Wielkość i charakterystyka strumieni dojazdów uczniów do szkół ponadpodstawowych w wybranych polskich miastach regionalnych
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 12.12.2025
Prace Geograficzne, 2025, Zeszyt 180, s. 151-172
https://doi.org/10.4467/20833113PG.25.030.22984Autorzy
Wielkość i charakterystyka strumieni dojazdów uczniów do szkół ponadpodstawowych w wybranych polskich miastach regionalnych
Główny przedmiot rozważań w artykule stanowią przemieszczenia uczniów do szkół ponadpodstawowych zlokalizowanych w 10 miastach Polski – 4 będących obecnie stolicami województw (Toruń, Kielce, Zielona Góra, Gorzów Wielkopolski) oraz 6 ośrodków o zbliżonym potencjale (Częstochowa, Radom, Płock, Kalisz, Koszalin, Słupsk). Zasadniczym celem jest określenie społecznych i przestrzennych determinant wyboru miejsca pobierania nauki, uwzględniając położenie miasta docelowego oraz jego rangę w obecnym podziale administracyjnym kraju. Rozważana jest skala przestrzenna dojazdów do poszczególnych badanych ośrodków, w tym liczba powiatów, z których odbywały się dojazdy i ich udział w ogólnym strumieniu przemieszczeń do szkół w wybranych miastach. Dane wykorzystane w opracowaniu pochodzą z autorskich badań ankietowych przeprowadzonych w polskich szkołach ponadpodstawowych, jak również z bazy danych statystycznych GUS dotyczących dojazdów do szkół oraz miejsc pracy. Wykazano, że strumienie przemieszczeń uczniów do szkół ponadpodstawowych oraz pracowników do zakładów pracy cechują się zbliżonymi kierunkami i wielkościami strumienia. W ujęciu ogólnym, zakres przestrzenny dojazdów do szkół ponadpodstawowych oraz udział uczniów spoza miasta jest większy w przypadku ośrodków większych i bardziej rozwiniętych.
Bajerski A., 2009, Badania zasięgów oddziaływania przestrzennego szkolnictwa wyższego w Polsce: stan i perspektywy rozwoju, Czasopismo Geograficzne, 79(3), 352–363.
Bajerski A., Kisiała W., 2023, Wybrane czynniki kształtujące natężenie dojazdów do różnych typów szkół ponadpodstawowych w Poznaniu, Czasopismo Geograficzne, 94(2), 289–306. https://doi.org/10.12657/czageo-94-12.
Bartosiewicz B., 2016a, Obszary funkcjonalne małych i średnich miast w Polsce – koncepcja badawcza, Studia Ekonomiczne, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, 279, 234–244.
Bartosiewicz B., 2016b, Wyznaczanie miejskich obszarów funkcjonalnych o znaczeniu ponadlokalnym na potrzeby planistyczne – przykład województwa łódzkiego, Zarządzanie Publiczne, 3(37), 38–51.
Bocheński T., Rydzewski T., 2020, Stolice byłych 49 województw w Polsce – wybrane zagadnienia rozwoju miast, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin.
Borowiec M., 2000, Terytorialne pochodzenie studentów Wydziału Geograficzno-Biologicznego Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie, [w:] Z. Zioło (red.), Działalność człowieka i jego środowisko. Działalność człowieka i jego środowisko. Księga ku czci Profesor Marianny Kozaneckiej w 70. rocznicę urodzin, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków, 337–353.
Borrestad L.B., Andersen E.B., 2011, Seasonal and socio-demographic determinants of school commuting, Preventive Medicine, 52(2), 133–135. https://doi.org/10.1016/j.ypmed.2010.12.006.
Bul R., 2014., Migracje wahadłowe mieszkańców aglomeracji poznańskiej, Biblioteka Aglomeracji Poznańskiej, 24, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań.
Bul R., Walaszek M., 2015, Dojazdy do pracy i szkół jako podstawowe kryterium delimitacji obszarów funkcjonalnych miast, Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna, 29, 119–138. https://doi.org/10.14746/rrpr.2015.29.09.
Bul R., 2024, Dojazdy do szkół w województwie wielkopolskim w roku szkolnym 2022/23, Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna, 72, 231–259. https://doi.org/10.14746/rrpr.2024.72.13.
Ciechański A., 2023, Regres sieci transportu publicznego w powiatach Beskidu Niskiego i Bieszczad a wykluczenie transportowe młodzieży uczącej się, IGiPZ PAN, Warszawa.
Fiedeń Ł., 2024, Strategie mobilności i zachowania społeczne w (nie)dostępnych obszarach pozametropolitalnych, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
GUS Centrum Badań i Edukacji Statystycznej, 2018, Wskaźniki dostępności terytorialnej mieszkańców Polski do wybranych obiektów użyteczności publicznej, Zakład Wydawnictw Statystycznych, Warszawa.
Flejterski S., Panasiuk A., Perenc J., Rosa G., 2005, Współczesna ekonomika usług, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Gendźwiłł A., Kurniewicz A., Łukomska J., Swianiewicz P., 2016, Wielkość gmin i powiatów a sprawność ich funkcjonowania. Hipotezy wielkoludów i liliputów, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
Goliszek S., Marcińczak S., Stępniak M., Wiśniewski R., 2017, Dostępność przestrzenna do usług publicznych w Polsce, Prace Geograficzne, 261, IGiPZ PAN, Warszawa.
Guzik R., 2003, Przestrzenna dostępność szkolnictwa ponadpodstawowego, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Guzik R., 2015, Dojazdy do pracy w województwie małopolskim 2006–2011, Wojewódzki Urząd Pracy w Krakowie, Kraków.
Guzik R., Kołoś A., Fiedeń Ł., Kocaj A., Wiedermann K., 2020, Dostępność komunikacyjna i relacje przestrzenne w województwie pomorskim, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Guzik R., Kołoś A., Fiedeń Ł., Kocaj A., Wiedermann K., 2021a, Dostępność komunikacyjna i relacje przestrzenne w województwie kujawsko-pomorskim, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Guzik R., Kołoś A., Fiedeń Ł., Kocaj A., Wiedermann K., 2021b, Dostępność komunikacyjna i relacje przestrzenne w województwie łódzkim, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Guzik R., Kołoś A., Fiedeń Ł., Kocaj A., Wiedermann K., 2021c, Dostępność komunikacyjna i relacje przestrzenne w województwie zachodniopomorskim, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Guzik R., Kołoś A., Gwosdz K., Biernacki W., Działek J., Kocaj A., Panecka-Niepsuj M., Wiedermann K., 2016, Dostępność, relacje i powiązania przestrzenne w Miejskim Obszarze Funkcjonalnym Olsztyna, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Ilnicki D., 2008, Przestrzenne aspekty funkcjonowania wyższych uczelni w Polsce, Studia. Polska Akademia Nauk. Komitet Przestrzennego Zagospodarowania Kraju, 121, 33–44.
Ilnicki D., 2014, Usługi w polskiej literaturze przedmiotu. Ujęcie chronologiczno-tematyczne, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław.
Kaczmarek T., Mikuła Ł., 2007, Ustroje terytorialno-administracyjne obszarów metropolitalnych w Europie, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań.
Kiniorska I., Brambert P., 2021, Migracje pomaturalne na obszarach wiejskich województwa świętokrzyskiego, Studia KPZK PAN, 10(202), Warszawa.
Komornicki T., Rosik P., 2022, Metody ewaluacji efektów przestrzennych inwestycji transportowych, Studia KPZK PAN, 17(209), Warszawa.
Kurek S., Wójtowicz M., Gałka J., 2020, Powiązania funkcjonalno-przestrzenne w Krakowskim Obszarze Metropolitalnym w świetle dojazdów do pracy, Studia Miejskie, 18, 71–84. https://doi.org/10.25167/sm.2435.
Kuźnik F., 2012, Polityka rozwoju i zarządzanie usługami publicznymi w strukturach samorządowych, Studia KPZK PAN, 143, Warszawa.
Kwieciński Z., 1979, Budżet czasu uczniów a ich środowisko. Z badań społecznych warunków upowszechniania szkoły średniej, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Łątka A., 2014, Zróżnicowanie przestrzenne egzaminu uczniów klas szóstych w województwie pomorskim w 2013 roku, Regiony Nadmorskie, 22, 160–167.
Namysłowski J., 1978, Dojazdy szkolne w Polsce jako problem badań interdyscyplinarnych, Wyższa Szkoła Pedagogiczna, Bydgoszcz.
Namysłowski J., 1980, Ważniejsze ośrodki dojazdów wahadłowych w systemie osadniczym Polski, Przegląd Geograficzny, 53, 761–774.
Nelson N.M., Foley E., O’gorman D.J., Moyna N.M., Woods C.B., 2008, Active commuting to school: How far is too far? International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 5, 1–9.
Palak M., 2013, O współczesnych dojazdach do pracy, Nierówności społeczne a wzrost gospodarczy, 33, 161–168.
Parol A.R., 2020, Dopasowanie hierarchii ośrodków miejskich i powiązań funkcjonalnych do wydzieleni terytorialnych szczebla powiatowego na Pomorzu Środkowym, Słupskie Prace Geograficzne, 17, 123–146.
Parol A.R., 2022, Zmiany rozmieszczenia instytucji o randze regionalnej i ponadregionalnej w miastach Pomorza Środkowego w latach 1979–2019, Regiony Nadmorskie, 30, 78–101.
Parol A.R., Gręda Ł., 2024, Potencjalne zmiany w obecnym podziale kraju na województwa a opinia młodzieży szkolnej z wybranych ośrodków regionalnych, Prace Komisji Geografii Przemysłu Polskiego Towarzystwa Geograficznego, 38(1), 76–99. https://doi.org/10.24917/20801653.381.5.
Parol A.R., Gręda Ł., Wrona K., 2023, Percepcja przez młodzież szkolną funkcji i rangi wybranych ośrodków regionalnych, Przegląd Geograficzny, 95(4), 397–420. https://doi.org/10.7163/PrzG.2023.4.3.
Queiroz M.M., Celeste P., Moura F., 2020, School commuting: The influence of soft and hard factors to shift to public transport, Transportation Research Procedia, 47, 625–632.
Rydz E., 1980, Pochodzenie uczniów zamiejscowych a strefa wpływu szkół ponadpodstawowych miasta Słupska, Rocznik Słupski, 2, 145–158.
Rydz E., 1990, Funkcje Koszalina i Słupska w regionalnej sieci osadniczej, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Słupsku, Słupsk.
Rydz E., Zaleski J., 1992, Rola i funkcje Słupska na tle sieci osadniczej Środkowego Wybrzeża, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Słupsku, Słupsk.
Sobala-Gwosdz A., 2005, Ośrodki wzrostu i obszary stagnacji w województwie podkarpackim, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Sobala-Gwosdz A., 2023, Pozycja miast jako ośrodków centralnych, Instytut Rozwoju Miast i Regionów, Warszawa–Kraków.
Sokołowski D., 2014, Niektóre uwarunkowania korekty podziału Polski na województwa, Przegląd Geograficzny, 86, 567–590.
Sołtys J., Dorocki S., 2018, Rozmieszczenie usług jako podstawa rozpoznawania ośrodków podregionalnych w Polsce i ich hierarchii, Prace Komisji Geografii Przemysłu PTG, 33(3), 237–251. https://doi.org/10.24917/20801653.323.15.
Sołtys J., 2013, Usługi publiczne jako czynnik miastotwórczy i wyznacznik rangi miasta w sieci osadniczej na przykładzie małych miast Polski Północnej, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Geographica Socio-Oeconomica, 15(3), 3–19.
Szczepańska B., Szczepański J., 2023, Organizacja dojazdów do szkół ponadpodstawowych – sposoby radzenia sobie z wykluczeniem komunikacyjnym, Przegląd Zachodniopomorski, 38(67), 491–512. https://doi.org/10.18276/pz.2023.38-22.
Śleszyński P., 2012, Kierunki dojazdów do pracy, Wiadomości Statystyczne, 11, 59–75.
Śleszyński P., 2013, Delimitacja Miejskich Obszarów Funkcjonalnych stolic województw, Przegląd Geograficzny, 2(85), 173–193. https://doi.org/10.7163/PrzG.2013.2.2.
Wendt J., 2001, Geografia władzy w Polsce, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk.
Wiśniewski R., 2012, Codzienne dojazdy do pracy – metodyczne aspekty badania wielkości i struktury dojazdów na przykładzie Białegostoku, Studia Regionalne i Lokalne, 3(49), 50–64.
Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, Dz.U. z 1998 r. nr 91, poz. 578.
Yumita F. R., Irawan M. Z., Malkhamah S., Kamal M. I. H., 2021, School commuting: Barriers, abilities and strategies toward sustainable public transport systems in Yogyakarta, Indonesia, Sustainability, 13(16), 9372.
Żuber E., 2010, Województwo środkowopomorskie – dlaczego być powinno? Cz. I: Przesłanki historyczne i społeczne, ekonomiczne i prawne, Wydawnictwo Feniks, Koszalin.
Dyląg B., 2015, PiS zapowiada już 3 nowe województwa, https://www.portalsamorzadowy.pl/finanse/pis-zapowiada-juz-3-nowe-wojewodztwa,74641.html (6.01.2023).
Informacje: Prace Geograficzne, 2025, Zeszyt 180, s. 151-172
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 12.12.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 364
Liczba pobrań: 348