Spostrzeżenia nad pochodzeniem i powstawaniem współczesnej wiedzy ludowej o roślinach leczniczych i ich zastosowaniach na przykładzie badań etnomedycznych w okolicach Grybowa
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 30.06.2025
Medycyna Nowożytna, 2025, Tom 31 (2025) Zeszyt 1, s. 9-26
https://doi.org/10.4467/12311960MN.25.001.21830Autorzy
Spostrzeżenia nad pochodzeniem i powstawaniem współczesnej wiedzy ludowej o roślinach leczniczych i ich zastosowaniach na przykładzie badań etnomedycznych w okolicach Grybowa
Survey research on folk medicinal plants revealed that in the Grybow area this knowledge is alive and well. The respondents mentioned 76 medicinal plants with mostly correct pharma ceutical actions and applications, typical for Polish official phytotherapy. New therapeutic ideas included yarrow herb (Achillea milefolium) against COVID-19 and Forsythia fl ower against the common cold. The study also uncovered remnants of outdated knowledge, which, while inadequate for today’s diseases and the mode of administration of the remedy, are noteworthy. These include bathing in a decoction of the plant in cases of delayed walking in children or weakness of the musculoskeletal system; directing the vapour from anti-cold infusions into the ear; and the red colour against anaemia, as well as the leaf shape signature in respiratory diseases. However, these uses were marginal within the knowledge examined. Correct knowledge acquired from contemporary sources (pharmaceutical advertising, internet, books) was also noted, such as the action of meadow clover herb (Trifolium pratense) against ageing and mulberry (Morus alba) leaf against hyperglycaemia, and Stellaria media as vitamin-yielding food additive. The species were identified correctly, and 1/3 of them were mentioned under folk names, usually similar to Polish scientific ones.
Arabas I., Apteczki domowe w polskich dworach szlacheckich: studium z dziejów kultury zdrowotnej, „Monografie z dziejów nauki i techniki”, t. 156, Warszawa 2006.
Bacler-Żbikowska B., Stebel A., Katalog roślin leczniczych aktualnie dopuszczonych do stosowania w medycynie konwencjonalnej w Polsce, Katowice 2023. https://doi.org/10.47590/sum.9788375094718.
Batiha G.E.-S., Al-Snafi A.E., Thuwaini M.M. et al., Morus alba: a comprehensive phytochemical and pharmacological review, „Naunyn-Schmie deberg’s Archives of Pharmacology” 2023; t. 396, s. 1399–1413. https://doi.org/10.1007/s00210-023-02434-4.
Biegański J., Ziołolecznictwo. Nasze zioła i leczenie się niemi, wyd. 3, Warszawa 1948.
Brodziak A., Król J., Nowaczek A. Naturalne substancje pochodzenia roślinnego negatywnie oddziałujące na zdrowie krów oraz jakość mleka, „Żywność. Nauka. Technologia. Jakość” 2017, t. 24, z. 1(110), s. 33–47. https://doi.org/10.15193/zntj/2017/110/171.
Chauhan S., Jaiswal V., Cho Y.-I., Lee H.-J., Biological activities and phytochemicals of lungworts (genus Pulmonaria) focusing on Pulmonaria officinalis, „Appllied Sciences” 2022, t. 12, z. 3, s. 6678. https://doi.org/10.3390/app12136678.
de Verdmon-Jacques J., Kuracja roślinna. 1050 wypróbowanych rad i wskazówek jak leczyć w 150 chorobach ziołami i środkami domowymi z dodaniem opisu krajowych ziół leczniczych, wyd. 2, Warszawa 1927.
Drobnik J., Historia botaniki farmaceutycznej, Warszawa 2021.
El Mahdy C., Popescu S., Borda C., Plants that can be poisonous for cows. A review, „Bulletin UASVM Animal Science and Biotechnologies” 2017, t. 74, z. 2, s. 69–83. https://doi.org/10.15835/buasvmcn-asb:0019.
Farasati Far B., Behzad G., Khalili H., Achillea millefolium: mechanism of action, pharmaco kinetic, clinical drug-drug interactions and tolerability, „Heliyon” 2023, t. 9, s. e22841. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e22841.
Geiger P.L., Mohr C.F., Pharmacopoea universalis. Simplicia cruda et praeparata mercabilia, Heidelbergae 1835.
Gerald-Wyżycki J., Zielnik ekonomiczno-techniczny, t. 2, Wilno 1845.
Gleditsch J.G., Botanica medica, oder die Lehre von den vorzüglich wirksamen einheimischen Arzneygewächsen, t. 1, Berlin 1788.
Gong L., Wang C., Zhou H., Ma C., Zhang Y., Peng C., Li Y., A review of pharmacological and pharmacokinetic properties of forsythiaside A, „Pharmacological Research” 2021, t. 169, s. 105690. https://doi.org/10.1016/j.phrs.2021.105690.
Gryszczyńska A., Gryszczyńska B., Opala B., Łowicki Z., Zastosowanie roślin leczniczych w menopauzie. Cz. II, „Postępy Fitoterapii” 2012, t. 3, s. 173–183.
Jafernik K., Szopa A., Ekiert H., Pelargonia przylądkowa (afrykańska) (Pelargonium sidoides), chrzan pospolity (Armoracia rusticana) oraz nasturcja większa (Tropaeolum majus), „Lek w Polsce” 2019, t. 29, z. 11–12, s. 12–19.
Jakubczyk K., Janda K., Styburski D., Łukomska A., Goutweed (Aegopodium podagraria L.) – botanical characteristics and prohealthy properties, „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej” 2020, t. 74, s. 28–35. https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.8551.
Jaroniewski W., Szczaw lancetowaty – wartościowa roślina lecznicza, „Wiadomości Zielarskie” 1992, t. 34, z. 6, s. 12–13.
Kluk K., Dykcyonarz roślinny, t. 1, Warszawa 1805.
Kneipp S., Moje leczenie wodą, na podstawie przeszło 35-letniego doświadczenia napisał dla leczenia chorób i utrzymania zdrowia Sebastian Kneipp, tłum. ks. J.A. Łukaszkiewicz, Chicago 1890.
Kneipp S., Kodycyl do mojego testamentu dla zdrowych i chorych, tłum. ks. J.A. Łukaszkiewicz, Kempten 1898.
Kuchnowicz Z., Leki i gusła dawnej wsi, Warszawa 1954.
Kujawska M., Łuczaj Ł., Sosnowska J., Klepacki P., Rośliny w wierzeniach i zwyczajach ludowych. Słownik Adama Fischera, Wrocław 2016.
Łuczaj Ł., Problemy taksonomiczne w polskich badaniach etnobotanicznych, „Lud” 2008, t. 92, s. 43–64.
Ł[ukaszkiewicz] J.A., Zielnik, czyli atlas roślin leczniczych znachodzących się w Kneippa „Aptece domowej” (część II. „Moje leczenie wodą”), wyd. 2, Kempten 1894.
Nowak J., Nowak K., Nazewnictwo ludowe roślin na Żywiecczyźnie, „Karta Groni” 1991, t. 16, s. 133–137.
Oladeji O.S., Oyebamiji A.K., Stellaria media (L.) Vill. – a plant with immense therapeutic potentials: phytochemistry and pharmacology, „Heliyon” 2020, t. 6, s. e04150. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2020.e04150.
Ożarowski A. (red.), Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy, wyd. 2, Warszawa 1980.
Quirini-Popławska D., Grybów. Studia z dziejów miasta i regionu, Kraków 1992, t 1.
Stawiak-Ososińska M., „Niech zniknie ciemnota i nieuświadomienie młodych kobiet” – Szkoły Matek i ich działalność na rzecz krzewienia oświaty sanitarnej i higienicznej w latach 50. XX w., „Medycyna Nowożytna” 2024, t. 30, suppl. 2, s. 247–272. https://doi.org/10.4467/12311960MN.24.041.20099.
Suchocka K., The most common lactation problems of a breastfeeding woman, „Lek POZ” 2022, t. 8, s. 137–146.
Tylkowa D., Medycyna ludowa w kulturze wsi Karpat polskich. Tradycja i współczesność, „Biblioteka Etnografii Polskiej”, nr 42, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź 1989.
Wiszniewska E., Wszystko o morwach, „Wiadomości Zielarskie” 1991, t. 33, z. 3, s. 7–9.
Informacje: Medycyna Nowożytna, 2025, Tom 31 (2025) Zeszyt 1, s. 9-26
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 30.06.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Finansowanie artykułu:
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
Polski