Wolna szkoła w wolnej Polsce. O szkole waldorfskiej i polskim przełomie demokratycznym
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 12.2025
The Polish Journal of the Arts and Culture. New Series, 2025, 22 (2/2025), s. 57-72
https://doi.org/10.4467/24506249PJ.25.004.22404Autorzy
Wolna szkoła w wolnej Polsce. O szkole waldorfskiej i polskim przełomie demokratycznym
In this article I present the circumstances that found this German educational alternative – the Waldorf school associated with the German Reform Pedagogy – many supporters in Poland around 1989. I analyse the interwar sources of Waldorf pedagogy in the country. I follow the initiatives around the democratic breakthrough of 1989 and the conditions for the return of the idea of the Waldorf school to Poland. I also examine the Waldorf organisational categories of community, holism, ritual and art, which testify to its specificity. I therefore look at the culture of the Polish democratic breakthrough and the Waldorf category of freedom willingly adapted in Poland. The notion of “freedom” helped include the Waldorf school within the broader movement to socialise education in Poland.
Bandura, Ludwik. 1931. „Pedagogika antropozoficzna Steinera”. Przyjaciel Szkoły 10 (18): 649–53.
Brüll, Ramon. 1991. „Schulbeginn in Osteuropa”. Info 3, nr 9.
Chrzanowski, Bohdan. 1935–1936. „W poszukiwaniu treści dla wspólnych przeżyć wychowawcy z wychowankiem”. Kultura i Wychowanie 3: 282–92.
Dobiasz, Maja. 2014. Antropozoficzna cywilizacja uzdrowienia. Mit, utopia, rzeczywistość. Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe Katedra.
Dobiasz, Maja. 2015. „Polish Enigma”. W Aenigma: One Hundred Years of Anthroposophical Art, red. Reinhold J. Fäth i David Voda, 280–98. Praha: Arbor Vitae.
Foucault, Michel. 2009. Nadzorować i karać. Narodziny więzienia. Przełożył Tadeusz Komendant. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.
Homolacs, Karol. 1938. Edukacyjne znaczenie sztuki (wykład wygłoszony w Warszawie 2.V.38). Warszawa: wydane staraniem Polskiego Towarzystwa Antropozoficznego.
Jawłowska, Aldona. 1988. Więcej niż teatr. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Jawłowska, Aldona, i Zofia Dworakowska, red. 2008. Wolność w systemie zniewolenia. Rozmowy o polskiej kontrkulturze. Warszawa: Instytut Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytet Warszawski.
Leyko, Małgorzata. 2012. Teatr w krainie utopii. Monte Verità, Mathildenhöhe, Hellerau, Goetheanum, Bauhaus. Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria.
McLaren, Peter. 1999. Schooling as a Ritual Performance: Toward a Political Economy of Educational Symbols and Gestures. Lanham: Rowman & Littlefield Publishers.
Mirski, Józef. 1932. „Antropozoficzny system wychowawczy”. Ruch Pedagogiczny 19 (21), 9: 201–2.
Nalaskowski, Aleksander. 2002. Przestrzenie i miejsca szkoły. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Otto, Rudolf. 1993. Świętość. Elementy irracjonalne w pojęciu bóstwa i ich stosunek do elementów racjonalnych. Przełożył Bogdan Kupis. Wstęp Józef Keller. Wrocław: Thesaurus Press.
„Rudolf Steiner o szkole waldorfskiej”. 1993. Primula. Pisemko szkoły waldorfskiej (1): 2–3.
Schechner, Richard. 2006. Performatyka. Wstęp. Przełożył Tomasz Kubikowski. Red. przekładu Marcin Rochowski. Wrocław: Ośrodek Badań Twórczości Jerzego Grotowskiego i Poszukiwań Teatralno-Kulturowych.
Sipowicz, Kamil. 2015. Hipisi w PRL-u. Warszawa: Wydawnictwo Cyklady.
„Sprzed grudnia 81. Szkoła jako środowisko wychowawcze. Od redakcji”. 1985. Edukacja i Dialog (1): 2.
Steiner, Rudolf. 2014. Sedno kwestii społecznej. Przełożył Michał Waśniewski. Gdynia: Genesis.
Szymański, Mirosław S. 1992. Niemiecka pedagogika reformy 1890–1933. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Świerczek, Maria. 1992. „Trudy i radości wspólnej pracy”. Spotkania Antropozoficzne 5: 72–75.
Tarkowska, Elżbieta. 1992. „Chaos kulturowy albo o potrzebie antropologii raz jeszcze”. W Kulturowy wymiar przemian społecznych, red. Aldona Jawłowska, Marian Kempny i Elżbieta Tarkowska, 31–38. Warszawa: Wydawnictwo IFIS PAN.
Tarkowska, Elżbieta. 1992a. „Temporalny wymiar przemian zachodzących w Polsce”. W Kulturowy wymiar przemian społecznych, red. Aldona Jawłowska, Marian Kempny i Elżbieta Tarkowska, 87–100. Warszawa: Wydawnictwo IFIS PAN.
Tönnies, Ferdinand. 2008. Wspólnota i stowarzyszenie. Rozprawa o komunizmie i socjalizmie jako empirycznych formach kultury. Przełożyła Małgorzata Łukasiewicz. Wstęp Jerzy Szacki. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Turner, Victor. 2010. Proces rytualny. Struktura i antystruktura. Przełożyła Ewa Dżurak. Wstęp Joanna Tokarska-Bakir. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Wasiukiewicz, Jadwiga. 1994. „O zastosowaniach praktycznych pedagogiki waldorfskiej”. W Szkoła alternatywna – z teorii i praktyki szkół waldorfskich, red. Stanisław Kawula. Olsztyn: Wyższa Szkoła Pedagogiczna: 62–98.
Społeczne Towarzystwo Oświatowe (STO). b.d. Dostęp 15 maja 2025. http://www.sto.org.pl/historia.
Ziemska, Maria. b.d. „Jadwiga (Wiga) Siedlecka”. Dokumentationen der Stiftung Kulturim-puls. Dostęp 15 maja 2025. http://biographien.kulturimpuls.org/detail.php?&id=1362.
Ziemska, Maria. 1994. „Szukając początków”. Wywiad Marii Borzęckiej. Primula. Pisemko Szkoły Waldorfskiej w Warszawie (2): 14–17.
„Zu Gast bei Joseph Beuys”. 1982. Info 3 (2, Februar): 4.
Drexler, Luna. 24 marca 1932. „Raport o pracy w Antropozoficznym Towarzystwie Krajowym w Polsce za okres od Wielkanocy 1931 do Wielkanocy 1932 r.”. List do zarządu Powszechnego Towarzystwa Antropozoficznego. Goetheanum Archiv. Dokumenty Polskiego Towarzystwa Antropozoficznego. Dornach, Szwajcaria.
Hojnacka, Konstancja. Kwiecień 1924. „Geschichte der anthroposophischen Bewegung in Lwów”. Goetheanum Archiv. Dokumenty Polskiego Towarzystwa Antropozoficznego. Dornach, Szwajcaria.
Przyborowska, Maria. 9 listopada 1929. „List do Marianne Metzner”. Goetheanum Archiv. Dokumenty Polskiego Towarzystwa Antropozoicznego. Dornach, Szwajcaria.
Siedlecka, Jadwiga. 9 września 1926. „List do zarządu Powszechnego Towarzystwa Antropozoficznego”. Goetheanum Archiv. Dokumenty Polskiego Towarzystwa Antropozoficznego. Dornach, Szwajcaria.
Oraz rozmowy i wywiady prowadzone przez autorkę z Krzysztofem Jasińskim, Marią „Jenny” Burniewicz, Ryszardem i Barbarą Piesakami, Hanną Dändliker-Jankowską, Jerzym Prokopiukiem, Marianem Kłoszewskim i innymi członkami ruchu.
Informacje: The Polish Journal of the Arts and Culture. New Series, 2025, 22 (2/2025), s. 57-72
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
ul. Jurija Gagarina 11, 87-100 Toruń, Polska
Publikacja: 12.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY
Finansowanie artykułu:
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 150
Liczba pobrań: 120