Ks. Bonawentura Metler (1866-1939) duszpasterz, popularyzator astronomii, męczennik
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 01.12.2025
Polonia Maior Orientalis, 2025, XII, s. 319-331
https://doi.org/10.4467/27204006PMO.25.015.22260Autorzy
Ks. Bonawentura Metler (1866-1939) duszpasterz, popularyzator astronomii, męczennik
Ks. Bonawentura Metler (1866-1939) pochodził ze stanu szlacheckiego. Urodził się w Ciążeniu w guberni kaliskiej. Święcenia kapłańskie przyjął w 1888 r. Studiował w seminarium duchownym we Włocławku oraz w Petersburgu, Rzymie, Monaco, Londynie i Paryżu. Był niezwykle uzdolniony. Biegle posługiwał się językiem angielskim, rosyjskim, niemieckim, francuskim. Interesował się sztuką i naukami przyrodniczymi. Skonstruował własny teleskop. Odbył podróż dookoła świata. Od 1908 r. mieszkał w Częstochowie. Był inicjatorem założenia obserwatorium astronomicznego w parku pod Jasną Górą oraz Polskiego Popularnego Towarzystwa Astronomicznego. W częstochowskich szkołach nauczał religii i astronomii. Był proboszczem w Garnku (1918-1919), Kruszynie (1919-1932), Maluszynie (1932-1934) i Parzymiechach (1934-1939). Dał się poznać jako gorliwy duszpasterz i dobry gospodarz. W chwili wybuchu II wojny światowej był proboszczem w Parzymiechach. W odwecie za ostrzelanie żołnierzy Wehrmachtu Niemcy spalili tę miejscowość, a w drugim dniu wojny rozstrzelali ks. Metlera, wikariusza ks. Józefa Daneckiego i organistę Ignacego Sobczaka.
Archiwum Archidiecezji Częstochowskiej, Akta personalne ks. Bonawentury Metlera
Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach, Okręgowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
Archiwum Państwowe w Częstochowie, Starostwo Powiatowe Częstochowskie II
Archiwum Parafii Kruszyna, Księga wizyt biskupich w parafii Kruszyna.
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Częstochowie, Protokoły (sporządzone w latach 1945-1947) strat wojennych i zbezczeszczeń za okupacji 1939-1945 w parafiach diecezji częstochowskiej
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Częstochowie, Straty wojenne diecezji częstochowskiej 1939-1945
Nowak S. (1994), Samorząd miasta Częstochowy w latach 1916-1931. Z moich wspomnień, cz. 3, oprac. A. J. Zakrzewski, Częstochowa
„Goniec Częstochowski” – 1928
„Niedziela” – 1984
Brzeziński R. (1999), Ks. Bonwentura Metler i męczennicy parzymiescy, Częstochowa
Dębiński J. (2003), Stanisław Kazimierz Zdzitowiecki (1854-1927). Biskup włocławski, „Ateneum Kapłańskie”, z. 2
Duda M. (2023), Biskup Teodor Kubina (1880-1951). Curriculum Vitae, [w:] Biskup Teodor Kubina (1880-1951). Listy pasterskie-orędzia-odezwy, oprac. M. Duda, Częstochowa
Fajkowski J., Religa J. (1981), Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945, Warszawa
Głowacki M. (2006), Bonawentura Metler – pionier częstochowskiej astronomii, „Ziemia Częstochowska”, t. 33
Głowacki M. (2011), Ks. Bonwentura Metler – podróżnik, przyrodnik, popularyzator wiedzy astronomicznej, [w:] Astronomia-nauka i wiara, red. B. Wszołek, Częstochowa
Jaśkiewicz A. (1979), Jędrzejczyk Franciszek, [w:] Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających: malarze, rzeźbiarze, graficy, t. 3, red. J. Maurin Białostocka, J. Derwojed, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk
Jędrysiak J. (2018), Parzymiechy-750 lat historii, Lipie
Kawczyński B. (1986), Bp Władysław Krynicki: życie i działalność homiletyczna, „Studia Theologica Varsaviensia”, t. 24, nr 2
Kęsik K. (2024), Bonawentura Metler (1866-1939), [w:] Słownik biograficzny polskiego katolicyzmu społecznego, red. R. Łatka, Warszawa
Kostrzewski P. (2023), Represje wobec diecezji częstochowskiej w tzw. Kraju Warty w okresie okupacji niemieckiej 1939-1945, Łomianki
Olejnik T. (1971), Zbrodnie Wehrmachtu popełnione na ludności cywilnej powiatu wieluńskiego w okresie od 1 września do 25 października 1939 r., „Nad Górną Prosną”, t. 1
Pietrzykowski J. (1981), Walka i męczeństwo. Z wojennych dziejów duchowieństwa diecezji częstochowskiej (1939-1945), Warszawa
Smoliński M.G. (2014), Biskup negocjator. Zygmunt Choromański (1892-1968) biografia niepolityczna?, Warszawa
Socha J. (1981), Z dziejów ruchu ludowego w Piotrkowskiem, „Acta Universitatis Lodziensis. Seria: Folia Historica”, t. 7
Tomczyk Cz. (1978), Diecezja częstochowska w latach okupacji hitlerowskiej 1939-1945, [w:] Studia z historii Kościoła w Polsce, t. 4, red. H.E. Wyczawski, Warszawa
Widera M. (2024), Biskup Stanisław Zdzitowiecki (1854-1927). Główne kierunki działalności w diecezji kujawsko-kaliskiej (włocławskiej), „Ateneum Kapłańskie”, z. 2
Ziaja K. (2021), Słów kilka o księdzu Bonawenturze Metlerze (1866-1939), „Ziemia Częstochowska”, t. 47
Związek J. (2006), Ks. Bonawentura Metler jako duszpasterz (1866-1939), „Ziemia Częstochowska”, t. 33
Związek J. (1976), Martyrologium kapłanów diecezji częstochowskiej w czasie II wojny światowej, „Częstochowskie Studia Teologiczne”, t. 2
Związek J. (1998), Metler Bonawentura (1866-1939), [w:] Słownik Biograficzny Ziemi Częstochowskiej, red. A. J. Zakrzewski, t. 1, Częstochowa
Związek J. (1996), Per aspera ad astra. Życie i działalność ks. Bonawentury Metlera, „Ziemia Częstochowska”, t. 23
Związek J. (1993), Represje wobec duchowieństwa diecezji częstochowskiej w latach 1939-1945, [w:] Martyrologia duchowieństwa polskiego 1939-1945, red. B. Bejze, A. Galiński, Łódź
Związek J. (2013), Z przeszłości kościelnej Maluszyna i okolicy, [w:] Kościół i parafia św. Mikołaja w Maluszynie, red. A.J. Zakrzewski, Ł. Kopera, Częstochowa
Informacje: Polonia Maior Orientalis, 2025, XII, s. 319-331
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 01.12.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 286
Liczba pobrań: 284