Ochotnicza Straż Pożarna w Brudzewie (1914-2014) – sto lat działalności Bogu na chwałę, ludziom na ratunek
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 01.12.2025
Polonia Maior Orientalis, 2025, XII, s. 29-66
https://doi.org/10.4467/27204006PMO.25.002.22247Autorzy
Ochotnicza Straż Pożarna w Brudzewie (1914-2014) – sto lat działalności Bogu na chwałę, ludziom na ratunek
W 1914 r., krótko przed wybuchem pierwszej wojny światowej, doszło w Brudzewie do wielkiego pożaru, który strawił większość drewnianych zabudowań po wschodniej stronie rynku. To tragiczne wydarzenie stało się bodźcem do założenia w osadzie Ochotniczej Straży Ogniowej. W sierpniu tego roku, pojawił się w Brudzewie kaliszanin nazwiskiem Reczke i to właśnie on, przy współudziale mieszkańców osady, doprowadził do utworzenia tutaj Oddziału Straży Pożarnej, przekształconego dość szybko w Ochotniczą Straż Pożarną. On też został jej pierwszym naczelnikiem. Pierwsze dokumenty mówiące o rejestracji Straży w Brudzewie, adresowane na ręce jej prezesa Wacława Kurnatowskiego, pochodzą z 3 września i 20 października 1917 r. W 1918 r. jednostka dysponowała już sikawką ręczną na czterech kołach, dwoma drewnianymi beczkami na kołach, jedną drabiną, bosakami, tłumnicami i wiadrami. Od 1918 r. sprzęt strażacki, jak i zapewne wóz, którym strażacy wyruszali do pożaru, przechowywane były w obórce stojącej na brudzewskim rynku. Palącą więc kwestią w takiej sytuacji, stawała się sprawa budowy remizy z prawdziwego zdarzenia. Jej budowę wraz z wieżą strażacką ukończono w zasadzie w 1925 r. Uroczystość jej poświecenia i jednocześnie nowo zakupionego sztandaru odbyła się 8 lipca 1928 r. W czasie okupacji niemieckiej, w latach drugiej wojny światowej w Brudzewie Niemcy stworzyli własną jednostkę ogniową, w której szeregi wcielili dotychczasowych druhów byłej tutejszej jednostki. Przejęli także cały sprzęt gaśniczy i instrumenty muzyczne należące do strażackiej orkiestry. Po wycofaniu się Niemców bardzo szybko przystąpiono do odbudowy jednostki strażackiej. W celu szybkiego i skutecznego wyruszania do pożaru, w 1947 r. zakupiony został pierwszy samochód bojowy. Dość szybki rozwój brudzewskiej jednostki w II połowie lat pięćdziesiątych XX stulecia, powodował, że dotychczasowy budynek remizy stawał się niewystarczający dla jej potrzeb. Wspólną decyzją Zarządu i druhów postanowiono rozbudować swoją siedzibę i powiększyć ją o salę widowiskową, a pomysł ten zaakceptowały też lokalne władze. Ostatecznie prace budowlane zakończono w I półroczu 1968 r. i wówczas też sala została oddana do użytku. Posiadanie tego typu obiektu znacznie poprawiło możliwości działania brudzewskiej jednostki OSP, szczególnie w dziedzinie kultury i oświaty. Lata siedemdziesiąte XX stulecia upłynęły miejscowej jednostce OSP na prowadzeniu działalności statutowej w oparciu o własne możliwości kadrowe i lokalowe. Na początku lat osiemdziesiątych OSP w Brudzewie liczyła 56 członków zwyczajnych oraz 89 wspierających. Ponadto w ramach OSP w dniu 16 marca 1981 r. utworzona została sekcja kobieca w liczbie 8 osób. W ramach brudzewskiej jednostki funkcjonowała sekcja bojowa, reprezentująca ją podczas zawodów sportowo – pożarniczych na szczeblu gminy, rejonu czy województwa, zajmując bardzo często wysokie lokaty. W 1997 r. OSP Brudzew włączona została do Krajowego Systemu Ratowniczo – Gaśniczego. W 2014 r. jednostka OSP Brudzew kierowana przez Zarząd na czele z prezesem Danielem Kuszem, liczyła ponad stu druhów i posiadała na wyposażeniu trzy samochody, sprzęt niezbędny do ratownictwa gaśniczego, medycznego i drogowego.
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Akta Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Duchownych tyczące się rachunkowości
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Kasy Ekonomicznej Miasta Brudzewa w Guberni Warszawskiej
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Akta Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Policji tyczące się Miasta Brudzewa w województwie kaliskim
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi Grodzkie Konińskie
Archiwum Diecezjalne we Włocławku, Akta parafii Brudzew
Archiwum Diecezjalne we Włocławku, Akta parafii Brudzew (1847-1857)
Archiwum Diecezjalne we Włocławku, Akta parafii Brudzew Kolski (1820-1848)
Archiwum Diecezjalne we Włocławku, Akta parafii Brudzew Kolski (1920-1938)
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Oddział w Koninie, Akta Gminy Brudzew (1945-1953)
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Oddział w Koninie, Akta Hipoteczne Sądu Rejonowego w Turku, Brudzew Miasto, dobra ziemskie, T. 2, 1871-1946
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Oddział w Koninie, Gromadzka Rada Narodowa w Brudzewie (1954-1972)
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Oddział w Koninie, Inspektorat Szkolny w Turku (1945-1950)
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Oddział w Koninie, Starostwo Powiatowe Tureckie (1945-1950)
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Oddział w Koninie, Urząd Gminy Brudzew (1973-1990)
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Oddział w Koninie, Zarząd Gminy Brudzew
Archiwum Urzędu Gminy w Brudzewie, Raport o stanie gminy Brudzew, lata 2002-2006
Archiwum Ochotniczej Straży Pożarnej w Brudzewie, Decyzja o włączeniu jednostki do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego
Archiwum Ochotniczej Straży Pożarnej w Brudzewie, Dokumenty odnośnie Walnych Zebrań Ochotniczej Straży Pożarnej w Brudzewie
Archiwum Ochotniczej Straży Pożarnej w Brudzewie, Orkiestra
Archiwum Ochotniczej Straży Pożarnej w Brudzewie, Protokolarz posiedzeń Zarządu Ochotniczej Straży Pożarnej w Brudzewie (1998-2003)
Archiwum Ochotniczej Straży Pożarnej w Brudzewie, Protokolarz posiedzeń Zarządu Ochotniczej Straży Pożarnej w Brudzewie (2003-2007)
Archiwum Ochotniczej Straży Pożarnej w Brudzewie, Protokolarz posiedzeń Zarządu Ochotniczej Straży Pożarnej w Brudzewie (2007-2012)
Archiwum Ochotniczej Straży Pożarnej w Brudzewie, Protokoły
Archiwum Ochotniczej Straży Pożarnej w Brudzewie, Sprawozdania Zarządu
Archiwum Ochotniczej Straży Pożarnej w Brudzewie, Sprawy Ogólne Ochotniczej Straży Pożarnej
Archiwum Ochotniczej Straży Pożarnej w Brudzewie, Walne Zebrania – protokoły
Opisy miast polskich z lat 1793-1794, wyd. J. Wąsicki, Poznań 1962, cz. 2.
Relacje ustne mieszkańców Brudzewa
Z lat okupacji. Wspomnienia Wielkopolan o życiu codziennym 1939-1945, Wybór i opracowanie W. Jamroziak, K. Młynarz, Poznań 1983.
„ABC Kolskie” – 1928
„Echo Turku” – 1996
„Gazeta Kolska” – 1938
„Głos Wielkopolski” – 2014.
„Przegląd Koniński” – 1982
Dzięgielewska M., Było-minęło, wydruk komputerowy w zbiorach Towarzystwa Przyjaciół Brudzewa
Karwacki W., Historia Straży Pożarnej w Brudzewie, wydruk komputerowy w zbiorach Towarzystwa Przyjaciół Brudzewa
Kiszkurno Z., Rodzina Kiszkurnów w Brudzewie 1920-1931, wydruk komputerowy w zbiorach Towarzystwa Przyjaciół Brudzewa
Kronika Szkoły Podstawowej w Brudzewie (1918-1976).
Kurnatowski R., Wspomnienia, rękopis w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie.
Morsztyn R., Życiorys, rękopis w zbiorach Towarzystwa Przyjaciół Brudzewa
Bartyś J. (1959), Z przeszłości kulturalnej miasteczek południowo-wschodniej Wielkopolski w XVIII wieku, „Prace i Materiały Etnograficzne”, T. 13
BorkiewiczA. (1930), Listopad 1918 roku na prowincji, [w:] Polska Organizacja Wojskowa. Szkice i wspomnienia, praca zbiorowa pod red. J. Stackiewicza i W. Lipińskiego, Warszawa
Burzyński E., Radwański Z. (1993), Dzieje ochrony przeciwpożarowej w Polsce, Warszawa 1964
Kronika sportu, pod red. M. B. Michalika, Warszawa
Księga pamiątkowa powiatu kolskiego w rocznicę 10-lecia niepodległości Rzeczpospolitej Polskiej 1918-1928 (1929), Łódź
Łuczak Cz. (1996), Pod niemieckim jarzmem (Kraj Warty 1939-1945), Poznań
Mujta J. (1999), Z dziejów Polskiej Organizacji Wojskowej i Związku Peowiaków na Ziemi Kolskiej, Konin
Olejnik T. (1996), Towarzystwa Ochotniczych Straży Ogniowych w Królestwie Polskim, Warszawa
Pruski W. (1968), Hodowla zwierząt gospodarskich w Królestwie Polskim w latach 1815-1918, Warszawa
Stachowiak B. (2009), Monografia Ochotniczych Straży Pożarnych powiatu tureckiego, Turek
Szaflik J. R. (1996), Dzieje ruchu strażackiego do 1918 roku, „Zeszyty historyczne ochotniczych straży pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej”, z. 1
Wieruchowski H. (1980), Sześćdziesięciolecie teatru amatorskiego w Brudzewie, „Rocznik Koniński”, t. 8
Komenda Głowna Państwowej Straży Pożarnej, www.straz.gov.pl/page/index.php?str=1001
Organizacja pierwszej straży ogniowej Kalisza, https://calisia.pl ulubiony portal Kaliszan
Zielona M., Rzecz o teatrze w Brudzewie, www.brudzew.com.pl
Informacje: Polonia Maior Orientalis, 2025, XII, s. 29-66
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 01.12.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 321
Liczba pobrań: 493