FAQ
logo Uniwersytetu Jagiellońskiego
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Zeszyt 182

First View (2026) Następne

Data publikacji: 30.06.2026

Licencja: CC BY 4.0  ikona licencji

Redakcja

Redaktor naczelny dr hab., prof. UJ Janusz Siwek

Sekretarz redakcji dr Aneta Pawłowska-Legwand

Redaktor numeru dr Robert Guzik

Zawartość numeru

Jadwiga Gałka

Prace Geograficzne, Zeszyt 182, First View (2026), s. 9-21

Celem pracy jest charakterystyka rejestrowanej imigracji osób nieposiadających obywatelstwa polskiego oraz identyfikacja głównych wzorców ich osiedlania się w układzie gmin. Podstawę empiryczną stanowią dane rejestru PESEL obejmujące zameldowania cudzoziemców na pobyt stały w badanym okresie. W analizie zastosowano sumaryczny współczynnik zameldowań na 10 tys. ludności, co pozwoliło ograniczyć wpływ wahań przypadkowych i uwidocznić trwałe tendencje przestrzenne. Wyniki wskazują na wyraźną koncentrację cudzoziemców w dużych ośrodkach miejskich i ich strefach podmiejskich, a także w wybranych gminach przygranicznych oraz obszarach atrakcyjnych gospodarczo. Stwierdzono również istotne różnice w rozmieszczeniu w zależności od makroregionu świata i kraju obywatelstwa, co odzwierciedla odmienne strategie osiedleńcze oraz znaczenie czynników strukturalnych, takich jak sytuacja na rynku pracy, dostępność usług i funkcjonowanie sieci migracyjnych.
Czytaj więcej Następne

Dawid Kozubek, Barbara Konecka-Szydłowska

Prace Geograficzne, Zeszyt 182, First View (2026), s. 23-51

Głównym celem artykułu jest określenie roli kapitału terytorialnego jako metaczynnika rozwoju społeczno-gospodarczego układów obwarzankowych małych miast. Zakres przestrzenny pracy dotyczy wybranych gmin miejskich (miast do 20 tys. mieszkańców) i ich wiejskich odpowiedników (gmin obwarzankowych) położonych w województwie wielkopolskim, którymi są: Chodzież, Czarnków, Obrzycko, Słupca oraz Złotów. Zakres czasowy obejmuje natomiast ujęcie statyczne dotyczące roku 2022, zaś dynamiczne dotyczy lat 2012–2022. Postępowanie badawcze składa się z pięciu etapów. W pierwszym przeprowadzono przegląd literatury dotyczący istoty i znaczenia pojęcia kapitału terytorialnego oraz jego czynników traktowanych jako aspekty rozwoju społeczno-gospodarczego. W kolejnym, drugim etapie pracy, dokonano doboru metod badawczych i źródeł danych, które posłużyły do analizy wybranego zagadnienia. W trzecim etapie przedstawiono syntetyczną charakterystykę obszaru badań, obejmującą układy obwarzankowe małych miast w województwie wielkopolskim. W czwartym, zasadniczym etapie pracy, omówiono wyniki badań, które dotyczyły: 1) identyfikacji poziomu rozwoju kapitału terytorialnego oraz jego dynamiki, a także 2) identyfikacji czynników wpływających na poziom tego kapitału w kontekście analizowanych układów na tle gmin badanego województwa. W piątym, ostatnim etapie, podjęto dyskusję oraz zaprezentowano wnioski, które pozwalają stwierdzić, że układy obwarzankowe małych miast w województwie wielkopolskim wykazują zróżnicowaną rolę kapitału terytorialnego jako metaczynnika rozwoju społeczno-gospodarczego, co uzasadnia potrzebę wdrażania i realizacji terytorialnie zorientowanej polityki rozwoju (place based-policy) na szczeblu lokalnym.
Czytaj więcej Następne

Natalia Oniszczuk, Magdalena Kugiejko

Prace Geograficzne, Zeszyt 182, First View (2026), s. 53-72

Istnieje coraz więcej dowodów na postępującą degradację środowiska Arktyki, przejawiającą się wzrostem temperatur, topnieniem lodu oraz coraz częstszym występowaniem zjawisk ekstremalnych. W tym kontekście rozwój turystyki na Spitsbergenie powinien pozostawać w równowadze z ochroną przyrody. Celem niniejszego badania jest analiza doświadczeń związanych z turystyką i opinii na temat działań z zakresu zrównoważonego rozwoju, a także ocena potencjału utworzenia geoparku na Svalbardzie. Zastosowano przegląd literatury dotyczącej zrównoważonego rozwoju oraz Spitsbergenu jako destynacji arktycznej, częściowo ustrukturyzowane wywiady z lokalnymi przedstawicielami (n = 12) oraz badania ankietowe przeprowadzone wśród mieszkańców Spitsbergenu i turystów (n = 104). Wyniki wskazują, że koncepcja geoparku została ogólnie oceniona pozytywnie, a 75% respondentów dostrzega korzyści geoparków dla środowiska i dziedzictwa przyrodniczego. Jednocześnie 70% badanych wyraziło obawy związane z komercjalizacją, 64% z nadmiernym natężeniem ruchu turystycznego, a 40% z degradacją środowiska. Odpowiedzi na pytania otwarte ujawniły zarówno nadzieje związane z nowymi miejscami pracy i wzrostem świadomości ekologicznej, jak i frustrację wynikającą ze wzrostu kosztów życia oraz rosnącej presji na infrastrukturę, szczególnie w związku z ruchem statków wycieczkowych.
Czytaj więcej Następne

Marta Raczyńska-Kruk , Aleksandra Wardzyńska, Marcin Wereszczyński

Prace Geograficzne, Zeszyt 182, First View (2026), s. 73,-94

Artykuł przedstawia propozycję kartograficznej analizy indywidualnych narracji genealogicznych. Wykorzystując metodologię badań jakościowych do pozyskania materiału źródłowego – opowieści informatorów o losach przodków i prowadzonych poszukiwaniach genealogicznych – oraz obróbki i interpretacji danych przestrzennych, autorzy zgłębiają złożoną naturę pamięci genealogicznej jednostki. Pamięć genealogiczna to tzw. pamięć zbierana, innymi słowy konstruowana w toku poszukiwań i interpretacji źródeł genealogicznych. Ma ona charakter wyraźnie przestrzenny: rozpina się na sieci miejsc kluczowych w historii rodziny, od gniazd rodzinnych po trasy migracji, przesiedleń czy szlaki bojowe przodków, układających się w swoiste geobiografie. To na tej płaszczyźnie pamięć rodzinna przenika się z szerszymi kręgami pamięci – narodową i powszechną – legitymizując tożsamość genealoga. Na tak ukształtowany pejzaż historii rodzinnej nakładają się wreszcie własne doświadczenia przestrzenne badacza, takie jak kwerendy archiwalne, poszukiwania grobów czy sentymentalne podróże śladami przodków. Badania, których wynikiem są przedstawione w artykule studia przypadku, opierają się na teoriach z zakresu memory studies i geografii człowieka, podkreślając zarówno zbiorowy, jak i indywidualny charakter pamięci genealogicznej. Artykuł argumentuje, że rozwijająca się we współczesnej Polsce oraz w krajach zachodnich demokratyczna genealogia – w odróżnieniu od akademickiej genealogii będącej nauką pomocniczą historii – wykorzystuje przestrzeń jako medium zakotwiczające historie rodzinne i determinujące kształt wiedzy, wyobraźni oraz pamięci samych genealogów. Analizie służą trzy wyselekcjonowane studia przypadku, każde ukazujące odrębną konfigurację przestrzenną pamięci genealogicznej (genealogia zakorzeniona, genealogia „wędrująca”, genealogia pisana geobiografiami jednostek), odnoszącą się do wybranych wątków polskiej pamięci zbiorowej oraz jej motywów peryferycznych, co uwidacznia złożoność i niejednoznaczność pamięci genealogicznej. Artykuł pozycjonuje geografię i kartografię jako istotne narzędzia w analizie historii rodzinnej i struktury pamięci genealogicznej, podkreślając jej narracyjny, subiektywny i emocjonalny charakter.
Czytaj więcej Następne

Beata Namyślak, Waldemar Spallek

Prace Geograficzne, Zeszyt 182, First View (2026), s. 95-113

Celem przeprowadzonych badań było określenie wewnętrznych i zewnętrznych powiązań klastrów energii zlokalizowanych na obszarze województwa dolnośląskiego. Autorzy dążyli do uzyskania odpowiedzi na następujące pytania: Jakie jest rozmieszczenie, liczebność i struktura klastrów energii w badanym regionie? Jakie działania są celem zawiązywanych powiązań wewnętrznych? Z jakimi podmiotami klastry budują relacje zewnętrzne? Obszarem badań był jeden z 16 regionów administracyjnych Polski – województwo dolnośląskie. W badaniu zastosowano metodę CAWI (Computer-Assisted Web Interview) oraz ustrukturyzowane wywiady pogłębione TDI (Telephone In-Depth Interview). Zidentyfikowano i zbadano 14 aktywnych klastrów energii. Wyniki pokazały, że działalność klastrów wspiera transformację energetyczną, rozwój technologii i edukację ekologiczną. Badane klastry zawiązały się głównie wokół miast średnich, liczących 20–50 tys. mieszkańców, budując tam sieć lokalnych powiązań z podmiotami działającymi w sektorze elektroenergetycznym. Powiązania wewnętrzne w klastrach dotyczyły głównie przepływu wiedzy, wspólnych strategii rozwoju, promocji, szkoleń i doskonalenia zawodowego. Rzadko występował przepływ pracowników. Powiązania zewnętrzne najczęściej łączyły klastry energii z jednostkami samorządu terytorialnego, organizacjami pozarządowymi i sektorem usług elektroenergetycznych, rzadziej z sektorem B+R czy przemysłem. Nie stwierdzono istotnego wpływu odległości między podmiotami na intensywność współpracy.
Czytaj więcej Następne