FAQ
Logo Uniwersyteti Jagiellońskiego w Krakowie

Wolna szkoła w wolnej Polsce. O szkole waldorfskiej i polskim przełomie demokratycznym

Data publikacji: 12.2025

The Polish Journal of the Arts and Culture. New Series, 2025, 22 (2/2025), s. 57-72

https://doi.org/10.4467/24506249PJ.25.004.22404

Autorzy

Maja Dobiasz-Krysiak
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
ul. Jurija Gagarina 11, 87-100 Toruń, Polska
https://orcid.org/0000-0002-9534-6463 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Tytuły

Wolna szkoła w wolnej Polsce. O szkole waldorfskiej i polskim przełomie demokratycznym

Abstrakt

In this article I present the circumstances that found this German educational alternative – the Waldorf school associated with the German Reform Pedagogy – many supporters in Poland around 1989. I analyse the interwar sources of Waldorf pedagogy in the country. I follow the initiatives around the democratic breakthrough of 1989 and the conditions for the return of the idea of the Waldorf school to Poland. I also examine the Waldorf organisational categories of community, holism, ritual and art, which testify to its specificity. I therefore look at the culture of the Polish democratic breakthrough and the Waldorf category of freedom willingly adapted in Poland. The notion of “freedom” helped include the Waldorf school within the broader movement to socialise education in Poland.

Bibliografia

Pobierz bibliografię

Bandura, Ludwik. 1931. „Pedagogika antropozoficzna Steinera”. Przyjaciel Szkoły 10 (18): 649–53.

Brüll, Ramon. 1991. „Schulbeginn in Osteuropa”. Info 3, nr 9.

Chrzanowski, Bohdan. 1935–1936. „W poszukiwaniu treści dla wspólnych przeżyć wychowawcy z wychowankiem”. Kultura i Wychowanie 3: 282–92.

Dobiasz, Maja. 2014. Antropozoficzna cywilizacja uzdrowienia. Mit, utopia, rzeczywistość. Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe Katedra.

Dobiasz, Maja. 2015. „Polish Enigma”. W Aenigma: One Hundred Years of Anthroposophical Art, red. Reinhold J. Fäth i David Voda, 280–98. Praha: Arbor Vitae.

Foucault, Michel. 2009. Nadzorować i karać. Narodziny więzienia. Przełożył Tadeusz Komendant. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.

Homolacs, Karol. 1938. Edukacyjne znaczenie sztuki (wykład wygłoszony w Warszawie 2.V.38). Warszawa: wydane staraniem Polskiego Towarzystwa Antropozoficznego.

Jawłowska, Aldona. 1988. Więcej niż teatr. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Jawłowska, Aldona, i Zofia Dworakowska, red. 2008. Wolność w systemie zniewolenia. Rozmowy o polskiej kontrkulturze. Warszawa: Instytut Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytet Warszawski.

Leyko, Małgorzata. 2012. Teatr w krainie utopiiMonte Verità, Mathildenhöhe, Hellerau, Goetheanum, Bauhaus. Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria.

McLaren, Peter. 1999. Schooling as a Ritual Performance: Toward a Political Economy of Educational Symbols and Gestures. Lanham: Rowman & Littlefield Publishers.

Mirski, Józef. 1932. „Antropozoficzny system wychowawczy”. Ruch Pedagogiczny 19 (21), 9: 201–2.

Nalaskowski, Aleksander. 2002. Przestrzenie i miejsca szkoły. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Otto, Rudolf. 1993. Świętość. Elementy irracjonalne w pojęciu bóstwa i ich stosunek do elementów racjonalnych. Przełożył Bogdan Kupis. Wstęp Józef Keller. Wrocław: Thesaurus Press.

„Rudolf Steiner o szkole waldorfskiej”. 1993. Primula. Pisemko szkoły waldorfskiej (1): 2–3.

Schechner, Richard. 2006. Performatyka. Wstęp. Przełożył Tomasz Kubikowski. Red. przekładu Marcin Rochowski. Wrocław: Ośrodek Badań Twórczości Jerzego Grotowskiego i Poszukiwań Teatralno-Kulturowych.

Sipowicz, Kamil. 2015. Hipisi w PRL-u. Warszawa: Wydawnictwo Cyklady.

„Sprzed grudnia 81. Szkoła jako środowisko wychowawcze. Od redakcji”. 1985. Edukacja i Dialog (1): 2.

Steiner, Rudolf. 2014. Sedno kwestii społecznej. Przełożył Michał Waśniewski. Gdynia: Genesis.

Szymański, Mirosław S. 1992. Niemiecka pedagogika reformy 1890–1933. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Świerczek, Maria. 1992. „Trudy i radości wspólnej pracy”. Spotkania Antropozoficzne 5: 72–75.

Tarkowska, Elżbieta. 1992. „Chaos kulturowy albo o potrzebie antropologii raz jeszcze”. W Kulturowy wymiar przemian społecznych, red. Aldona Jawłowska, Marian Kempny i Elżbieta Tarkowska, 31–38. Warszawa: Wydawnictwo IFIS PAN.

Tarkowska, Elżbieta. 1992a. „Temporalny wymiar przemian zachodzących w Polsce”. W Kulturowy wymiar przemian społecznych, red. Aldona Jawłowska, Marian Kempny i Elżbieta Tarkowska, 87–100. Warszawa: Wydawnictwo IFIS PAN.

Tönnies, Ferdinand. 2008. Wspólnota i stowarzyszenie. Rozprawa o komunizmie i socjalizmie jako empirycznych formach kultury. Przełożyła Małgorzata Łukasiewicz. Wstęp Jerzy Szacki. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Turner, Victor. 2010. Proces rytualny. Struktura i antystruktura. Przełożyła Ewa Dżurak. Wstęp Joanna Tokarska-Bakir. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Wasiukiewicz, Jadwiga. 1994. „O zastosowaniach praktycznych pedagogiki waldorfskiej”. W Szkoła alternatywna – z teorii i praktyki szkół waldorfskich, red. Stanisław Kawula. Olsztyn: Wyższa Szkoła Pedagogiczna: 62–98.

Społeczne Towarzystwo Oświatowe (STO). b.d. Dostęp 15 maja 2025. http://www.sto.org.pl/historia.

Ziemska, Maria. b.d. „Jadwiga (Wiga) Siedlecka”. Dokumentationen der Stiftung Kulturim-puls. Dostęp 15 maja 2025. http://biographien.kulturimpuls.org/detail.php?&id=1362.

Ziemska, Maria. 1994. „Szukając początków”. Wywiad Marii Borzęckiej. PrimulaPisemko Szkoły Waldorfskiej w Warszawie (2): 14–17.

„Zu Gast bei Joseph Beuys”. 1982. Info 3 (2, Februar): 4.

Źródła

Drexler, Luna. 24 marca 1932. „Raport o pracy w Antropozoficznym Towarzystwie Krajowym w Polsce za okres od Wielkanocy 1931 do Wielkanocy 1932 r.”. List do zarządu Powszechnego Towarzystwa Antropozoficznego. Goetheanum Archiv. Dokumenty Polskiego Towarzystwa Antropozoficznego. Dornach, Szwajcaria.

Hojnacka, Konstancja. Kwiecień 1924. „Geschichte der anthroposophischen Bewegung in Lwów”. Goetheanum Archiv. Dokumenty Polskiego Towarzystwa Antropozoficznego. Dornach, Szwajcaria.

Przyborowska, Maria. 9 listopada 1929. „List do Marianne Metzner”. Goetheanum Archiv. Dokumenty Polskiego Towarzystwa Antropozoicznego. Dornach, Szwajcaria.

Siedlecka, Jadwiga. 9 września 1926. „List do zarządu Powszechnego Towarzystwa Antropozoficznego”. Goetheanum Archiv. Dokumenty Polskiego Towarzystwa Antropozoficznego. Dornach, Szwajcaria.

Oraz rozmowy i wywiady prowadzone przez autorkę z Krzysztofem Jasińskim, Marią „Jenny” Burniewicz, Ryszardem i Barbarą Piesakami, Hanną Dändliker-Jankowską, Jerzym Prokopiukiem, Marianem Kłoszewskim i innymi członkami ruchu.

Informacje

Informacje: The Polish Journal of the Arts and Culture. New Series, 2025, 22 (2/2025), s. 57-72

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Wolna szkoła w wolnej Polsce. O szkole waldorfskiej i polskim przełomie demokratycznym
Angielski: Free School in Free Poland. About the Waldorf School and the Polish Democratic Breakthrough

Autorzy

https://orcid.org/0000-0002-9534-6463

Maja Dobiasz-Krysiak
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
ul. Jurija Gagarina 11, 87-100 Toruń, Polska
https://orcid.org/0000-0002-9534-6463 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
ul. Jurija Gagarina 11, 87-100 Toruń, Polska

Publikacja: 12.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY  ikona licencji

Finansowanie artykułu:

Tekst powstał na podstawie badań etnograficznych w Rudolf Steiner Schule w Berlinie oraz badań archiwalnych w Goetheanum Archiv w Dornach, prowadzonych w ramach grantu „Preludium” (Narodowe Centrum Nauki, nr 2016/21/N/HS2/02645). Wątki obecne w tekście zostały rozwinięte w książce Szkoła transformacji. O szkole waldorfskiej w dobie przełomu demokratycznego wydanej w 2021 roku w Oficynie Wydawniczej „Impuls”.

Udział procentowy autorów:

Maja Dobiasz-Krysiak (Autor) - 100%

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Wolna szkoła w wolnej Polsce. O szkole waldorfskiej i polskim przełomie demokratycznym

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE