FAQ
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Spostrzeżenia nad pochodzeniem i powstawaniem współczesnej wiedzy ludowej o roślinach leczniczych i ich zastosowaniach na przykładzie badań etnomedycznych w okolicach Grybowa

Data publikacji: 30.06.2025

Medycyna Nowożytna, 2025, Tom 31 (2025) Zeszyt 1, s. 9-26

https://doi.org/10.4467/12311960MN.25.001.21830

Autorzy

,
Anna Radzik
Wydział Nauk Farmaceutycznych, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
, Polska
Wszystkie publikacje autora →
Jacek Drobnik
Wydział Nauk Farmaceutycznych, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
, Polska
https://orcid.org/0000-0002-9996-5843 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

Spostrzeżenia nad pochodzeniem i powstawaniem współczesnej wiedzy ludowej o roślinach leczniczych i ich zastosowaniach na przykładzie badań etnomedycznych w okolicach Grybowa

Abstrakt

Survey research on folk medicinal plants revealed that in the Grybow area this knowledge is alive and well. The respondents mentioned 76 medicinal plants with mostly correct pharma ceutical actions and applications, typical for Polish official phytotherapy. New therapeutic ideas included yarrow herb (Achillea milefolium) against COVID-19 and Forsythia fl ower against the common cold. The study also uncovered remnants of outdated knowledge, which, while inadequate for today’s diseases and the mode of administration of the remedy, are noteworthy. These include bathing in a decoction of the plant in cases of delayed walking in children or weakness of the musculoskeletal system; directing the vapour from anti-cold infusions into the ear; and the red colour against anaemia, as well as the leaf shape signature in respiratory diseases. However, these uses were marginal within the knowledge examined. Correct knowledge acquired from contemporary sources (pharmaceutical advertising, internet, books) was also noted, such as the action of meadow clover herb (Trifolium pratense) against ageing and mulberry (Morus alba) leaf against hyperglycaemia, and Stellaria media as vitamin-yielding food additive. The species were identified correctly, and 1/3 of them were mentioned under folk names, usually similar to Polish scientific ones.

Bibliografia

Pobierz bibliografię

Arabas I., Apteczki domowe w polskich dworach szlacheckich: studium z dziejów kultury zdrowotnej, „Monografie z dziejów nauki i techniki”, t. 156, Warszawa 2006.

Bacler-Żbikowska B., Stebel A., Katalog roślin leczniczych aktualnie dopuszczonych do stosowania w medycynie konwencjonalnej w Polsce, Katowice 2023. https://doi.org/10.47590/sum.9788375094718.

CrossRef Następne

Batiha G.E.-S., Al-Snafi A.E., Thuwaini M.M. et al., Morus alba: a comprehensive phytochemical and pharmacological review, „Naunyn-Schmie deberg’s Archives of Pharmacology” 2023; t. 396, s. 1399–1413. https://doi.org/10.1007/s00210-023-02434-4.

CrossRef Następne

Biegański J., Ziołolecznictwo. Nasze zioła i leczenie się niemi, wyd. 3, Warszawa 1948.

Brodziak A., Król J., Nowaczek A. Naturalne substancje pochodzenia roślinnego negatywnie oddziałujące na zdrowie krów oraz jakość mleka, „Żywność. Nauka. Technologia. Jakość” 2017, t. 24, z. 1(110), s. 33–47. https://doi.org/10.15193/zntj/2017/110/171.

CrossRef Następne

Chauhan S., Jaiswal V., Cho Y.-I., Lee H.-J., Biological activities and phytochemicals of lungworts (genus Pulmonaria) focusing on Pulmonaria officinalis, „Appllied Sciences” 2022, t. 12, z. 3, s. 6678. https://doi.org/10.3390/app12136678.

CrossRef Następne

de Verdmon-Jacques J., Kuracja roślinna. 1050 wypróbowanych rad i wskazówek jak leczyć w 150 chorobach ziołami i środkami domowymi z dodaniem opisu krajowych ziół leczniczych, wyd. 2, Warszawa 1927.

Drobnik J., Historia botaniki farmaceutycznej, Warszawa 2021.

El Mahdy C., Popescu S., Borda C., Plants that can be poisonous for cows. A review, „Bulletin UASVM Animal Science and Biotechnologies” 2017, t. 74, z. 2, s. 69–83. https://doi.org/10.15835/buasvmcn-asb:0019.

CrossRef Następne

Farasati Far B., Behzad G., Khalili H., Achillea millefolium: mechanism of action, pharmaco kinetic, clinical drug-drug interactions and tolerability, „Heliyon” 2023, t. 9, s. e22841. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e22841.

CrossRef Następne

Geiger P.L., Mohr C.F., Pharmacopoea universalis. Simplicia cruda et praeparata mercabilia, Heidelbergae 1835.

Gerald-Wyżycki J., Zielnik ekonomiczno-techniczny, t. 2, Wilno 1845.

Gleditsch J.G., Botanica medica, oder die Lehre von den vorzüglich wirksamen einheimischen Arzneygewächsen, t. 1, Berlin 1788.

Gong L., Wang C., Zhou H., Ma C., Zhang Y., Peng C., Li Y., A review of pharmacological and pharmacokinetic properties of forsythiaside A, „Pharmacological Research” 2021, t. 169, s. 105690. https://doi.org/10.1016/j.phrs.2021.105690.

CrossRef Następne

Gryszczyńska A., Gryszczyńska B., Opala B., Łowicki Z., Zastosowanie roślin leczniczych w menopauzie. Cz. II, „Postępy Fitoterapii” 2012, t. 3, s. 173–183.

Jafernik K., Szopa A., Ekiert H., Pelargonia przylądkowa (afrykańska) (Pelargonium sidoides), chrzan pospolity (Armoracia rusticana) oraz nasturcja większa (Tropaeolum majus), „Lek w Polsce” 2019, t. 29, z. 11–12, s. 12–19.

Jakubczyk K., Janda K., Styburski D., Łukomska A., Goutweed (Aegopodium podagraria L.) – botanical characteristics and prohealthy properties, „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej” 2020, t. 74, s. 28–35. https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.8551.

CrossRef Następne

Jaroniewski W., Szczaw lancetowaty – wartościowa roślina lecznicza, „Wiadomości Zielarskie” 1992, t. 34, z. 6, s. 12–13.

Kluk K., Dykcyonarz roślinny, t. 1, Warszawa 1805.

Kneipp S., Moje leczenie wodą, na podstawie przeszło 35-letniego doświadczenia napisał dla leczenia chorób i utrzymania zdrowia Sebastian Kneipp, tłum. ks. J.A. Łukaszkiewicz, Chicago 1890.

Kneipp S., Kodycyl do mojego testamentu dla zdrowych i chorych, tłum. ks. J.A. Łukaszkiewicz, Kempten 1898.

Kuchnowicz Z., Leki i gusła dawnej wsi, Warszawa 1954.

Kujawska M., Łuczaj Ł., Sosnowska J., Klepacki P., Rośliny w wierzeniach i zwyczajach ludowych. Słownik Adama Fischera, Wrocław 2016.

Łuczaj Ł., Problemy taksonomiczne w polskich badaniach etnobotanicznych, „Lud” 2008, t. 92, s. 43–64.

Ł[ukaszkiewicz] J.A., Zielnik, czyli atlas roślin leczniczych znachodzących się w Kneippa „Aptece domowej” (część II. „Moje leczenie wodą”), wyd. 2, Kempten 1894.

Nowak J., Nowak K., Nazewnictwo ludowe roślin na Żywiecczyźnie, „Karta Groni” 1991, t. 16, s. 133–137.

Oladeji O.S., Oyebamiji A.K., Stellaria media (L.) Vill. – a plant with immense therapeutic potentials: phytochemistry and pharmacology, „Heliyon” 2020, t. 6, s. e04150. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2020.e04150.

CrossRef Następne

Ożarowski A. (red.), Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy, wyd. 2, Warszawa 1980.

Quirini-Popławska D., Grybów. Studia z dziejów miasta i regionu, Kraków 1992, t 1.

Stawiak-Ososińska M., „Niech zniknie ciemnota i nieuświadomienie młodych kobiet” – Szkoły Matek i ich działalność na rzecz krzewienia oświaty sanitarnej i higienicznej w latach 50. XX w., „Medycyna Nowożytna” 2024, t. 30, suppl. 2, s. 247–272. https://doi.org/10.4467/12311960MN.24.041.20099.

CrossRef Następne

Suchocka K., The most common lactation problems of a breastfeeding woman, „Lek POZ” 2022, t. 8, s. 137–146.

Tylkowa D., Medycyna ludowa w kulturze wsi Karpat polskich. Tradycja i współczesność, „Biblioteka Etnografii Polskiej”, nr 42, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź 1989.

Wiszniewska E., Wszystko o morwach, „Wiadomości Zielarskie” 1991, t. 33, z. 3, s. 7–9.

Informacje

Informacje: Medycyna Nowożytna, 2025, Tom 31 (2025) Zeszyt 1, s. 9-26

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Spostrzeżenia nad pochodzeniem i powstawaniem współczesnej wiedzy ludowej o roślinach leczniczych i ich zastosowaniach na przykładzie badań etnomedycznych w okolicach Grybowa
Angielski: Observations on the origin and emergence of contemporary folk knowledge on medicinal plants and their medicinal applications on the example of ethnopharacological surveys in the Grybów area

Autorzy

Wydział Nauk Farmaceutycznych, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
Polska
ROR ID:

 Ikona Research Organization Registry 005k7hp45

https://orcid.org/0000-0002-9996-5843

Jacek Drobnik
Wydział Nauk Farmaceutycznych, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
, Polska
https://orcid.org/0000-0002-9996-5843 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Wydział Nauk Farmaceutycznych, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
Polska
ROR ID:

 Ikona Research Organization Registry 005k7hp45

Publikacja: 30.06.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY 4.0  ikona licencji

Finansowanie artykułu:

Publikacja sfinansowana z grantu Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach nr BNW-1-101/K/4/F.

Udział procentowy autorów:

Anna Radzik (Autor) - 50%
Jacek Drobnik (Autor) - 50%

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Spostrzeżenia nad pochodzeniem i powstawaniem współczesnej wiedzy ludowej o roślinach leczniczych i ich zastosowaniach na przykładzie badań etnomedycznych w okolicach Grybowa.

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE