Koniński Szwadron Ziemi Kujawskiej. Przyczynek do dziejów jazdy odrodzonego Wojska Polskiego z lat 1918–1919
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 01.12.2025
Polonia Maior Orientalis, 2025, XII, s. 85-102
https://doi.org/10.4467/27204006PMO.25.004.22249Autorzy
Koniński Szwadron Ziemi Kujawskiej. Przyczynek do dziejów jazdy odrodzonego Wojska Polskiego z lat 1918–1919
W artykule omówiono proces formowania ochotniczych szwadronów wojewódzkich w dawnym Królestwie Polskim na przełomie 1918 i 1919 r. oraz formowanie w Koninie Szwadronu Ziemi Kujawskiej. Poza tym autor wskazał również bazę społeczną, na podstawie której został on zorganizowany, a także omówił jego przemiany organizacyjne aż do jego wcielenia w czerwcu 1919 r. do 3 Pułku Dragonów.
Centralne Archiwum Wojskowe: Wojskowe Biuro Historyczne
Centralne Archiwum Wojskowe: Dowództwo Armii Generała Hallera
Centralne Archiwum Wojskowe: Ministerstwo Spraw Wojskowych. Gabinet Ministra Spraw Wojskowych
Centralne Archiwum Wojskowe: Ministerstwo Spraw Wojskowych. Generalny Inspektorat Jazdy
Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 30 z 29 VII 1924 r., pozycja 448
Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 54 z 17 V 1919 r. pozycja 1690
Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 68 z 21 VI 1919 r. – załącznik Nr 4
Brzęk-Osiński M.T. (2003), Ze wspomnień legionisty i piłsudczyka 1905-1939. Spisał W. Dąbkowski, redakcja naukowa P. A. Tusiński, Warszawa
Jałowiecki M. (2021), Na skraju imperium i inne wspomnienia. Wybór i układ tekstu M. Jałowiecki, Warszawa
Kessler H. (2018), Moja polska misja. Z Dziennika 1918. Wybór i opracowanieK. Ruchniewicz, M. Zybura, Poznań
Kossak T. (1925), Wspomnienia wojenne (1918-1920), Kraków
Kossak W. (1971), Wspomnienia, Oprac., wstępem i przypisami opatrzył K. Olszański, Warszawa
Kukiel M., Moja wojaczka na Ukrainie. Wiosna 1920. Dziennik oficera Sztabu Generalnego, Wstęp i oprac. J. Zuziak, Warszawa 1995.
Listopad 1918 roku we wspomnieniach i relacjach (1988), Wybór i oprac.P. Łossowski, P. Stawecki, Warszawa
Maciejewski J.K. (2015), Zawadiaka. Dzienniki frontowe 1914-1920, Warszawa
Pamiętnik księżnej Marii Zdzisławowej Lubomirskiej 1914-1918, (1997). Do druku przygotował J. Pajewski, objaśnienia oprac. A. Kosicka-Pajewska, Poznań
Romeyko M. (1985), Przed i po maju, Warszawa
Szyłkiewicz S. (2018), Wspomnienia z wojny 1918-1920 ułana 13 Pułku Ułanów Wileńskich. Wprowadzenie i oprac. D. Maksimiuk, Białystok-Warszawa
Wojciech Kossak. Listy do żony i przyjaciół (1883–1942). Tom II: Lata 1908-1942 (1985), wybór, opracowanie, wstęp, przypisy, indeksy K. Olszański, Kraków-Wrocław
Albrecht J. (2012), Z dziejów jazdy Księstwa Warszawskiego. Przyczynek historyczno-organizacyjny do lat 1806–1808, Oświęcim
Aleksandrowicz S. (1929), Zarys historji wojennej 13-go Pułku Ułanów Wileńskich, Warszawa
Arystokracja i ziemiaństwo wobec uzyskania niepodległości i budowy zrębów II Rzeczypospolitej (do 1921 r.) (2024), red. M. Bukała, M. Krzysztofiński,T. Pudłowski, Rzeszów-Warszawa
Bagiński H. (1921), Wojsko Polskie na Wschodzie 1914-1920, Warszawa
Bielski M. (2014), Generał Brygady Adolf Mikołaj Waraksiewicz (1881-1960), Toruń
Cichoracki P. (2019), Polskie ziemiaństwo Mińszczyzny w realiach wojny polsko-bolszewickiej (do lipca 1920 roku), [w:] Polacy na Białorusi. Od końca XIX do początku XXI wieku. Tom III. Niepodległość 1918-2018: Polskie i białoruskie idee niepodległościowe, red. T. Gawin, Warszawa
Cygan J., Wysocki W.J. (1999), Niepodległość Polski była nagrodą. Polski wysiłek zbrojny w latach 1914–1921, Warszawa
Czas ziemiaństwa. Koniec XIX wieku – 1945 (2017). Wybór i oprac. TekstówA. Richter, współpraca A. Janiszewska, konsultacja historyczna, wstępy M. Chorązki, Warszawa
Czerep S. (2014), Generałowie i admirałowie polskiego pochodzenia w armii rosyjskiej 1914-1917, Białystok
Czerep S. (2014), Wyżsi dowódcy polskiego pochodzenia w Armii Rosyjskiej w latach 1914-1917. Absolwenci Mikołajewskiej Akademii Sztabu Generalnego, [w:] Mało znana Wielka Wojna. Studia i szkice z dziejów I wojny światowej, red. A. Smoliński, Oświęcim
Dobroński A. (1993), 2 Pułk Ułanów Grochowskich im. gen. Józefa Dwernickiego, Pruszków
Dobroński A. (1992), Ułani Grochowscy, Warszawa-Białystok
Dobroński A.Cz., Skłodowski K. (2008), 2 Pułk Ułanów Grochowskich im. gen. Dwernickiego 1917-1939. Dzieje i tradycje, Suwałki
Dziesięciolecie odrodzenia Polskiej Siły Zbrojnej 1918-1928 (1928), red. H. Mościcki, W. Dzwonkowski, T. Bałaban przy współpracy Wojskowego Biura Historycznego, Warszawa
Gembarzewski B. (1905), Wojsko Polskie. Księstwo Warszawskie 1807-1814, Warszawa
Gilewski R. (1931), Zarys historji wojennej 5-go Pułku Strzelców Konnych, Warszawa
Gnat-Wieteska Z. (2003), 5 Pułk Strzelców Konnych, Pruszków
Górski K. (1894), Historya jazdy polskiej, Kraków
Grobicki J. (1932), Organizacja kawalerii polskiej w latach 1918-1921, „Przegląd Kawaleryjski”, nr 2
Grobicki J. (1926), Zarys historyczny organizacji kawalerii dywizyjnej w latach 1918-1921, „Przegląd Kawaleryjski”, nr 6
Grosfeld L. (1962), Polityka państw centralnych wobec sprawy polskiej w latach pierwszej wojny światowej, Warszawa
Herkner W.S. (1929), Zarys historji wojennej 2-go Pułku Ułanów Grochowskich im. gen. Józefa Dwernickiego, Warszawa
Kaczmarek R. (2019), Niemiecka polityka okupacyjna w miastach Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego 1915–1918, [w:] Niemcy i Polska w trakcie i po zakończeniu pierwszej wojny światowej. Niemiecka polityka okupacyjna i nowa zachodnia granica Polski (Deutschland und Polen im und nach dem Ersten Weltkrieg. Deutsche Besatzungspolitik und die neue Westergrenze Polens), red. B. Martin, B. Górczyńska-Przybyłowicz, M. Jania-Szczechowiak, F. Mudzo, Poznań
Kroczyński H. (1990), Wojsko Polskie na Pomorzu Zachodnim i Krajnie w 1807, Warszawa
Kulik M. (2016), Polacy w armii rosyjskiej podczas I wojny światowej, [w:] Jak Polacy przeżywali wojny światowe? red. T. Schramm, P. Skubisz, Szczecin Kulik M. (2016), Polacy w rosyjskim korpusie oficerskim przed wybuchem pierwszej wojny światowej, [w:] Imperia, narody i społeczeństwa Europy Wschodniej i Środkowej na progu pierwszej wojny światowej, red. A. Nowak przy współpracy M. Banaszkiewicza, Warszawa
Kulik M. (2008), Polacy wśród wyższych oficerów armii rosyjskiej Warszawskiego Okręgu Wojskowego (1865-1914), Warszawa
Kurpisz D. (2008), Wojska powiatowe samorządów Małopolski i Rusi Czerwonej w latach 1572-1717, Lublin
Łopatecki K. (2013), Organizacja, prawo i dyscyplina w polskim i litewskim pospolitym ruszeniu (do połowy XVII wieku), Białystok
Łossowski P. (1998), Jak Feniks z popiołów. Oswobodzenie ziem polskich spod okupacji w listopadzie 1918, Łowicz
Nałęcz T. (1984), Polska Organizacja Wojskowa 1914-1918, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź
Odziemkowski J. (2010), Piechota polska w wojnie z Rosją bolszewicką 1919-1920, Warszawa
Paczuski A. – tekst, Morawski R. – ilustracje (2009), Wojsko Księstwa Warszawskiego. Ułani, gwardie honorowe, pospolite ruszenie, żandarmeria konna. Tom I i II, Warszawa
Pierwsza niemiecka okupacja. Królestwo Polskie i Kresy Wschodnie pod okupacją mocarstw centralnych 1914-1918 (2019), red. G. Kucharczyk, Warszawa
Przybylski A. (1930), Wojna polska 1918-1921, Warszawa
Przybyszewski S.M. (2015), Dowódcy dywizji, brygad i pułków kawalerii Rzeczypospolitej 1914-1945, Kazimierza Wielka
Rezler M. (2011), Wielkopolanie pod bronią 1768-1921. Udział mieszkańców regionu w powstaniach narodowych, Poznań
Rzepecki J. (1998), Rodowód wojska Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa
Schirmer M.K. (2022), Polscy ziemianie w obronie ojczyzny podczas wojny z bolszewikami 1919-1921, Warszawa
Skarbek J. (2011), Województwo lubelskie w powstaniu listopadowym 1830-1831. Część 1, Lublin
Słownik Legionistów Polskich 1914-1918. Tom 1. A-Ch (2022), Oprac. J. Cisek, E. Kozłowska, Ł. Wieczorek, Sulejówek
Smoliński A. (2003), Dzieje szwadronów wojewódzkich formowanych w końcu 1918 r. przez braci Wojciecha i Tadeusza Kossaków (listopad 1918-czerwiec 1919 r.), [w:] Drogi do niepodległości. Ziemie polskie w dobie odbudowy Państwa Polskiego, red. Z. Karpus i M. Wojciechowski, Toruń
Smoliński A., Dzieje Szwadronu Radomskiego (listopad 1918 – marzec/kwiecień 1919).
Przyczynek do dziejów ochotniczych szwadronów wojewódzkich Wojska Polskiego, „Prace Naukowe Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długoszaw Częstochowie. Zeszyty Historyczne” 2021, tom XIX
Smoliński A. (2018), Dzienniki oraz pamiętniki i wspomnienia jako źródła do badań nad życiem codziennym kawalerzystów i artylerzystów konnych polskich formacji wojskowych z lat 1914-1918 oraz Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica”, t. 102
Smoliński A. (2018), Dzienniki, pamiętniki i wspomnienia – źródła pomocne w badaniach nad życiem codziennym kawalerzystów i artylerzystów konnych polskich formacji wojskowych oraz Wojska Polskiego z lat 1914-1939, [w:] Do szarży marsz, marsz... Studia z dziejów kawalerii, t. 7, red. A. Smoliński, Toruń
Smoliński A. (2003), Formowanie i genealogia wojennego 4 Pułku Strzelców Konnych oraz etaty jazdy dywizyjnej Wojska Polskiego w 1919 roku, „Rocznik Grudziądzki”,t. XV
Smoliński A. (2001), Formowanie pierwszych oddziałów jazdy dywizyjnej Wojska Polskiego pomiędzy lutym a czerwcem 1919 r., „Rocznik Grudziądzki”, t. XIV
Smoliński A. (1999), Formowanie szwadronów wojewódzkich na ziemiach polskich (koniec 1918–marzec 1919 r.), [w:] Księga Jubileuszowa Muzeum Wojska 1968-1998, Białystok
Smoliński A. (1996), Formowanie 13 Pułku Ułanów Wileńskich w okresie od listopada 1918 r. do czerwca 1919 r., „Zeszyt Naukowy Muzeum Wojska”, nr 10
Smoliński A. (1999), Jazda Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od 12 X 1918 r. do 25 IV 1920 r., Toruń
Smoliński A. (2012), Mundur i barwy jazdy dywizyjnej oraz strzelców konnych Wojska Polskiego. Lata 1919-1939, Grajewo
Smoliński A. (2021), Ochotnicze formacje jazdy organizowane przez Tadeuszai Wojciecha Kossaków (listopad 1918 – marzec 1919 r.). Przyczynek do dziejów szwadronów wojewódzkich Wojska Polskiego, „Res Gestae. Czasopismo Historyczne”, Kraków
Smoliński A. (2000), Odtwarzanie pułków byłej Dywizji Ułanów I Korpusu Polskiego oraz formowanie 4 Pułku Ułanów w końcu 1918 r. i na początku 1919 r., „Piotrkowskie Zeszyty Historyczne”, t. 2
Smoliński A. (2007), Organizacja kawalerii i artylerii konnej gwardii oraz liniowej imperium rosyjskiego w przededniu wybuchu I wojny światowej, „Materiały do Historii Wojskowości”, nr 3, Część II
Smoliński A. (2010), Organizacja kawalerii i artylerii konnej gwardii oraz liniowej, kozackiej i ochotniczej armii Imperium Rosyjskiego w przededniu oraz w trakcie I wojny światowej, [w:] Do szarży marsz, marsz... Studia z dziejów kawalerii. Tom 1. Praca zbiór. pod red. A. Smolińskiego, Toruń
Smoliński A. (2009), Organizacja kawalerii kozackiej imperium rosyjskiego w przededniu wybuchu I wojny światowej, [w:] Od armii komputowej do narodowej III. Problemy organizacyjne sił zbrojnych od XVI do XX wieku, red. J. Centek, M. Krotofil, Toruń
Smoliński A. (2011), Przegląd dorobku polskiej historiografii na temat dziejów kawalerii oraz niektórych formacji konnych, „Przegląd Historyczno-Wojskowy”, nr 3
Smoliński A. (2005), Szef czy patron – tradycja i współczesność w Wojsku Polskim, [w:] Od armii komputowej do narodowej II. Dzieje militarne Polski i jej wschodnich sąsiadów od XVI do XX wieku, red. M. Krotofil, A. Smoliński, Toruń
Smoliński A. (2018), Szwadron Jazdy Ziemi Kaliskiej. Przyczynek do dziejów szwadronów wojewódzkich formowanych na ziemiach polskich od końca 1918 r. do marca 1919 r., „Polonia Maior Orientalis”. Tom V
Smoliński A. (2019), Szwadrony wojewódzkie Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej (koniec 1918 – marzec 1919 r.) oraz ich historyczne pierwowzory, [w:] Najjaśniejsza Rzeczypospolita. Studia ofiarowane Profesorowi Andrzejowi Stroynowskiemu, red. M. Durbas, Częstochowa
Smoliński A. (2012), Szwoleżerowie, ułani, strzelcy konni oraz pozostałe konne wojsko… Przegląd dorobku polskiej historiografii dotyczącej dziejów kawalerii oraz niektórych formacji konnych, [w:] Od Grunwaldu do Bzury – bitwy i boje polskie na przestrzeni dziejów, red. J. Jędrysiak, D. Koreś, J. Maroń, K. Widziński, Wrocław
Smoliński A. (2007), Wileńskie i litewskie początki 13 Pułku Ułanów Wojska Polskiego, „Acta Historica Universitatis Klaipedensis”, t. XV
Smoliński A., Strzeżek T. (2021), Do szarży marsz, marsz... Studia z dziejów kawalerii. Tom 9. Z potrzeby chwili. Mobilizacja jazdy w warunkach powstania i wojny polsko-rosyjskiej w końcu 1830 i w 1831 r. oraz w pierwszym okresie walko niepodległość i granice na przełomie 1918 i 1919 r., Toruń
Staręgowski B. (2022), Sposób przygotowania wyprawy pospolitego ruszenia w województwie kaliskim w 1651 r., „Polonia Maior Orientalis”, t. IX
Staszewski J. (2013), Wojsko Polskie na Pomorzu w roku 1807, Oświęcim Stawecki P. (1994), Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918-1939, Warszawa
Strzeżek T. (2010), Kawaleria Królestwa Polskiego w powstaniu listopadowym – mobilizacja i podstawy funkcjonowania w wojnie, Olsztyn
Tokarz W. (1993), Wojna polsko-rosyjska 1830 i 1831, Warszawa
Trąbski M. (2012), Pułki przedniej straży wojska koronnego w latach 1768-1794, Zabrze-Tarnowskie Góry
Tym J.S. (2014), Kawaleria w operacji i w walce. Koncepcje użycia i wyszkolenie kawalerii samodzielnej Wojska Polskiego w latach 1921-1939, Warszawa
Udział ziemian Wielkopolski południowo-wschodniej w powstaniu 1918-1919 roku (2018), red. M. Jaeger, K. Podczaska, Dobrzyca
Wielecki H. – tekst, Morawski R. – ilustracje (1990), Wojsko Księstwa Warszawskiego. Kawaleria, Warszawa
Wierzbicki L.A. (2011), Pospolite ruszenie w Polsce w drugiej połowie XVII wieku. Ostatnie wyprawy z lat 1670-1672, Lublin
Wojtaszak A. (2012), Generalicja Wojska Polskiego 1918-1926, Warszawa
Wrzosek M. (1969), Polskie korpusy wojskowe w Rosji w latach 1917-1918, Warszawa
Wrzosek M. (1992), Wojny o granice Polski Odrodzonej 1918-1921, Warszawa
Zarys dziejów wojskowości polskiej do roku 1864. Tom I. Do roku 1648 (1965), red. J. Sikorskiego, Warszawa
Zarys dziejów wojskowości polskiej do roku 1864. Tom II. 1648-1864 (1966), Praca zbior. pod red. J. Sikorskiego, Warszawa
Ziółek J. (1973), Mobilizacja sił zbrojnych na lewobrzeżu Wisły 1830-1831, Lublin
Ziółkowski A. (2014), Pułki ułanów Księstwa Warszawskiego 6-ty, 3-ci, 2-gi 1807-1812, Oświęcim
Zych G. (1961), Armia Księstwa Warszawskiego 1807-1812, Warszawa
Головин Н.Н. (2001), Военные усилия России в мировой войне, Москва
Горохов Ж. (Gorokhoff G.) (2008), Русская императорская кавалерия 1881-1917 (The Russian Imperial Cavalry 1881-1917), Москва
Звегинцов B.B., Пархаев О.К. (1998), Русская армейская кавалерия 1907-1914, Москва
Ненахов Ю.Ю. (2004), Кавалерия на полях сражений XX века 1900-1920, Минск
Оськин M.B. (2009), Крах конного блицкрига. Кавалерия в первой мировой войне, Москва
Informacje: Polonia Maior Orientalis, 2025, XII, s. 85-102
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 01.12.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 291
Liczba pobrań: 402