Pozytywne wartościowanie w nazwach roślin leczniczych
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 19.01.2026
Medycyna Nowożytna, 2025, Tom 31 (2025) Suplement I, s. 437-455
https://doi.org/10.4467/12311960MN.25.046.22733Autorzy
Pozytywne wartościowanie w nazwach roślin leczniczych
Various naming motifs are used in the linguistic nomination of medicinal plants. A relatively large proportion of botanical names are value-laden. The attribution of specific values – positive or negative – to plants in their nominations is linked to the way people perceive them. The value connotations in botanical nomenclature can have a more or less rational justification. The evaluation conveyed in the names may be based on the physical properties of the plants, their usefulness, primarily in medicinal terms, but also their harmfulness to humans, their aesthetic qualities, etc. Attributing value judgments may also have an irrational basis, a cultural background, a religious background, attributed links to mythology. Legends and aythiological accounts serve to explain the origin of such names, particularly relating to the now disappearing dialect naming of plants. The topic is presented on the examples of binominal official names of medicinal plant species in Polish and their selected folk names, characterised by value judgements and evoking different associations in language users. The author also addresses the issue of positive values in Latin botanical nomenclature, which in many cases serves as a prototype for names created in national languages.
Bacler-Żbikowska B., Stebel A., Katalog roślin leczniczych aktualnie dopuszczonych do stosowania w medycynie konwencjonalnej w Polsce: różnorodność gatunkowa, pochodzenie, zastosowanie, problemy zrównoważonego pozyskiwania i ochrona, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, Katowice 2023. https://doi.org/10.47590/sum.9788375094718.
Bartmiński J., Miejsce wartości w językowym obrazie świata [w:] J. Bartmiński (red.), Język w kręgu wartości, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2003, s. 59–86.
Bobrowicz G., Słownik Polskiego Języka Przyrodniczego (projekt autorski) [online] http://bobrowicz.eu/pl/slownik-przyrodniczy/ [dostęp: 28.11.2024].
Brückner A., Słownik etymologiczny języka polskiego, Wiedza Powszechna, Warszawa 1970.
Czerni A., Zioła żywią, zioła leczą…, Wydawnictwo Watra, Warszawa 1990.
Drobnik J., Bacler B., Pochodzenie tradycyjnych łacińskich nazw zielarskich surowców leczniczych. Cz. I, „Annales Academiae Medicae Silesiensis” 2005, t. 59, nr 3, s. 198–208.
Dubisz S. (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego PWN, Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa 2004 (wersja 1.0 CD).
Grimal P., Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 2008.
Handke K., Polskie nazewnictwo botaniczne oczami językoznawcy [w:] eadem, Rozważania i analizy językoznawcze, Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, Warszawa 1997, s. 173–185.
Hrycyna E., Dziewięćsił, [w:] J. Bartmiński (red.), Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. 2 Rośliny, z. 4 Zioła, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2019, s. 129–131.
Kawałko M.J., Historie ziołowe, Krajowa Agencja Wydawnicza, Lublin 1986.
Kępka I., [273] wesołek – wiesiołek [w:] E. Badyda, J. Ginter (red.), Poradnia językowa, słucham... 2. Wybór odpowiedzi Telefonicznej Poradni Językowej Uniwersytetu Gdańskiego w pięćdziesięciolecie jej działalności (1973–2023), Wydawnictwo UG, Gdańsk 2023, s. 163.
Колосова В.Б., Числовые мотивы в этноботанике [w:] М.В. Ахметова (red.), Числа в системе культуры, РГГУ, Москва 2012, s. 220–247.
Kopaliński W., Słownik mitów i tradycji kultury, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1985.
Kozłowski J.A. [et al.], Zioła z apteki natury, Publicat SA, Poznań 2007.
Kreiner J., Słownik etymologiczny łacińskich nazw i terminów używanych w biologii oraz medycynie, Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo PAN, Wrocław; Kraków 1960.
Krzeszowski T.P., Aksjologiczne aspekty semantyki językowej, Wydawnictwo UMK, Toruń 1999.
Kujawska M. [et al.], Rośliny w wierzeniach i zwyczajach ludowych. Słownik Adama Fischera, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Wrocław 2016.
Linford J., Zioła. Kieszonkowy przewodnik, Wydawnictwo Parragon, Bath (UK) 2009.
Matławska I., Rośliny poświęcone świętym i ich zastosowanie, „Herbalism” 2022, t. 6, nr 1, s. 130–142. https://doi.org/10.12775/HERB.2020.013.
Osowski B., Podwórkowa przekąska. Gwarowe i potoczne nazwy tasznika pospolitego, „Poradnik Językowy” 2022, nr 2, s. 103–112. https://doi.org/10.33896/PorJ.2022.2.6.
Ożarowski A., Zarys historii lecznictwa empirycznego (cz.1), „Panacea” 2002, nr 1, s. 23–27.
Parandowski J., Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian, Iskry, Warszawa 1982.
Pastusiak K., Pogranicze polsko-białorusko-ukraińskie w świetle danych językowych i etnograficznych na podstawie nazw roślin, Instytut Slawistyki PAN (Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy), Fundacja Slawistyczna, Warszawa 2007.
Pelcowa H., Nazwy roślin w świadomości językowej ludności wiejskiej, [w:] A. Dąbrowska, I. Kamińska-Szmaj (red.), Język a Kultura, t. 16 Świat roślin w języku i kulturze, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2001, s. 99–116.
Puzynina J., Język wartości, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1992.
Rejewski M., Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Przewodnik botaniczny, Książka i Wiedza, Warszawa 1996.
Rejewski M., Nazwy roślin, Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń 2016.
Romer M., Aromaterapia. Leksykon roślin leczniczych, MedPharm Polska, Wrocław 2009.
Rumińska A., Ożarowski A. (red.), Leksykon roślin leczniczych, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1990.
Stec W., ‘Mylące’ nazwy roślin leczniczych w języku polskim i rosyjskim, „Przegląd Rusycystyczny” 2014, t. 36, nr 2, s. 88–109.
Stec W., Motywacje religijne w nazewnictwie roślin leczniczych na przykładzie nazw polskich i rosyjskich oraz łacińskiej nomenklatury botanicznej [w:] M. Jaszczewska, T. Kopac (red.), Wielkie religie świata w języku i kulturze: Chrześcijaństwo, Wydawnictwo UG, Gdańsk 2020.
Szadura J., Zagadka bratka. Nazwa jako narzędzie językowego porządkowania świata, „LingVaria” 2019, nr 14 (27), s. 203–215. https://doi.org/10.12797/LV.14.2019.27.13.
Tokarski R., Słownictwo jako interpretacja świata [w:] J. Bartmiński (red.), Współczesny język polski, wyd. 3, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2010, s. 343–370.
Waniakowa J., Polskie gwarowe nazwy dziko rosnących roślin zielnych na tle słowiańskim, Wydawnictwo UJ, Kraków 2012.
Wieczorek U., Wartościowanie, perswazja, język, Księgarnia Akademicka, Kraków 1999.
Wierzbicka A., Ptasi świat utrwalony w fitonimach, „Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies” 2021, nr 2 (8), s. 1–14. https://doi.org/10.31261/ZOOPHILOLOGICA.2021.08.11.
Wójtowicz M., Semantyka wybranych liczb w kulturze ludowej mieszkańców wsi, „Studia Wschodniosłowiańskie” 2013, t. 13, s. 361–374.
Informacje: Medycyna Nowożytna, 2025, Tom 31 (2025) Suplement I, s. 437-455
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Uniwersytet Gdański
Polska
Publikacja: 19.01.2026
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
Polski