FAQ
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Zjawisko camera obscura w Dioptryce Kartezjusza

Data publikacji: 15.12.2025

Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 2025, Tom 70, Numer 4, s. 217-238

https://doi.org/10.4467/0023589XKHNT.25.001.22781

Autorzy

Kazimierz Mrówka
Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0002-2882-7136 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

Zjawisko camera obscura w Dioptryce Kartezjusza

Abstrakt

Camera obscura is an optical phenomenon involving the projection of an inverted image of an object in a dark interior. The ‘dark room’ phenomenon was known in Descartes’s time, thanks to earlier research by medieval scholars and the practice of Renaissance artists. In his essay Dioptrics, included in the first edition of Discourse on Method, published in 1637, the French philosopher connects this phenomenon with the theory of vision and the structure of the eye. In this context, the camera obscura serves not only as a phenomenon but also as a device, a tool that aids in explaining the workings of the eye. Descartes postulates that the eye, like a ‘dark room’, focuses light rays through a lens, creating an inverted image on the retina. However, in everyday life, we perceive objects in their correct orientation. This is explained by the fact that the next stage of image processing takes place in the brain, at a central point, the pineal gland, where the mind interprets the received signals, assigns meaning to them, and integrates them with existing knowledge of the surrounding reality. In this way, perception is not a passive reception of stimuli, but an active interpretative process that enables a coherent and accurate perception of reality.

Bibliografia

Pobierz bibliografię
Źródła

Alberti L.B., De pictura libri tres, Basilea 1435.

Alhazen, Opticae thesaurus alhazeni arabis libri septem nunc primum editi. Ejusdem liber de crepusculis et nubium asciensioninbus. Item Vitellionis -Thuringo- Poloni, libri X. Omnes instaurati et aucti adjectis etiam in Alhazenum commentariis, Basilea 1572.

Cardano G., De subtilitate libri XXI, Norimberga 1550.

della Porta G.B., Magiae Naturalis, sive de Miraculis Rerum Naturalium III, Lyon 1561.

Kartezjusz, Człowiek. Opis ciała ludzkiego, tłum. A. Bednarczyk, Warszawa 1989.

Descartes R., Discours de la Méthode suivi de la Dioptrique, les Météores, la Géométrie et le traité de Mécanique, [w:] OEuvres complètes, t. 3, red. J.M Beyssade, D. Kambouchner, Paris 2009.

Kartezjusz, Dioptryka, tłum i komentarz P. Błaszczyk, K. Mrówka, Kraków 2018.

Kartezjusz, Dioptryka, tłum. W. Babijczuk, Wrocław 2008.

Descartes R., Discours de la méthode pour bien conduire sa raison et chercher la vérité dans les sciences, plus la Dioptrique, les Météores et la Géométrie, qui sont des Essais de cette Méthode, Leyde 1637.

Descartes R., Oeuvres, t. 10, wyd. Ch. Adam, P. Tannery, Paris 1908.

Descartes R., Oeuvres. Correspondance, t. 3, wyd. Ch. Adam, P. Tannery, Paris 1897.

Kartezjusz, Rozprawa o metodzie jak dobrze kierować swym rozumem i szukać prawdy w naukach: przytem List do księdza Picot; oraz Reguły do kierowania umysłem, tłum. W. Dobrzycki, Lwów 1878.

Kartezjusz, Rozprawa o Metodzie w celu prawidłowego kierowania swym rozumem i poszukiwania prawdy w naukach oraz Dioptryka, Meteory i Geometria, które są próbami tej Metody, tłum. P. Błaszczyk, K. Mrówka, Kraków 2023.

Kepler J., Ad Vitellionem Paralipomena, quibus astronomiae pars optica traditur, Francofurti ad Moenum 1604.

Kepler J., Dioptrice seu demonstratio eorum quae visui & visibilibus propter Conspicilla ita pridem inventa accidunt, Francofurti ad Moenum 1611.

Kepler J., Somnium, seu opus posthumum de astronomia lunari, Francofurti ad Moenum 1634.

Maurolico F., Photismi de lumine, & umbra ad perspectivam, & radiorum incidentiam facientes. Diaphanorum partes, seu libri tres, Neapoli 1611.

Pepys S., Diarywww.pepysdiary.com [dostęp 16.06.2025].

The Notebooks of Leonardo da Vinci, G. Braziller, New York 1955.

Literatura przedmiotu

Błaszczyk P., Mrówka K., Cząsteczkowa budowa materii w „Meteorach” Kartezjusza, „Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki” 2023, t. 2, s. 7–26.

Błaszczyk P., Mrówka K., Dwie tęcze Kartezjusza, „Konspekt” 2014, nr 4, Kraków s. 149–154. Bubb M., La Camera obscura. Philosophie d’un appareil, Paris 2010.

Crary J., Techniques of Observer: On Vision and Modernity in the Nineteenth Century, Cambridge 1990.

Gelbard R., Wolfgang von Kempelen’s Speaking Machine, „Scientific American” 1990, nr 3, t. 262, s. 132–139.

Gernsheim H., The History of Photography: From the Camera Obscura to the Beginning of the Modern Era, New York 1969.

Hammond J., The Camera Obscura: A Chronicle, Bristol 1981.

Hall Caine T., The Drama of Three Hundred & Sixty-Five Days: Scenes in the Great War, London 1915.

Hatfield G., Natural Geometry in Descartes and Kepler, „Res Philosophica” 2015, nr 1, t. 92, s. 117–148, https://doi.org/10.11612/resphil.2015.92.1.6.

CrossRef Następne

Kang M., The Mechanical Daughter of Rene Descartes: the Origin and History of an Intellectual Dable, „Modern Intellectual History” 2017, nr 3, t. 14, s. 633–660, https://doi.org/10.1017/s147924431600024x.

CrossRef Następne

Knuchel H., Camera Obscura: History of the Dark Chamber, Zürich 1992.

Lejbowicz M., Optique instrumentale et iconographie, „Chôra. Revue d’études anciennes et médiévales” 2005–2006, nr 3–4, s. 410–414, https://doi.org/10.5840/chora2005/20063/421.

CrossRef Następne

Lindberg D.C., Theories of Vision from al-Kindi to Kepler, Chicago 1976.

Lyons J.D., Camera Obscura: Image and Imagination in Descartes’s Meditations, [w:] Convergences: Rhetoric and Poetic in Seventeenth-Century France, red. D.L. Rubin, M.B. McKinley, Ohio 1989, s. 179–195.

Mrówka K., Camera obscura w starożytnej Grecji, „Humanistyka i przyrodoznawstwo. Interdyscyplinarny rocznik filozoficzno-naukowy” 2019, nr 25, s. 209–222, https://doi.org/10.31648/hip.4962.

CrossRef Następne

Renner E., Pinhole Photography: Rediscovering a Historic Technique, Boston 1999.

Sachse P., Beermann U., Martini M., Maran T., Domeier M., Furtner M.R., The World is Upside Down – The Innsbruck Goggle Experiments of Theodor Erismann (1883–1961) and Ivo Kohler (1915–1985), „Cortex” 2017, nr 92, s. 222–232, https://doi.org/10.1016/j.cortex.2017.04.014.

CrossRef Następne

Schmal D., Visual Perception and the Cartesian Concept of Mind: Descartes and the Camera obscura, [w:] Conflicting Values of Inquiry: Ideologies of Epistemology in Early Modern Europe, red. T. Demeter, K. Murphy, C. Zittel, Leiden 2015, s. 69–91, https://doi.org/10.1163/9789004282551_005.

CrossRef Następne

Informacje

Informacje: Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 2025, Tom 70, Numer 4, s. 217-238

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Zjawisko camera obscura w Dioptryce Kartezjusza
Angielski: Camera obscura phenomenon in Descartes’s Dioptrics

Autorzy

https://orcid.org/0000-0002-2882-7136

Kazimierz Mrówka
Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0002-2882-7136 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
Polska

Publikacja: 15.12.2025

Otrzymano: 11.04.2025

Zaakceptowano: 16.06.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY 4.0  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Kazimierz Mrówka (Autor) - 100%

Informacje o autorze:

dr hab. Kazimierz Mrówka, prof. UKEN w Krakowie, zatrudniony w Instytucie Socjologii, Kognitywistyki i Filozofii. Interesuje się historią filozofi i, matematyki i nauki. e-mail: kazimierzmrowka@gmail.com

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Liczba wyświetleń: 359

Liczba pobrań: 284

Zjawisko <em>camera obscura</em> w Dioptryce Kartezjusza

Zjawisko camera obscura w Dioptryce Kartezjusza

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE