28 (1)

Mobilność w miastach staje się jednym z najważniejszych czynników warunkujących funkcjonowanie i rozwój obszarów zurbanizowanych. Mobilność jest zwykle definiowana jako możliwość lub zdolność do swobodnego i łatwego poruszania się bądź przemieszczania; może być również rozumiana jako usługa, ale także – co stanowi relatywnie nowatorską perspektywę – jako społeczna, konstytutywna cecha przestrzeni. Mobilność, zarówno doświadczana i wykonywana, jak i wyobrażona oraz potencjalna, zmienia sposób, w jaki przestrzeń jest przeżywana, strukturyzowana i kontestowana. Jednym z aspektów zwrotu kulturowego w geografii komunikacji jest postrzeganie mobilności jako zjawiska kulturowego, opartego na wartościach, wyborach i wzorcach. Taka mobilność przybiera cechy sprzyjające preferowanym formom przemieszczania się – może być przestrzenią pieszą, rowerową, transportu zbiorowego lub samochodową. Może też być przestrzenią zorientowaną na przepustowość ruchu, czyli tranzyt, co najczęściej prowadzi do dezintegracji i podziałów przestrzeni, bądź przeciwnie – sprzyjać integralności i spójności obszarów zurbanizowanych, stając się przestrzenią przepuszczalną i łączącą. Artykuł koncentruje się na kulturowo uwarunkowanych koncepcjach mobilności oraz społecznych praktykach wykorzystywania przestrzeni w celu przemieszczania się. Szczególny nacisk położono na społeczne cechy przestrzeni mobilności, uwzględniając wybory i ich konsekwencje, a także oczekiwania, systemy wartości i znaczenia użytkowników oraz aspekty transportowej sprawiedliwości społecznej.

PDF

Czytaj więcej

Wykorzystanie i zarządzanie usługami współdzielonej mobilności w Polsce: uwarunkowania i perspektywy rozwoju

Marcin Kubera

Prace Komisji Geografii Komunikacji PTG, 28 (1), 2025, s. 36-52

https://doi.org/10.4467/2543859XPKG.25.004.22667

Celem artykułu jest identyfikacja psychologicznych czynników wpływających na korzystanie z usług współdzielonej mobilności w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem świadomości ekologicznej, kompetencji technologicznych oraz postaw wobec dzielenia się zasobami. Na podstawie danych ankietowych (N = 1296) przeprowadzono analizy ilościowe, obejmujące testy ANOVA, korelacje Pearsona oraz analizę zachowań użytkowników.
Wyniki wskazują, że to nie deklarowana świadomość ekologiczna, lecz przede wszystkim biegłość cyfrowa i otwartość na innowacje stanowią kluczowe determinanty korzystania z usług współdzielonych. Pomimo powszechnego deklarowania działań prośrodowiskowych (np. segregacji odpadów), ekologia rzadko stanowi bezpośredni motyw wyboru środka transportu. Zidentyfikowano trzy wyraźne profile użytkowników: techno-entuzjastów, tradycyjnych użytkowników oraz oportunistów – różniące się pod względem częstotliwości użycia, celów podróży i relacji z technologią.
Artykuł wskazuje na potrzebę projektowania zróżnicowanych strategii wdrażania i promowania mobilności współdzielonej – dopasowanych do specyfiki różnych grup użytkowników. W szczególności rekomenduje się uproszczenie aplikacji mobilnych, edukację opartą na danych środowiskowych oraz wzmacnianie zaufania społecznego. Badanie stanowi wkład w krajową debatę nad transformacją miejskiej mobilności w kierunku bardziej zrównoważonych i inkluzyjnych rozwiązań transportowych.

PDF

Czytaj więcej

Public transport accessibility of seniors to services of general interest on the example of primary health care in rural areas of the Podkarpackie Voivodeship

Anna Drążek

Prace Komisji Geografii Komunikacji PTG, 28 (1), 2025, s. 53-65

https://doi.org/10.4467/2543859XPKG.25.005.22668

Poniższy artykuł analizuje dostępność seniorów do opieki zdrowotnej. Jego celem było poznanie dostępności transportem publicznym do placówek podstawowej opieki zdrowotnej w kontekście koncepcji usług użyteczności publicznej. Jako obszar badań wybrano cztery gminy wiejskie (o różnej funkcji) w województwie podkarpackim: Jawornik Polski, Horyniec-Zdrój, Komańczę i Gorzyce. W pierwszym kroku opisano sytuację demograficzną w gminach. Następnie przeanalizowano rozmieszczenie przystanków transportu publicznego w poszczególnych gminach oraz rozkłady jazdy przewoźników tam operujących. Najwyższą dostępność do przystanków autobusowych, mierzoną odległością, odnotowano w gminach Komańcza i Gorzyce. Z kolei gminy Gorzyce i Jawornik Polski charakteryzowały się najwyższą liczbą połączeń transportem publicznym do placówek podstawowej opieki zdrowotnej. Niska dostępność w gminie Horyniec-Zdrój pokazała, że świadczenie usług użyteczności publicznej może nie być wystarczające na peryferyjnych obszarach wiejskich.

PDF

Czytaj więcej

Determinanty i wzorce rekreacyjnej mobilności przestrzennej polskich wędkarzy

Emil Andrzej Karpiński, Andrzej Skrzypczak

Prace Komisji Geografii Komunikacji PTG, 28 (1), 2025, s. 66-82

https://doi.org/10.4467/2543859XPKG.25.006.22669

Celem pracy była identyfikacja form transportu wykorzystywanych przez wędkarzy w celu przemieszczania się na najczęściej odwiedzane łowiska oraz wielowymiarowa analiza cech i czynników determinujących mobilność wędkarzy w ramach podejmowanej aktywności rekreacyjnej. Niezbadane dotąd kwestie wyboru form transportu przez polskich wędkarzy podczas ich aktywności rekreacyjnej umożliwią wdrożenie optymalnych kierunków zarządzania atrakcyjnymi wędkarsko obszarami wód oraz pozwolą na kreowanie bardziej świadomych proekologicznych postaw społeczności wędkarskiej. Badanie oparto na wynikach ankiety CAWI, identyfikującej tło społeczno-ekonomiczne wędkarstwa oraz potrzeby, poziom aktywności i zaangażowanie wędkarzy (N=605). Korzystanie z mobilności zrównoważonej (MZ), opartej głównie na transporcie pieszym i rowerowym, deklarowało jedynie 25,6% respondentów. Pozostali przemieszczali się na łowiska pasywnie, korzystając z transportu indywidualnego o różnym stopniu emisyjności (EI). Udział tej formy transportu w docieraniu na łowiska zlokalizowane w odległości <5 km od miejsca zamieszkania wynosił aż 45,7%. Przeciętna odległość łowisk wędkarzy korzystających z MZ wyniosła 5,86 km, a wędkarzy z grupy EI 33,62 km. Obok oddalenia łowisk, istotnymi determinantami wyboru formy transportu przez wędkarzy okazały się m.in.: odległość stanowiska połowowego pokonywana pieszo w obrębie łowiska; waga ekwipunku wędkarskiego; natężenie potrzeby ucieczki od codzienności oraz potrzeby aktywności fizycznej i skłonność do wędkowania celem uzyskania dodatkowego dochodu. Wędkarze częściej korzystali z transportu zrównoważonego z pobudek ekonomicznych, niż z powodu świadomych osobistych postaw względem przyrody. Dojazd emisyjny natomiast jest wybierany z powodu wygody. Wybory formy transportu na łowisko w przypadku części wędkarzy należy uznać za nieoptymalne. Menagerowie łowisk mogą premiować korzystanie z mobilności przyjaznej środowisku, pamiętając jednocześnie o potrzebach osób z ograniczeniami ruchowymi, w tym seniorów

PDF

Czytaj więcej

Riding the Risk: Trends and Causes of Motorcycle Accidents in Poland (2016–2023)

Sebastian Głowiński, Szymon Rzepczyk, Marcin Galiński, Maciej Obst

Prace Komisji Geografii Komunikacji PTG, 28 (1), 2025, s. 83-97

https://doi.org/10.4467/2543859XPKG.25.007.22670

(1) Wprowadzenie: Wypadki z udziałem motocyklistów pozostają istotnym problemem bezpieczeństwa publicznego i zdrowia publicznego w Polsce. Pomimo stałej poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego, motocykliści nadal narażeni są na nieproporcjonalnie wysokie ryzyko ciężkich obrażeń oraz śmierci. Celem niniejszej pracy było zbadanie skali i przyczyn wypadków motocyklowych w Polsce w latach 2016–2023, ze szczególnym uwzględnieniem kluczowych czynników ryzyka oraz wskazaniem skutecznych strategii prewencyjnych. (2) Metoda: Analiza została przeprowadzona na podstawie krajowych danych o wypadkach pochodzących z Komendy Głównej Policji oraz specjalnego raportu dotyczącego zdarzeń z udziałem rowerów i motocykli. Analizy statystyczne wykonano z wykorzystaniem oprogramowania STATISTICA 13.3. Zastosowano testy normalności i jednorodności wariancji, a do oceny trendów czasowych użyto modeli regresji. Kluczowe zmienne dotyczące wypadków pogrupowano według rodzaju pojazdu, dnia tygodnia, grupy wiekowej oraz głównego czynnika przyczynowego. (3) Wyniki: Samochody osobowe były najczęstszym uczestnikiem kolizji z motocyklistami, przy czym szczyt liczby zdarzeń odnotowano w miesiącach letnich oraz w weekendy. Najczęściej poszkodowanymi grupami wiekowymi byli motocykliści w wieku 25–39 lat oraz 40–59 lat. Do głównych przyczyn należało nieustąpienie pierwszeństwa i nieprawidłowe skręty ze strony kierowców innych pojazdów, a także nadmierna prędkość i nieprawidłowe wyprzedzanie ze strony motocyklistów. W badanym okresie odnotowano umiarkowany spadek całkowitej liczby wypadków i obrażeń, szczególnie tych związanych z nadmierną prędkością; jednakże trendy dotyczące śmiertelności były niejednoznaczne. (4) Wnioski: Bezpieczeństwo motocyklistów w Polsce jest silnie uzależnione od zachowań uczestników ruchu oraz sezonowych wzorców natężenia ruchu. Uzyskane wyniki wskazują na konieczność wdrożenia kompleksowych, wieloaspektowych działań, obejmujących m.in. surowsze egzekwowanie przepisów ruchu drogowego, doskonalenie szkolenia motocyklistów, ukierunkowane inwestycje infrastrukturalne oraz podniesienie standardów ochronnego wyposażenia, aby ograniczyć zarówno liczbę, jak i ciężkość wypadków motocyklowych.

PDF

Czytaj więcej

Pliki do pobrania

Strony tytułowe i redakcyjne PDF Spis treści PDF

Słowa kluczowe: przestrzenie mobilności, mobilność miejska, geografia kultury, organizowanie współdzielonej mobilności, zarządzanie transportem, zrównoważony rozwój, ekonomia współdzielenia, nowa mobilność, dostępność transportowa, usługi użyteczności publicznej, seniorzy, obszary wiejskie, mobilność zrównoważona, transport emisyjny, rekreacja wędkarska, willingness-to-pay, wypadki motocyklowe, obrażenia, trend wypadków motocyklowych, legalizacja kasków

28 (1)

2025 Następne

Zawartość numeru

Pliki do pobrania

2025