FAQ

Goralenvolk w liczbach ‒ mity i fakty

Data publikacji: 18.12.2025

Prace Historyczne, 2025, Numer 152 (3), s. 577-599

https://doi.org/10.4467/20844069PH.25.027.22450

Autorzy

Konrad Wnęk
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0001-6758-2349 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Tytuły

Goralenvolk w liczbach ‒ mity i fakty

Abstrakt

The article addresses the problem of the size of the Goralenvolk – the “highland nation” artificially created by the German occupiers during World War II – as an ethnic group. This was aimed at breaking up the unity of Polish society by singling out this group and persuading it to cooperate with the aggressor. To date, historiography and historical memory have perpetuated false or inaccurate data about its numbers, repeated unreflectively by many historians and journalists. The author presents examples of false historical memory perpetuated in the form of publications in school and academic textbooks and LLM models, confronting them with data from studies and archival sources. In doing so, he uses archival data from the hitherto unpublished results of the March 1, 1943 census of the General Government, on the basis of which he established new counts of those classified as Goralenvolk. Instead of the previously unconfirmed data in the sources, it was determined that in absolute numbers it amounted to 18621 people in the Neumarkt district, or about 10% of the population instead of the 18% previously reported.

Bibliografia

Pobierz bibliografię
Źródła archiwalne

Archiwum Muzeum Tatrzańskiego, Komitet Góralski, sygn. AR/NO/1469/1

Archiwum J. Berghauzena, teczka „Goralenvolk”, Komitet Góralski, sygn. AR/NO/123

Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. IT 2240-II

Archiwum Narodowe w Krakowie, o. Nowy Sącz, Starostwo Powiatowe w Nowym Targu, sygn. 31/1045/15

Źródła drukowane

Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis für das Generalgouvernement auf Grund der Summarischen Bevölkerungsbestandsaufnahme am 1. März 1943, Statistischen Amt des Generalgouvernements, Krakau 1943.

Kraj. Agencja informacyjna IP, „Kraj” 1943, nr 2.

Verordnung über eine summarische Bestandsaufnahme der Bevölkerung im Generalgouvernement. Rozporządzenie o sumarycznym spisie ludności w Generalnym Gubernatorstwie, „Verordnungsblatt für das Generalgouvernement. Dziennik Rozporządzeń dla Generalnego Gubernatorstwa”, 1942, t. 111.

Opracowania

Brzoza C., Polska w czasach niepodległości i II wojny światowej (1918‒1945), Kraków‒Warszawa 2003.

Friszke A., Polska ‒ losy państwa i narodu 1939‒1989, Warszawa 2003.

Historia. Podręcznik. Liceum i technikum. Zakres rozszerzony. 4, red. A. Dusiewicz, Warszawa 2022.

Jasiński M., Kenkarty z literą „G”. Ile ich było?, „Tatry” 2014, nr 3 (49), s. 110–115.

Kuraś B., Smoleński P., Krzyżyk niespodziany. Czas Goralenvolk, Wołowiec 2017.

Roszkowski W., Historia Polski 1914‒2005, Warszawa 2006.

Sobczak L., Goralenvolk, praca magisterska w maszynopisie, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń 2007.

Szatkowski W., Akcja „Goralenvolku” na terenie Rabki w latach 1939–1945, „Zeszyty Rabczańskie” 2014, nr 2, s. 51–66.

Szatkowski W., Goralenvolk. Historia zdrady, Zakopane 2012.

Śniegocki R., Zielińska A., Zrozumieć przeszłość. 4, Warszawa 2024.

Ustrzycki M., Ustrzycki J., Historia. II wojna światowa. Podręcznik do szkół ponadpodstawowych. Część 1. 4, Gdynia 2022.

Wnęk K., Metoda badania wiarygodności masowych źródeł historycznych, baz danych opracowań badawczych, „Przeszłość Demograficzna Polski” 2016, t. 38, s. 119–134.

Wnuk W., Byłem z wami, Warszawa 1985.

Wnuk W., Walka podziemna na szczytach, Warszawa 1980.

Netografia

Goralenvolk. O zinstytucjonalizowanej i największej polskiej kolaboracji z Niemcami pisze Paweł Smoleński, 19 VI 2002 r., https://wyborcza.pl/duzyformat/7,127290,885268.html [dostęp: 29 XII 2024 r.].

Góralu, czy ci nie żal (zdrady)? Film „Biała odwaga” przełamuje tabu wokół Goralen-volkhttps://oko.press/film-biala-odwaga-przelamuje-tabu-wokol-goralenvolk [dostęp: 11 I 2025 r.].

Stwierdzenie stanu ludności w Gen. Gubernatorstwie w dniu 1 marca 1943 r. Instrukcja dla komisji spisowych, Regierung des Generalgouvernements. Staatssekretariat. Statistisches Amt, https://mbc.cyfrowemazowsze.pl/dlibra/publication/21809/edition/17638/content [dostęp: 14 III 2025 r.].

Informacje

Informacje: Prace Historyczne, 2025, Numer 152 (3), s. 577-599

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Goralenvolk w liczbach ‒ mity i fakty
Angielski: Goralenvolk in numbers – myths and facts

Autorzy

https://orcid.org/0000-0001-6758-2349

Konrad Wnęk
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0001-6758-2349 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Polska

Publikacja: 18.12.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Konrad Wnęk (Autor) - 100%

Informacje o autorze:

Dr hab. Konrad Wnęk, prof. UJ – pracownik Katedry Historii Kultury, Nauk Pomocniczych Historii i Archiwistyki w Instytucie Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zainteresowania badawcze: demografia historyczna, historia gospodarcza oraz społeczna XIX i XX wieku, metody kwantytatywne w badaniach historycznych, ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień ludnościowych, wykorzystanie GIS w badaniach historycznych, analiza danych przestrzennych.

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Liczba wyświetleń: 353

Liczba pobrań: 116

Goralenvolk w liczbach ‒ mity i fakty

Goralenvolk w liczbach ‒ mity i fakty

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE