FAQ

Czy Petro Łodij (Piotr Łody) jako profesor Uniwersytetu Lwowskiego (1787–1802) posługiwał się literackim językiem rosyjskim? Kilka uwag o języku wykładowym w Studium Ruthenum

Data publikacji: 26.11.2025

Prace Historyczne, 2025, Numer 152 (1), s. 91-109

https://doi.org/10.4467/20844069PH.25.006.21734

Autorzy

Jarosław Moklak
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0003-1829-4046 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Tytuły

Czy Petro Łodij (Piotr Łody) jako profesor Uniwersytetu Lwowskiego (1787–1802) posługiwał się literackim językiem rosyjskim? Kilka uwag o języku wykładowym w Studium Ruthenum

Abstrakt

Since there is an opinion in the literature on the subject that Lodiy at Studium Ruthenum used the literary Russian language, the author of the article argues with this statement and gives examples indicating that the Lodiy’s language belongs to Ukrainian culture. The author explains the meanings of the terms ‘Rusyn’ and ‘Russian’ and compares the language of Lodiy’s textbook published in Lviv to Ivan Isaev’s textbook published in St. Petersburg. The author pays special attention on the alphabetical differences between the languages of Lodiy’s and Isaev’s. In conclusion, the author states that the identification of the social, cultural and political environment of Studium Ruthenum, which influenced on the formation of Ukrainian literature in Galicia at the end of the 18th century, is an important impact on the assessment of the Lodiy’s language.

Bibliografia

Pobierz bibliografię
Źródła archiwalne

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, Wydział Filozoficzny, sygn. I 39

Biblioteka Jagiellońska w Krakowie, rkps 5360: Notaty luźne do dziejów Uniwersytetu krakowskiego, jego domów, burs i kolonii, t. 7: Wypisy do dziejów kolejnych rektorów

Źródła drukowane

Acta Patriarchatus Constantinopolitani, wyd. F. Miklosich, I. Müller, t. 2, Vindobonae 1862.

Analecta Byzantino-Russica, Acta electionis episcoporum Russie temporibus Theognosiae metropolitae Kijoviensis, wyd. W. Regel, Petropoli 1891.

Baumeister F.C., Elementa philosophiae recentioris, usibus iuventutis scholasticae accomodata et pluribus sententiis exemplisque ex veterum scriptorum Romanorum monimentis illustrata, Lipsiae 1755 (1781 i inne wydania).

Monumenta Germaniae Historica. Scriptorum, t. 3: Thietmari chronicon, Hannoverae 1839.

Monumenta Poloniae Historica, t. 1, Lwów 1864.

Stenograficzne sprawozdania Sejmu Krajowego Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Ksiestwem Krakowskim, Lwów, 21. posiedzenie 4. sesji 2. kadencji z 27 grudnia 1866 roku.

Logičeskìâ nastavlenìâ rukovodstvuûŝìâ. Kʺ poznanìûi različenìû istinnago otʺ ložnago. Vʺ polʹzu studentovʺ Sanktpeterburgskago Pedagogičeskago Instituta, Sočinennyâ […] Petromʺ Lodìemʺ. Vʺ Sanktpeterburgě vʺ tipografìi Ìos. Ìoannesova, 1815 goda

(Matthiasa Dannenmayra… nauczanie historii cerkiewnej N.T. [Nowego Testamentu], łacińskie wydanie przez Teodora Zachariasewycza…na język ruski przetłumaczone, część pierwsza, we Lwowie, roku 1790).

Hristìana Bavmejstera nravoučitelʹnaâ Filosofìâ vʺ polʹzu blagorodnago ûnošestva perevedena sʺ latinskago … Ivanomʺ Isaevymʺ. Pečatana … 1783 goda [Sanktpeterburgʺ].

(Christiana Baumeistera… nauczanie mądrości moralnej, zawierające mądrość praktyczną, ogólne prawo naturalne, etykę i politykę, z łacińskiego na język rossyjski przetłumaczone przez Petra Lodija… we Lwowie… roku 1790).

Słowniki

Miklosich F., Lexicon Palaeoslovenico-Graeco-Latinum, Vindobonae 1862–1865.

Russkìj enciklopedičeskìj slovarʹ, t. 5, S. Peterburgʺ1875.

Prasa

„Gazeta Lwowska” 1859, nr 182.

Opracowania

Academia militans. Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie, red. A. Redzik, Kraków 2015 (wyd. 2: 2017).

Androhovič A., Lʹvìvsʹke „Studium Ruthenum, „Zapiski Naukovogo Tovaristva ìmenì Ševčenka” 1921, t. 131, s. 123–195; 1922, t. 132, s. 185–217; 1925, t. 136–137, s. 43–105; 1927, t. 146, s. 33–118; 1929, t. 150, s. 1–80.

Bajcura T., Zakarpato-ukrainskaâ intelligenciâ v Rossii v pervoj polovine XIX veka, Prâšev 1971.

Finkel L., Starzyński S., Historya Uniwersytetu Lwowskiego, Lwów 1894.

Garasevičʺ Ì, O prepodavanìâhʺ na russkomʺ âzycě vʺ vseučiliŝi Lvovskomʺ zavedenyhʺ vsemilostivějšimʺ Ìmperatoromʺ Ìosifomʺ II, „Zorâ Galicka” 1851, nr 61–64.

Getka J., U progu modernizacji. Ruskojęzyczne drukarstwo bazyliańskie XVIII wieku, Warszawa–Lublin 2019.

Gillelʹson M.I., Molodpj Puškin i arzamasskoe bratstvo, Izdatelʹstvo „Nauka”, Leningrad 1974.

Ilkiw-Swydnycki M., Kaczmar W., Pierwsze katedry (1784–1805) [w:] Historia w Uniwersytecie Lwowskim. Badania i nauczanie (do 1939 roku), red. J. Maternicki, J. Pisulińska, L. Zaszkilniak, Rzeszów 2016.

Karin A.D., Kulʹturnye svâzi Karpatskoj Rusi s Rossiej v pervoj polovine XIX v., „Vestnik Severo-Vostočnogo Federalʹnogo Universiteta imeni M.K. Ammosova 2017, Seriâ Istoriâ, Politologiâ. Pravo, nr 1.

Kravčuk Ì., Petro Lodìj Nastanovi logìki, „Vìsnik Kiïvsʹkogo nacìonaľnogo unìversitetu”,Fìlosofìâ, Polìtotologìâ, nr 84–86, s. 42–45.

Kravčuk Ì., Petro Lodìj âk predstavnik ukraïnsʹkoï akademìčnoï fìlosofìï, Avtoreferat disertacìï na zdobuttâ naukovogo stupenâ kandidata fìlosofsʹkih nauk, specìalʹnìstʹ 09.00.05, Ìstorìâ fìlosofìï, Kiïvsʹkij nacìonalʹnij unìversitet ìmenì Tarasa Ševčenka, Kiïv 2008.

Levicʹkij Ì.Em., Poglâd na rozvìj nizšogo ì visšogo škìlʹnictva v Galičinï v rr.17721800, ì rozvìj rusʹko-narodnogo škìlʹnictva v rr. 18011820 [w:] Materìâli do kulʹturnoï ìstorìï Galicʹkoï Rusi XVIII i XIX vìku, U Lʹvovì 1902, s. 103–144.

Łesiów M., Wzbogacenie słownictwa ukraińskiego poprzez Cerkiew i religię chrześcijańską, „Warszawskie Zeszyty Ukrainoznawcze” 2001, nr 11–12, s. 102–108.

Mażulis-Frydel A., Cerkiewizmy w rosyjskim języku literackim XIX i XX wieku, Kraków 2000.

Mìrčuk Ì., Petro Lodìj ta jogo pereklad Elementa philosophiae Baumajstera/Peter Lodyj und seine Übersetzung der Elementa philosophiae von Christian Baumeister, „Abhandlungen des Ukrainischen Wissenschaftlichen Institutes in Berlin” 1927, t. 1, s. 90–112.

Moklak J., „Studium Ruthenum” jako struktura szkolnictwa wyższego w XVIII wieku, „Nowa Ukraina. Zeszyty Historyczno-Politologiczne” 2015, nr 15, s. 5–12.

Moklak J., The Beginnings of Studium Ruthenum. A Contribution to the History of the Ukrainian Education in Galicia, 17791787, „Galicja. Studia i Materiały” 2021, nr 7, s. 30–45.

Mozer M., Movnij svìt lʹvìvsʹkogo Studium Ruthenum [w:] Pričinki do ìstorìï ukraïnsʹkoï movi, Harkiv 2008, s. 352365.

Mozgova N., Priznačennâ logìki v teorìï pìznannâ Petra Lodìâ, „Versus” 2014, nr 2 (4), s. 24–27.

Nedzelʹskij E., Očerk karpatorusskoj literatury, Užgorod 1932.

Ogìênko Ì. (Mitropolit Ìlarìon), Ìstorìâ ukraïnsʹkoï lìteraturnoï movi, Uporâd., avt. Peredmovi ì komentarìv M.S. Timošik, Kiïv 2004.

Sinicâ A., Ìstorìâ logìčnih doslìdženʹ u lʹvìvsʹkomu unìversitetì (XVIIper. pol. XX st.), „Vìsnik Lʹvìvsʹkogo unìversitetu” 2011, serìâ Fìlosofsʹki nauki, nr 14, s. 31–41.

Sinicâ A., Stanovlennâ ì rozvitok ìstoriko-fìlosofsʹkih doslìdženʹ u lʹvìvsʹkomu unìversitetì: do 25rìččâ kafedri ìstorìï fìlosofìï, „Vìsnik Lʹvìvsʹkogo unìversitetu” 2019, serìâ Fìlosofsʹki nauki, nr 24, s. 52–72.

Straszewski M., Dzieje filozoficznej myśli polskiej w okresie porozbiorowym, t. 1, Kraków 1912.

Usenko Ì.B., Muzika Ì.V., P.D. Lodìj: fìlosof, pravoznavecʹ, prosvìtnik, „Časopis Kiïvsʹkogo unìversitetu prava” 2016, nr 2, s. 12–19.

Voznâk M., Do harakteristiki Petra Lodìâ, „Zapiski Naukovogo Tovaristva ìmenì Ševčenka” 1913, t. 113, s. 148–155.

Witkowski W., Język rosyjski. Historia języka literackiego, Kraków 2011.

Zubrzycki D., Historyczne badania o drukarniach rusko-słowiańskich w Galicji, Lwów 1836.

Informacje

Informacje: Prace Historyczne, 2025, Numer 152 (1), s. 91-109

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Czy Petro Łodij (Piotr Łody) jako profesor Uniwersytetu Lwowskiego (1787–1802) posługiwał się literackim językiem rosyjskim? Kilka uwag o języku wykładowym w Studium Ruthenum
Angielski: Did Petro Lodiy (Piotr Lody), as a professor at the University of Lviv (1787–1802), use literary Russian? Some remarks on the language of instruction in Studium Ruthenum

Autorzy

https://orcid.org/0000-0003-1829-4046

Jarosław Moklak
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0003-1829-4046 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Polska

Publikacja: 26.11.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Jarosław Moklak (Autor) - 100%

Informacje o autorze:

Prof. dr hab. Jarosław Moklak – pracuje w Instytucie Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zainteresowania naukowe: historia Ukrainy i stosunków polsko-ukraińskich w XIX i XX wieku, dzieje szkolnictwa w Galicji, formowanie się tożsamości ukraińskich grup etnicznych, emigracja ukraińska do Ameryki Północnej.

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Czy Petro Łodij (Piotr Łody) jako profesor Uniwersytetu Lwowskiego (1787–1802) posługiwał się literackim językiem rosyjskim? Kilka uwag o języku wykładowym w „Studium Ruthenum”

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE