Rola dikumarolu pochodzącego z nostrzyka żółtego (Melilotus officinalis L.) w poznawaniu mechanizmu krzepnięcia krwi ze szczególnym uwzględnieniem prac polskich uczonych w latach 1945–1960
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEMedycyna Nowożytna, 2025, Tom 31 (2025) Suplement I, s. 161-184
https://doi.org/10.4467/12311960MN.25.036.22723Autorzy
Rola dikumarolu pochodzącego z nostrzyka żółtego (Melilotus officinalis L.) w poznawaniu mechanizmu krzepnięcia krwi ze szczególnym uwzględnieniem prac polskich uczonych w latach 1945–1960
The aim of this article is to present the role of the discovery of dicoumarol from the yellow sweet clover plant in the development of medicine, with particular emphasis on the work of Polish scientists in the years 1945–1960. The timeline covers a period of enormous development in both hematology and related sciences, as well as advanced research into the substance discovered in 1939. The article contains a historical introduction, essential for a logical scientific and historical narrative, and the main section, which presents the achievements of Polish scientists.
Archiwum Akt Nowych, Polska Zjednoczona Partia Robotnicza Komitet Centralny, Wydz. Zagraniczny – Ministerstwo Zdrowia, korespondencja z lat 1949–1953, sygn. 237/XXII/80, kk.1–142.
AAN Rada Naukowa, protokoły obrad z materiałami, 1958–1959 sygn. 2/2582/0/1/6.
AAN Rada Naukowa, protokoły obrad z materiałami, 1955–1956 sygn. 2/2582/0/1/5.
Aleksandrowicz J., III Klinika Chorób Wewnętrznych Akademii Medycznej w Krakowie w latach 1950–1955, Wyd. AM, Kraków 1955.
Allen E.V., Waugh J.M., A preparation from spoiled sweet clover [3,3’-methylene-bis-(4-hydroxycoumarin)] which prolongs coagulation and prothrombin time of the blood: a clinical study, „JAMA” 1942, t. 120.
Dam H., Schönheyder F., A deficiency disease in chicks resembling scurvy „Biochemy of Journal” 1934, t. 28.
Dale D.U., Jaques L.B., The Prevention of Experimental Thrombosis by Dicoumarin, „Canadian Medical Association Journal” 1942, t. 46, nr 6.
Jakowicki A., Przyczynki do badań nad fizjologicznem działaniem przelania krwi. Transfuzjio sangiuinis, „Gazeta Lekarska” 1875, nr 1, nr 2, nr 3, nr 5, nr 6, nr 8, nr 11.
Kirchmayer S., Bromowiczowa K., Różnica „czasu protrombiny” przed i po podaniu małych dawek Pelatanu Rapid jako nowa próba czynnościowa wątroby, „Przegląd Lekarski” 1950, nr 3.
Kopeć M., Fibrynoliza utajona i jej znaczenie w fizjopatologii i klinice, PZWL, Warszawa 1963.
Kowalski E., Latałło Z., Niewiarowski S., Marczak K., Panasewicz J., Wpływ plazminy i streptokinazy na układ krzepnięcia krwi kota in vivo, „Polski Tygodnik Lekarski” 1957, nr 32, t. 12.
Kowalski M., Latałło Z., Niewiarowski S., Marczak K., Panasewicz J., Wpływ wlewów streptokinazy i plazminy na doświadczalne zakrzepy i układ krzepnięcia krwi u kotów, „Acta Physiologica Polonica” 1957, t. 8, nr 3–3a.
Kowalski E., Kopeć M., Latałło Z., Roszkowski S., Sendys N., Fibrynoliza tkankowa, „Polskie Archiwum Medycyny Wewnętrznej” 1959, t. 29, nr 4.
Kowarzyk H., Nowoczesne poglądy na mechanizm krzepnięcia krwi, „Nowiny Lekarskie” 1932, nr 2.
Kowarzyk H., Badania nad mechanizmem konwersji protrombiny w trombinę, PTPN, Poznań 1951.
Krzyżanowska P., Walkowiak J., Witamina K i jej biologiczne znaczenie, „Family Medicine & Primary Care Review” 2010, t. 12.
Loewe L., Hirsch H., Grayzel D., Kashadan F., Badania nad porównawczym działaniem heparyny i dikumarolu na skrzep in vivo, „Polski Tygodnik Lekarski” 1948, t. 33.
Latałło Z., Niewiarowski S., Porównawcze badania nad układem fibrynolitycznym osocza człowieka, wołu i świnki morskiej, „Polskie Archiwum Medycyny Wewnętrznej” 1959, t. 29, nr 4.
Latałło Z., Panasewicz J., Chmielewska I, J, Witaminy i antywitaminy K. badania biologiczne nad czynnością przeciwkrzepliwa pochodnych 4-hydroksykumaryny, „Biuletyn PAN” 1957, t. 1, nr 5.
McLean J.A.Y., The discovery of heparin, „Circulation” 1959, t. 19, nr 1.
Minakowski W., Heparyna i inne związki przeciwkrzepliwe, „Polski Tygodnik Lekarski” 1949, nr 49.
Morawitz P., Die chemie der blutgerinnung, „Ergebnisse der Physiologie” 1905, t. 4, nr 1.
Morawitz P., Blut und Blutkrankheiten, „Springer Berlin Heidelberg” 1912.
Niewiarowski S., Krzepnięcie krwi, PZWL, Warszawa 1960.
Niewiarowska M., Węgrzynowicz Z., Wpływ pochodnych dikumarolu na układ fi brynolityczny osocza, „Polskie Archiwum Medycyny Wewnętrznej” 1959, t. 29, nr 4.
Niewiarowski S., Kowalski E., Stachurska J., Wpływ nowoodkrytego antykoagulantu antytrombiny VI na krzepnięcie krwi, „Polskie Archiwum Medycyny Wewnętrznej” 1959, t. 29, nr 4.
Niewiarowska N., Wpływ hipotermii fizycznej na układ krzepnięcia krwi i fibrynolizy u kotów, „Acta Physiologica Polonica” 1957, t. 8, nr 4.
Roderick L.M., A problem in the coagulation of the blood: „Sweet clover disease of cattle”, „American of Journal Physiology ” 1931, nr 96.
Stahmann M.A., Huebner C.F., Link K.P., Studies on the hemorrhagic sweet clover disease. V. Identification and synthesis of the hemorrhagic agent, „Journal Biology & Chemistry” 1941, t. 138.
Szperl L., Chmielnicka A., O działaniu siarki na kumarynę, Sprawozdanie z posiedzeń towarzystwa Naukowego Warszawskiego XXIX, 1936, wydział III, odbitka https://polona.pl/item-view/9a1c6453-d9ae-468e-8eeb-b39beb3e76be?page=2.
Tempka T., Choroby układu krwiotwórczego, t. 1. PZWL, Warszawa 1950.
Tempka T., Kostkowski A., Stypułkowski C., Niedobór Czynnika IX, choroba Christmasa u dwóch braci, „Polskie Archiwum Medycyny Wewnętrznej” 1959, t. 29, nr 1.
Wirecki W., Długotrwałe stosowanie sintromu w dławicy piersiowej, „Polskie Archiwum Medycyny Wewnętrznej” 1959, t. 29, nr 4.
Bell R.G., Matschiner J.T., Warfarin and the inhibition of vitamin K activity by an oxide metabolite, „Nature” 1972, t. 237, nr 5349.
Bieniek J., et al., Witamina K a kalcyfikacja naczyń krwionośnych, „Choroby Serca i Naczyń” 2015, t. 12, nr 3.
Boulton W., A hundred years of cascading–started by Paul Morawitz (1879–1936), a pioneer of haemostasis and of transfusion, „Transfusion Medicine” 2006, t. 16, nr 1.
Brag L., Gosztyło A., Bibliografia prac Hugona i Zofii Kowarzyków, „Magistro et Medico” 1988, t. 5.
Brotman D.J., et al.,Virchow’s triad revisited, „Southern Medical Journal” 2004, t. 97, nr 2.
Chung I., Lip G.Y.H, Virchow’s triad revisited: blood constituents, „Pathophysiology of Haemostasis and Thrombosis” 2003, t. 33, nr 5–6.
Hirszfeld L., Paszkiewicz L., Hausman I., Rowiński K. (red.), Dziesięciolecie medycyny w Polsce Ludowej, PZWL, Warszawa 1954.
Gamski M., Wkład Profesora Hugona Kowarzyka w rozwój kardiologii, „Kardiologia Polska” 1988, t. 31, nr 7.
Gutt R., Dzieje nauki o krwi, PZWL, Warszawa 1975.
Heestermans M., Poenou G., Hamzeh-Cognasse H., Cognasse H., Bertoletti L., Anticoagulants: A Short History, Their Mechanism of Action, Pharmacology, and Indications, „Cells” 2022, nr 11, https://doi.org/10.3390/cells11203214.
Hübner P., Polityka naukowa w Polsce w latach 1944–1953. Geneza systemu, Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław–Warszawa–Kraków 1992.
Jurczyszyn A., Gryglewski R.W. (red.), Profesor Tadeusz Tempka, pionier polskiej hematologii, Fundacja Centrum Leczenia Szpiczaka, Kraków 2022.
Kresge N., Simoni R.D., Hill R.L., Hemorrhagic sweet clover disease, dicumarol, and warfarin: the work of Karl Paul Link, „Journal of Biological Chemistry” 2005, t. 280, nr 8.
Kushner A., et al., Virchow triad, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30969519/.
Kyrle P.A., Eichinger S., Is Virchow’s triad complete?, „Blood, The Journal of the American Society of Hematology” 2009, t. 114, nr 6.
Lam C.R., The strange story of Jay McLean, the discoverer of heparyn, „Henry Ford Hospital Medical Journal” 1985, t. 33, nr 1.
Lichocka H., Irena Chmielewska [w:] W. Baraniewski, W. Tygielski, A.K. Wróblewski (red.), Portrety uczonych: Profesorowie Uniwersytetu Warszawskiego po 1945, Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2016.
Marcum J.A., William Henry Howell and Jay McLean: the experimental context for the discovery of heparin, „Perspective in Biology and Medicine” 1990, t 33, nr 2, https://doi.org/10.1353/pbm.1990.0015. PMID: 2406697.
Marcinkowska M., Fejkis-Zajączkowska N., Kołaczkowski M., Przełomowe odkrycia w historii farmacji – dziełem przypadku, „Kosmos” 2021, t. 70, nr 4.
Mueller R., Scheidt L., History of drugs for thrombotic disease. Discovery, development and directions for the future, „Circulation” 1994, t. 89, nr 1.
Noszczyk W., Resortowe instytuty naukowo-badawcze [w:] W. Noszczyk (red.), Dzieje medycyny w Polsce t. 3, lata 1944–1989, PZWL, Warszawa 2016.
Paliga R.E., O potrzebie badań nad historią hematologii, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 2021, nr 1.
Paliga R.E., Nauka medyczna w służbie narodu. Historia powstania Instytutu Hematologii w Warszawie, „Medycyna Nowożytna” 2024, t. 30, supl. 2, https://doi.org/10.4467/12311960MN.24.036.20094.
Pirmohamed M., Warfarin: almost 60 years old and still causing problems, „British Journal of Clinical Pharmacology” 2006, t. 62, nr 5.
Rudowski W., 25-lecie działalności Instytutu Hematologii w Warszawie (1951–1976), [w:] W. Rudowski, J. Kościelak, W. Ostrowska, Instytut Hematologii w Warszawie, PZWL, Warszawa 1976.
Shehab A., et al., Novel oral anticoagulants and the 73rd anniversary of historical warfarin, „Journal of the Saudi Heart Association” 2016, t. 28, nr 1.
Skarżyński B., Nauki medyczne, [w:] B. Suchodolski (red.), Dziesięć lat rozwoju nauki w Polsce Ludowej, PZWL, Warszawa 1956.
Stępińska J., Wozakowska-Kapłon B., Pruszczyk P., Z. Kalarus, „Non-vitamin K oral antagonist no more new!, „Kardiologia Polska” 2014, t. 72, nr 9.
Stenfl o J., Fernlund P., β-Hydroxyaspartic acid in vitamin K-dependent plasma proteins from scorbutic and warfarin-treated guinea pigs, „FEBS letters” 1984, t. 168, z. 2.
WatsonT., Shantsila E., Lip G.Y.H, Mechanisms of thrombogenesis in atrial fibrillation: Virchow’s triad revisited, „The Lancet” 2009, t. 373, nr 9658.
Whitlon D.S., Sadowski J.A., Suttie J.W., Mechanism of coumarin action: significance of vitamin K epoxide reductase inhibition, „Biochemistry” 1978, t. 17, nr 8.
Versteeg H., et al., New fundamentals in hemostasis, „Physiological Reviews” 2013, t. 93, nr 1.
Wintrobe W., Haematology, the Blossoming of a Science, Lea & Febiger, Philadelphia 1985.
Zawilska H., Fizjologia hemostazy [w:] A. Dmoszyńska, T. Robak, J. Hus (red.), Podstawy hematologii, wyd. 3, Wyd. Czelej, Lublin 2015.
Informacje: Medycyna Nowożytna, 2025, Tom 31 (2025) Suplement I, s. 161-184
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Instytut Historii Nauki im. L. i A. Birkenmajerów PAN
ul. Nowy Świat 72, 00-330 Warszawa, Polska
Aktualizowano: 19.01.2026
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
Polski