w latach 1944–1956, red. J. Syrnyk, Warszawa 2019.

Bagiński W., Wywiad cywilny Polski Ludowej w latach 1945–1961, Warszawa 2017.

Bauer Y.Flight and Rescue. Brichah. The Organized Escape of the Jewish Survivors of Eastern Europe 19441948, New York 1970.

Berendt G., Życie żydowskie w Polsce w latach 1950–1956. Z dziejów Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce, Gdańsk 2006.

Berendt G., Grabski A., Stankowski A., Studia z historii Żydów w Polsce po 1945 roku, Warszawa 2000.

Berendt G., Grabski A., Między emigracją a trwaniem. Syjoniści i komuniści żydowscy w Polsce po Holocauście, Warszawa 2003.

Bronsztejn S., Z dziejów ludności żydowskiej na Dolnym Śląsku po II wojnie światowej, Wrocław 1993.

Gutman Y., HaJehudim bePolin achrei milchemet haolam hasznija [Żydzi w Polsce po II wojnie światowej], Jerusalem 1985.

Juchniewicz M., Repatriacja ludności polskiej z ZSRR w latach 1955–1959, Warszawa 2000.

Kwiek J., Nie chcemy Żydów u siebie. Przejawy wrogości wobec Żydów 1944–1947, Warszawa 2021.

Latuch M., Repatriacja ludności polskiej w latach 1956–1960 na tle zewnętrznych ruchów wędrówkowych, Warszawa 1961.

Redlich S., Na rozdrożu. Żydzi w powojennej Łodzi 1945–1950, [Łódź 2012].

Ruta M., Bez Żydów? Literatura jidysz w PRL o Zagładzie, Polsce i komunizmie, Kraków–Budapeszt 2012.

Ruta M., Nie nad rzekami Babilonu. Antologia poezji jidysz w powojennej Polsce, Kraków–Budapeszt 2012.

Rykała A., Przemiany społeczno-kulturalne mniejszości żydowskiej w Polsce po drugiej wojnie światowej, Łódź 2007.

Silber M.Immigrants from Poland Want to Go Back. The Politics of Return Migration and Nation Building in 1950s Israel, „Journal of Israeli History” 2008, vol. 27 (2), s. 201–219.

Stankowski A., Nowe spojrzenie na statystyki dotyczące emigracji Żydów z Polski po 1944 roku [w:] G. Berendt, A. Grabski, A. Stankowski, Studia z historii Żydów w Polsce po 1945 roku, Warszawa 2000, s. 103–151.

Stankowski A., Weiser P., Demograficzne skutki Holokaustu [w:] Następstwa zagłady Żydów. Polska 1944–2010, red. F. Tych, M. Adamczyk-Garbowska, Warszawa 2011, s. 15–38.

Stola D., Kraj bez wyjścia? Migracje z Polski 1949–1989, Warszawa 2010.

Stosunki polsko-izraelskie (1945–1967). Wybór dokumentów, red. S. Rudnicki, M. Silber, Warszawa 2009.

Szaynok B., Ludność żydowska na Dolnym Śląsku 1945–1950, Wrocław 2000.

Szaynok B., Polska–Izrael 1948–1967 [w:] Brzemię pamięci. Współczesne stosunki polsko-izraelskie, red. E. Kossewska, Warszawa 2009, s. 15–30.

Szaynok B., Polska i Izrael w czasie rządów Gomułki 1956–1970 [w:] Między październikiem a grudniem. Polityka zagraniczna doby Gomułki, red. K. Ruchniewicz, B. Szaynok, J. Tyszkiewicz, Toruń 2005, s. 121–136.

Szaynok B., Problematyka żydowska w polityce komunistów w latach 1949–1953 [w:] Nusech Pojln. Studia z dziejów kultury jidysz w powojennej Polsce, red. M. Ruta, Kraków–Budapeszt 2008, s. 185–203.

Szaynok B., Z historią i Moskwą w tle. Polska a Izrael 1944–1968, Warszawa 2007.

Węgrzyn E., Wyjeżdżamy! Wyjeżdżamy?! Alija gomułkowska 1956–1960, Kraków 2016.

Informacje

Informacje: Prace Historyczne, 2025, Numer 152 (1), s. 175-192

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Inwigilacja polskich Żydów powracających z Izraela do PRL w latach 1948–1970
Angielski: Surveillance of Polish Jews returning from Israel to the People’s Republic of Poland in 1948–1970

Autorzy

https://orcid.org/0000-0001-8626-3255

Ewa Węgrzyn
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0001-8626-3255 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Polska

Publikacja: 26.11.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Ewa Węgrzyn (Autor) - 100%

Informacje o autorze:

Dr Ewa Węgrzyn – adiunkt w Zakładzie Historii Żydów w Instytucie Judaistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zainteresowania naukowe: historia Żydów polskich po 1945 roku, emigracja Żydów z Polski do Izraela po II wojnie światowej, historia współczesnego Izraela, język hebrajski.

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Inwigilacja powracających Żydów polskich z Izraela do PRL w latach 1948–1970

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE