FAQ
Logo Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Koniński Szwadron Ziemi Kujawskiej. Przyczynek do dziejów jazdy odrodzonego Wojska Polskiego z lat 1918–1919

Data publikacji: 01.12.2025

Polonia Maior Orientalis, 2025, XII, s. 85-102

https://doi.org/10.4467/27204006PMO.25.004.22249

Autorzy

Aleksander Smoliński
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
, Polska
https://orcid.org/0000-0002-2185-8589 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

Koniński Szwadron Ziemi Kujawskiej. Przyczynek do dziejów jazdy odrodzonego Wojska Polskiego z lat 1918–1919

Abstrakt

W artykule omówiono proces formowania ochotniczych szwadronów wojewódzkich w dawnym Królestwie Polskim na przełomie 1918 i 1919 r. oraz formowanie w Koninie Szwadronu Ziemi Kujawskiej. Poza tym autor wskazał również bazę społeczną, na podstawie której został on zorganizowany, a także omówił jego przemiany organizacyjne aż do jego wcielenia w czerwcu 1919 r. do 3 Pułku Dragonów.

Bibliografia

Pobierz bibliografię
Źródła archiwalne:

Centralne Archiwum Wojskowe: Wojskowe Biuro Historyczne

Centralne Archiwum Wojskowe: Dowództwo Armii Generała Hallera

Centralne Archiwum Wojskowe: Ministerstwo Spraw Wojskowych. Gabinet Ministra Spraw Wojskowych

Centralne Archiwum Wojskowe: Ministerstwo Spraw Wojskowych. Generalny Inspektorat Jazdy

Dzienniki urzędowe:

Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 30 z 29 VII 1924 r., pozycja 448

Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 54 z 17 V 1919 r. pozycja 1690

Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 68 z 21 VI 1919 r. – załącznik Nr 4

Listy, dzienniki, wspomnienia, pamiętniki:

Brzęk-Osiński M.T. (2003), Ze wspomnień legionisty i piłsudczyka 1905-1939. Spisał W. Dąbkowski, redakcja naukowa P. A. Tusiński, Warszawa

Jałowiecki M. (2021), Na skraju imperium i inne wspomnienia. Wybór i układ tekstu M. Jałowiecki, Warszawa

Kessler H. (2018), Moja polska misja. Z Dziennika 1918. Wybór i opracowanieK. Ruchniewicz, M. Zybura, Poznań

Kossak T. (1925), Wspomnienia wojenne (1918-1920), Kraków

Kossak W. (1971), Wspomnienia, Oprac., wstępem i przypisami opatrzył K. Olszański, Warszawa

Kukiel M., Moja wojaczka na Ukrainie. Wiosna 1920. Dziennik oficera Sztabu Generalnego, Wstęp i oprac. J. Zuziak, Warszawa 1995.

Listopad 1918 roku we wspomnieniach i relacjach (1988), Wybór i oprac.P. Łossowski, P. Stawecki, Warszawa

Maciejewski J.K. (2015), Zawadiaka. Dzienniki frontowe 1914-1920, Warszawa

Pamiętnik księżnej Marii Zdzisławowej Lubomirskiej 1914-1918, (1997). Do druku przygotował J. Pajewski, objaśnienia oprac. A. Kosicka-Pajewska, Poznań

Romeyko M. (1985), Przed i po maju, Warszawa

Szyłkiewicz S. (2018), Wspomnienia z wojny 1918-1920 ułana 13 Pułku Ułanów Wileńskich. Wprowadzenie i oprac. D. Maksimiuk, Białystok-Warszawa

Wojciech Kossak. Listy do żony i przyjaciół (1883–1942). Tom II: Lata 1908-1942 (1985), wybór, opracowanie, wstęp, przypisy, indeksy K. Olszański, Kraków-Wrocław

Opracowania:

Albrecht J. (2012), Z dziejów jazdy Księstwa Warszawskiego. Przyczynek historyczno-organizacyjny do lat 1806–1808, Oświęcim

Aleksandrowicz S. (1929), Zarys historji wojennej 13-go Pułku Ułanów Wileńskich, Warszawa

Arystokracja i ziemiaństwo wobec uzyskania niepodległości i budowy zrębów II Rzeczypospolitej (do 1921 r.) (2024), red. M. Bukała, M. Krzysztofiński,T. Pudłowski, Rzeszów-Warszawa

Bagiński H. (1921), Wojsko Polskie na Wschodzie 1914-1920, Warszawa

Bielski M. (2014), Generał Brygady Adolf Mikołaj Waraksiewicz (1881-1960), Toruń

Cichoracki P. (2019), Polskie ziemiaństwo Mińszczyzny w realiach wojny polsko-bolszewickiej (do lipca 1920 roku), [w:] Polacy na Białorusi. Od końca XIX do początku XXI wieku. Tom III. Niepodległość 1918-2018: Polskie i białoruskie idee niepodległościowe, red. T. Gawin, Warszawa

Cygan J., Wysocki W.J. (1999), Niepodległość Polski była nagrodą. Polski wysiłek zbrojny w latach 1914–1921, Warszawa

Czas ziemiaństwa. Koniec XIX wieku – 1945 (2017). Wybór i oprac. TekstówA. Richter, współpraca A. Janiszewska, konsultacja historyczna, wstępy M. Chorązki, Warszawa

Czerep S. (2014), Generałowie i admirałowie polskiego pochodzenia w armii rosyjskiej 1914-1917, Białystok

Czerep S. (2014), Wyżsi dowódcy polskiego pochodzenia w Armii Rosyjskiej w latach 1914-1917. Absolwenci Mikołajewskiej Akademii Sztabu Generalnego, [w:] Mało znana Wielka Wojna. Studia i szkice z dziejów I wojny światowej, red. A. Smoliński, Oświęcim

Dobroński A. (1993), 2 Pułk Ułanów Grochowskich im. gen. Józefa Dwernickiego, Pruszków

Dobroński A. (1992), Ułani Grochowscy, Warszawa-Białystok

Dobroński A.Cz., Skłodowski K. (2008), 2 Pułk Ułanów Grochowskich im. gen. Dwernickiego 1917-1939. Dzieje i tradycje, Suwałki

Dziesięciolecie odrodzenia Polskiej Siły Zbrojnej 1918-1928 (1928), red. H. Mościcki, W. Dzwonkowski, T. Bałaban przy współpracy Wojskowego Biura Historycznego, Warszawa

Gembarzewski B. (1905), Wojsko Polskie. Księstwo Warszawskie 1807-1814, Warszawa

Gilewski R. (1931), Zarys historji wojennej 5-go Pułku Strzelców Konnych, Warszawa

Gnat-Wieteska Z. (2003), 5 Pułk Strzelców Konnych, Pruszków

Górski K. (1894), Historya jazdy polskiej, Kraków

Grobicki J. (1932), Organizacja kawalerii polskiej w latach 1918-1921, „Przegląd Kawaleryjski”, nr 2

Grobicki J. (1926), Zarys historyczny organizacji kawalerii dywizyjnej w latach 1918-1921, „Przegląd Kawaleryjski”, nr 6

Grosfeld L. (1962), Polityka państw centralnych wobec sprawy polskiej w latach pierwszej wojny światowej, Warszawa

Herkner W.S. (1929), Zarys historji wojennej 2-go Pułku Ułanów Grochowskich im. gen. Józefa Dwernickiego, Warszawa

Kaczmarek R. (2019), Niemiecka polityka okupacyjna w miastach Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego 1915–1918, [w:] Niemcy i Polska w trakcie i po zakończeniu pierwszej wojny światowej. Niemiecka polityka okupacyjna i nowa zachodnia granica Polski (Deutschland und Polen im und nach dem Ersten Weltkrieg. Deutsche Besatzungspolitik und die neue Westergrenze Polens), red. B. Martin, B. Górczyńska-Przybyłowicz, M. Jania-Szczechowiak, F. Mudzo, Poznań

Kroczyński H. (1990), Wojsko Polskie na Pomorzu Zachodnim i Krajnie w 1807, Warszawa

Kulik M. (2016), Polacy w armii rosyjskiej podczas I wojny światowej, [w:] Jak Polacy przeżywali wojny światowe? red. T. Schramm, P. Skubisz, Szczecin Kulik M. (2016), Polacy w rosyjskim korpusie oficerskim przed wybuchem pierwszej wojny światowej, [w:] Imperia, narody i społeczeństwa Europy Wschodniej i Środkowej na progu pierwszej wojny światowej, red. A. Nowak przy współpracy M. Banaszkiewicza, Warszawa

Kulik M. (2008), Polacy wśród wyższych oficerów armii rosyjskiej Warszawskiego Okręgu Wojskowego (1865-1914), Warszawa

Kurpisz D. (2008), Wojska powiatowe samorządów Małopolski i Rusi Czerwonej w latach 1572-1717, Lublin

Łopatecki K. (2013), Organizacja, prawo i dyscyplina w polskim i litewskim pospolitym ruszeniu (do połowy XVII wieku), Białystok

Łossowski P. (1998), Jak Feniks z popiołów. Oswobodzenie ziem polskich spod okupacji w listopadzie 1918, Łowicz

Nałęcz T. (1984), Polska Organizacja Wojskowa 1914-1918, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź

Odziemkowski J. (2010), Piechota polska w wojnie z Rosją bolszewicką 1919-1920, Warszawa

Paczuski A. – tekst, Morawski R. – ilustracje (2009), Wojsko Księstwa Warszawskiego. Ułani, gwardie honorowe, pospolite ruszenie, żandarmeria konna. Tom I i II, Warszawa

Pierwsza niemiecka okupacja. Królestwo Polskie i Kresy Wschodnie pod okupacją mocarstw centralnych 1914-1918 (2019), red. G. Kucharczyk, Warszawa

Przybylski A. (1930), Wojna polska 1918-1921, Warszawa

Przybyszewski S.M. (2015), Dowódcy dywizji, brygad i pułków kawalerii Rzeczypospolitej 1914-1945, Kazimierza Wielka

Rezler M. (2011), Wielkopolanie pod bronią 1768-1921. Udział mieszkańców regionu w powstaniach narodowych, Poznań

Rzepecki J. (1998), Rodowód wojska Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa

Schirmer M.K. (2022), Polscy ziemianie w obronie ojczyzny podczas wojny z bolszewikami 1919-1921, Warszawa

Skarbek J. (2011), Województwo lubelskie w powstaniu listopadowym 1830-1831. Część 1, Lublin

Słownik Legionistów Polskich 1914-1918. Tom 1. A-Ch (2022), Oprac. J. Cisek, E. Kozłowska, Ł. Wieczorek, Sulejówek

Smoliński A. (2003), Dzieje szwadronów wojewódzkich formowanych w końcu 1918 r. przez braci Wojciecha i Tadeusza Kossaków (listopad 1918-czerwiec 1919 r.), [w:] Drogi do niepodległości. Ziemie polskie w dobie odbudowy Państwa Polskiego, red. Z. Karpus i M. Wojciechowski, Toruń

Smoliński A., Dzieje Szwadronu Radomskiego (listopad 1918 – marzec/kwiecień 1919).

Przyczynek do dziejów ochotniczych szwadronów wojewódzkich Wojska Polskiego, „Prace Naukowe Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długoszaw Częstochowie. Zeszyty Historyczne” 2021, tom XIX

Smoliński A. (2018), Dzienniki oraz pamiętniki i wspomnienia jako źródła do badań nad życiem codziennym kawalerzystów i artylerzystów konnych polskich formacji wojskowych z lat 1914-1918 oraz Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica”, t. 102

Smoliński A. (2018), Dzienniki, pamiętniki i wspomnienia – źródła pomocne w badaniach nad życiem codziennym kawalerzystów i artylerzystów konnych polskich formacji wojskowych oraz Wojska Polskiego z lat 1914-1939, [w:] Do szarży marsz, marsz... Studia z dziejów kawalerii, t. 7, red. A. Smoliński, Toruń

Smoliński A. (2003), Formowanie i genealogia wojennego 4 Pułku Strzelców Konnych oraz etaty jazdy dywizyjnej Wojska Polskiego w 1919 roku, „Rocznik Grudziądzki”,t. XV

Smoliński A. (2001), Formowanie pierwszych oddziałów jazdy dywizyjnej Wojska Polskiego pomiędzy lutym a czerwcem 1919 r., „Rocznik Grudziądzki”, t. XIV

Smoliński A. (1999), Formowanie szwadronów wojewódzkich na ziemiach polskich (koniec 1918–marzec 1919 r.), [w:] Księga Jubileuszowa Muzeum Wojska 1968-1998, Białystok

Smoliński A. (1996), Formowanie 13 Pułku Ułanów Wileńskich w okresie od listopada 1918 r. do czerwca 1919 r., „Zeszyt Naukowy Muzeum Wojska”, nr 10

Smoliński A. (1999), Jazda Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od 12 X 1918 r. do 25 IV 1920 r., Toruń

Smoliński A. (2012), Mundur i barwy jazdy dywizyjnej oraz strzelców konnych Wojska Polskiego. Lata 1919-1939, Grajewo

Smoliński A. (2021), Ochotnicze formacje jazdy organizowane przez Tadeuszai Wojciecha Kossaków (listopad 1918 – marzec 1919 r.). Przyczynek do dziejów szwadronów wojewódzkich Wojska Polskiego, „Res Gestae. Czasopismo Historyczne”, Kraków

Smoliński A. (2000), Odtwarzanie pułków byłej Dywizji Ułanów I Korpusu Polskiego oraz formowanie 4 Pułku Ułanów w końcu 1918 r. i na początku 1919 r., „Piotrkowskie Zeszyty Historyczne”, t. 2

Smoliński A. (2007), Organizacja kawalerii i artylerii konnej gwardii oraz liniowej imperium rosyjskiego w przededniu wybuchu I wojny światowej, „Materiały do Historii Wojskowości”, nr 3, Część II

Smoliński A. (2010), Organizacja kawalerii i artylerii konnej gwardii oraz liniowej, kozackiej i ochotniczej armii Imperium Rosyjskiego w przededniu oraz w trakcie I wojny światowej, [w:] Do szarży marsz, marsz... Studia z dziejów kawalerii. Tom 1. Praca zbiór. pod red. A. Smolińskiego, Toruń

Smoliński A. (2009), Organizacja kawalerii kozackiej imperium rosyjskiego w przededniu wybuchu I wojny światowej, [w:] Od armii komputowej do narodowej III. Problemy organizacyjne sił zbrojnych od XVI do XX wieku, red. J. Centek, M. Krotofil, Toruń

Smoliński A. (2011), Przegląd dorobku polskiej historiografii na temat dziejów kawalerii oraz niektórych formacji konnych, „Przegląd Historyczno-Wojskowy”, nr 3

Smoliński A. (2005), Szef czy patron – tradycja i współczesność w Wojsku Polskim, [w:] Od armii komputowej do narodowej II. Dzieje militarne Polski i jej wschodnich sąsiadów od XVI do XX wieku, red. M. Krotofil, A. Smoliński, Toruń

Smoliński A. (2018), Szwadron Jazdy Ziemi Kaliskiej. Przyczynek do dziejów szwadronów wojewódzkich formowanych na ziemiach polskich od końca 1918 r. do marca 1919 r., „Polonia Maior Orientalis”. Tom V

Smoliński A. (2019), Szwadrony wojewódzkie Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej (koniec 1918 – marzec 1919 r.) oraz ich historyczne pierwowzory, [w:] Najjaśniejsza Rzeczypospolita. Studia ofiarowane Profesorowi Andrzejowi Stroynowskiemu, red. M. Durbas, Częstochowa

Smoliński A. (2012), Szwoleżerowie, ułani, strzelcy konni oraz pozostałe konne wojsko… Przegląd dorobku polskiej historiografii dotyczącej dziejów kawalerii oraz niektórych formacji konnych, [w:] Od Grunwaldu do Bzury – bitwy i boje polskie na przestrzeni dziejów, red. J. Jędrysiak, D. Koreś, J. Maroń, K. Widziński, Wrocław

Smoliński A. (2007), Wileńskie i litewskie początki 13 Pułku Ułanów Wojska Polskiego, „Acta Historica Universitatis Klaipedensis”, t. XV

Smoliński A., Strzeżek T. (2021), Do szarży marsz, marsz... Studia z dziejów kawalerii. Tom 9. Z potrzeby chwili. Mobilizacja jazdy w warunkach powstania i wojny polsko-rosyjskiej w końcu 1830 i w 1831 r. oraz w pierwszym okresie walko niepodległość i granice na przełomie 1918 i 1919 r., Toruń

Staręgowski B. (2022), Sposób przygotowania wyprawy pospolitego ruszenia w województwie kaliskim w 1651 r., „Polonia Maior Orientalis”, t. IX

Staszewski J. (2013), Wojsko Polskie na Pomorzu w roku 1807, Oświęcim Stawecki P. (1994), Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918-1939, Warszawa

Strzeżek T. (2010), Kawaleria Królestwa Polskiego w powstaniu listopadowym – mobilizacja i podstawy funkcjonowania w wojnie, Olsztyn

Tokarz W. (1993), Wojna polsko-rosyjska 1830 i 1831, Warszawa

Trąbski M. (2012), Pułki przedniej straży wojska koronnego w latach 1768-1794, Zabrze-Tarnowskie Góry

Tym J.S. (2014), Kawaleria w operacji i w walce. Koncepcje użycia i wyszkolenie kawalerii samodzielnej Wojska Polskiego w latach 1921-1939, Warszawa

Udział ziemian Wielkopolski południowo-wschodniej w powstaniu 1918-1919 roku (2018), red. M. Jaeger, K. Podczaska, Dobrzyca

Wielecki H. – tekst, Morawski R. – ilustracje (1990), Wojsko Księstwa Warszawskiego. Kawaleria, Warszawa

Wierzbicki L.A. (2011), Pospolite ruszenie w Polsce w drugiej połowie XVII wieku. Ostatnie wyprawy z lat 1670-1672, Lublin

Wojtaszak A. (2012), Generalicja Wojska Polskiego 1918-1926, Warszawa

Wrzosek M. (1969), Polskie korpusy wojskowe w Rosji w latach 1917-1918, Warszawa

Wrzosek M. (1992), Wojny o granice Polski Odrodzonej 1918-1921, Warszawa

Zarys dziejów wojskowości polskiej do roku 1864. Tom I. Do roku 1648 (1965), red. J. Sikorskiego, Warszawa

Zarys dziejów wojskowości polskiej do roku 1864. Tom II. 1648-1864 (1966), Praca zbior. pod red. J. Sikorskiego, Warszawa

Ziółek J. (1973), Mobilizacja sił zbrojnych na lewobrzeżu Wisły 1830-1831, Lublin

Ziółkowski A. (2014), Pułki ułanów Księstwa Warszawskiego 6-ty, 3-ci, 2-gi 1807-1812, Oświęcim

Zych G. (1961), Armia Księstwa Warszawskiego 1807-1812, Warszawa

Головин Н.Н. (2001), Военные усилия России в мировой войне, Москва

Горохов Ж. (Gorokhoff G.) (2008), Русская императорская кавалерия 1881-1917 (The Russian Imperial Cavalry 1881-1917), Москва

Звегинцов B.B., Пархаев О.К. (1998), Русская армейская кавалерия 1907-1914, Москва

Ненахов Ю.Ю. (2004), Кавалерия на полях сражений XX века 1900-1920, Минск

Оськин M.B. (2009), Крах конного блицкрига. Кавалерия в первой мировой войне, Москва

Informacje

Informacje: Polonia Maior Orientalis, 2025, XII, s. 85-102

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Koniński Szwadron Ziemi Kujawskiej. Przyczynek do dziejów jazdy odrodzonego Wojska Polskiego z lat 1918–1919
Angielski: The Konin Squadron of the Kujawy Region. A Contribution to The History of the Cavalry of the Reborn Polish Army in the Years 1918-1919

Autorzy

https://orcid.org/0000-0002-2185-8589

Aleksander Smoliński
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
, Polska
https://orcid.org/0000-0002-2185-8589 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
Polska

Publikacja: 01.12.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY 4.0  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Aleksander Smoliński (Autor) - 100%

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Koniński Szwadron Ziemi Kujawskiej. Przyczynek do dziejów jazdy odrodzonego Wojska Polskiego z lat 1918–1919

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE