Dyskurs narodowy w przedwojennej prasie ezoterycznej. Kongres ezoteryczny w Poznaniu 1936 a sprawa polska
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 12.2025
The Polish Journal of the Arts and Culture. New Series, 2025, 22 (2/2025), s. 89-99
https://doi.org/10.4467/24506249PJ.25.006.22406Autorzy
Dyskurs narodowy w przedwojennej prasie ezoterycznej. Kongres ezoteryczny w Poznaniu 1936 a sprawa polska
This text outlines the most important trends related to national themes in esoteric discourse and analyses a specific example of such nationalesoteric discourse in press reports from the First Polish Esoteric Congress, published in 1937 in “Hejnal” and “Lotos” – very influential local occult magazines.
National threads were blatant and constantly present in the esoteric discourse in pre-war Poland, and they grew in strength and frequency as echoes of current important political events, and as comments on events independent of big politics. References to national issues, most often glorifying the patriotic attitude, were treated by Polish occultists as particularly important in understanding various esoteric concepts or esoteric philosophy in general. The esoteric philosophy of the early 20th century itself, regardless of the specificity of a particular trend, group or organisation, assumed a specific way of thinking, conducive to emphasising national themes.
The idea of Poland’s mission, of offering the Polish idea to other nations, a thought that sounds dangerous today in the light of historical knowledge about the consequences of all nationalist ideologies, recurred like a refrain in Polish pre-war esoteric publications. It is therefore not surprising that it appeared where the paths of various initiation schools first crossed, i.e. at the national meeting of esotericists in 1936. And although the community was not fully represented at this congress, the Polish messianic idea and, above all, Polish missionism turned out to be the strongest and most resonant thread connecting various initiatory trends in pre-war Poland.
Chobotowa, Kazimiera. 1937. „Pokłosie Zjazdu (Dokoła I-go Ogólnopolskiego Zjazdu Ezoteryków i Metapsychików w Poznaniu)”. Hejnał. Miesięcznik Wiedzy Duchowej 1: 8–13.
Chodkiewicz, Kazimierz. 1935. „Refleksje i wnioski”. Lotos 6: 185–8.
Czyński, Czesław. 1914. Przepowiednie polityczne. Warszawa: Nakładem Księgarni S. Sadowskiego.
Dobiasz, Maja. 2014. Antropozoficzna cywilizacja uzdrowienia. Mit, utopia, rzeczywistość. Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe Katedra.
Florkowa, Maria. 1935. „I śpiące niech pobudzi!”. Lotos 6: 178–85. Florkowa, Maria. 1936. „Rubin”. Lotos 4: 111–5.
Krobicki, Kazimierz. 1938. „U progu ziemskiej misji jednostek i narodów”. Lotos 9: 265–70.
Pamporow, Piotr G. 1937a. „Braterski odzew Bułgara do Polski”. Hejnał. Miesięcznik Wiedzy Duchowej 1: 13–15.
Pamporow, Piotr G. 1937b. „Bułgaria jako duchowe ognisko w przeszłości i obecnie”. Hejnał. Miesięcznik Wiedzy Duchowej 2: 70–74.
Patocka-Sigłowy, Urszula. 2019a. „Polish Esoteric Press and Book Publications in the Years 1890–1939”. W Polish Esoteric Traditions 1890–1939: Selected Issues, red. Agata Świerzowska, 254–90. Gdańsk–Sopot: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Patocka-Sigłowy, Urszula. 2019b. „Polska prasa ezoteryczna i wydawnictwa książkowe w latach 1890–1939”. W Polskie tradycje ezoteryczne w latach 1890–1939 (t. 2: Formacje, ludzie, idee), red. Izabela Trzcińska i Monika Rzeczycka, 267–318. Gdańsk–Sopot: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Patocka-Sigłowy, Urszula. 2019c. „Prasa teozoficzna i wydawnictwa antropozoficzne w II RP”. W Polskie tradycje ezoteryczne w latach 1890–1939 (t. 1: Teozofia i antropozofia), red. Monika Rzeczycka i Izabela Trzcińska, 211–33. Gdańsk–Sopot: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
„Pierwszy Polski Zjazd Ezoteryczny”. 1937. Lotos 1: 1–7.
Rzeczycka, Monika. 2006. „Русские символисты и антропософия. Мессианский вопрос”. W Messianic Ideas in Jews and Slavic Cultures: Jews and Slaws, vol. 18, red. Wolf Moskovich i Svetlina Nikolova, 164–73. Jerusalem–Sofia: Hebrew University of Jerusalem,
Center for Slavic Languages and Literatures – Bulgarian Academy of Sciences, Cyrillo-Methodian Research Center.
Rzeczycka, Monika. 2010. Wtajemniczenie. Ezoteryczna proza rosyjska końca XIX – początku XX wieku. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Rzeczycka, Monika. 2017. „Esoteric Mythologies in Action: Images and Symbols of Russian Anthroposophic Historiosophy (from Ludvig A. Novikov’s Archive)”. Studia Humanistyczne AGH 16 (4): 49–57.
Rzeczycka, Monika. 2020. „Biblical Symbols in the Works of Rudolf Steiner’s Followers: Initiation/Archangel Michael by Amalia Luna Drexler as an Example of an Anthroposophical Interpretation of the Spiritual Mission of the Slavs”. Studia Religiologica 53 (1): 1–14.
Rzeczycka, Monika, i Przemysław Sieradzan. 2017. „Międzynarodowa afera z tajemną księgą w roli głównej (Warszawa – Naggar – Wisła – Asunción: 1936–1938)”. W Magia ksiąg – Księgi magii. Księga jubileuszowa poświęcona profesor Irenie Fijałkowskiej-Janiak, red. Diana Oboleńska i Urszula Patocka-Sigłowy, 159–78. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Szymanek, Krzysztof. 2012. „O teoriach spiskowych”. Folia Philosophica 30: 259–81.
Wiśniewska-Paź, Barbara. 2002. Społeczny wymiar obiektu Goetheanum w Dornach i jego sensy edukacyjne. Wrocław: Oficyna Wydawnicza „Arboretum” – Instytut Socjologii Uniwersytetu Wrocławskiego.
Informacje: The Polish Journal of the Arts and Culture. New Series, 2025, 22 (2/2025), s. 89-99
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Uniwersytet Gdański
Polska
Uniwersytet Gdański
ul. Bażyńskiego 1a 80-952 Gdańsk, Polska
Publikacja: 12.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY
Finansowanie artykułu:
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 143
Liczba pobrań: 113