Urbanistyczna geneza dzielnicy przemysłowoportowej na warszawskim Żeraniu (1916–1939)
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 15.12.2025
Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 2025, Tom 70, Numer 4, s. 301-312
https://doi.org/10.4467/0023589XKHNT.25.001.22784Autorzy
Urbanistyczna geneza dzielnicy przemysłowoportowej na warszawskim Żeraniu (1916–1939)
This article examines the origins of Warsaw’s industrial-port district in Żerań between 1916 and 1939, presenting it as the culmination of a long-term urban development process rather than merely the outcome of postwar industrialization. The author traces the transformation of Warsaw’s spatial structure since the partitions, emphasizing the significance of planning and transportation decisions, such as the expansion of the city limits in 1916, the development of the railway network, and canal projects. Particular attention is given to the 1923 Regulatory Plan and the 1931 General Plan, which designated the right bank of the Vistula River for heavy industry. This concept of ‘dynamic development’ envisioned the concentration of industry in the Żerań area due to favorable logistical conditions (railway, planned port, canals). The article also analyzes the impact of state policy, new regulations, city planning initiatives, and pressure from urban planning circles. The district’s development is described within the broader context of regional planning (the ‘Functional Warsaw’ concept), culminating in the 1937 decision to construct a power plant in Żerań – a project that was never realized before the outbreak of war. The author illustrates the complexity of the urbanization process, shaped by the interplay of social, economic, and ideological factors.
Archiwum Państwowe w Warszawie [APW], Elektrownia Warszawska [EW], 110, 111, 168, 174.
Chmielewski J., Syrkus S., Warszawa funkcjonalna. Przyczynek do urbanizacji regionu warszawskiego, Warszawa 1934.
Chmielewski J., Syrkus S., Warszawa funkcjonalna. Przyczynek do urbanizacji regionu warszawskiego, wstęp M. Czeredys, M. Kuciewicz, J. Porębska-Srebrna, Warszawa 2013.
Dz.U. 1928, Nr 23, poz. 202 Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli.
Koło Architektów w Warszawie. Uwagi do szkicu wstępnego planu regulacyjnego miasta stołecznego Warszawy, Warszawa 1916, na prawach rękopisu [1.12.1916 r.].
Kuncewicz A., Zasady sporządzania planów zabudowania, Warszawa 1937.
Potrzeby Warszawy. Opracował inż., Zygmunt Słomiński, Prezydent Warszawy, Warszawa 1929.
Projekt regulacji miasta stoł. Warszawy. Według referatu Biura regulacji i Pomiarów Magistratu, „Przegląd Techniczny” 1924, nr 26, s. 297–301.
Projekt regulacji miasta stoł. Warszawy. Według referatu Biura regulacji i Pomiarów Magistratu [dokończenie], „Przegląd Techniczny” 1924, nr 31, s. 366–368.
Różański S., Plan Ogólny Wielkiej Warszawy, „Architektura i Budownictwo” 1928, nr 11, s. 410–416
Rudnicki Cz., Regulacja Warszawy w okresie wieku XIX i początku XX, „Architektura i Budownictwo. Plany regulacyjne Warszawy dawnej i nowej” 1928, z. 11, s. 404–409.
Spychalski M., Warszawa architekta. Wspomnienia pierwszego powojennego prezydenta stolicy, Warszawa 2015;
Śmiałowski W., Co i jak będziemy produkować [w:] Jaka będziesz Warszawo?, oprac. L. Wysznacki, Warszawa 1976, s. 139–148.
Zasady budowy Warszawy [1938 r.]. Referat Mariana Spychalskiego na I konferencję w sprawie ogólnego planu zabudowania [04.1938 r.], mps.
Skibniewski Z., Przestrzenny rozwój Warszawy [w:] Warszawa. Stolica Polski, red. J. Kazimierski, Warszawa 1980, s. 305–320.
Gawryszewski A., Ludność Warszawy w XX wieku, Warszawa 2009.
Gzell S., Warszawa dzisiejsza jako rezultat planowania przestrzennego w Polsce Ludowej, [w:] Warszawa odbudowana czy przebudowana? Planowanie przestrzenne w Polsce Ludowej 1945–1989. Materiały pokonferencyjne, red. J.M. Chmielewski, Warszawa 2006, s. 35–42.
Kołodziejczyk R., Przemysł i rzemiosło praskie przed 1939 r., [w:] Dzieje Pragi, red. J. Kazimierski, Warszawa 1970, s. 189–201.
Kotaszewicz T., Międzywojenny okres planistyczny, [w:] Atlas historyczny Warszawy, t. 2, Plany zagospodarowania przestrzennego z lat 1916–2002, red. J.M. Chmielewski, Warszawa 2004, s. 17–54.
Lijewski T., Uprzemysłowienie Polski 1945–1975, Warszawa 1978.
Misztal St., Rozwój przemysłu Pragi w 25-leciu, [w:] Dzieje Pragi, red. J. Kazimierski, Warszawa 1970, s. 299–311.
Piłatowicz J., Dzieje elektryfikacji Warszawy, Warszawa 1984.
Pruss W., Ludność i przemysł Warszawy, [w:] Warszawa. Stolica Polski, red. J. Kazimierski, Warszawa 1980, s. 49–62.
Różański S., Kierunki planowania przestrzennego Warszawy, [w:] Warszawa współczesna. Geneza i rozwój, red. J. Kazimierski, Warszawa 1981, s. 179–200.
Żelichowski R., W setną rocznicę rozporządzenia o inkorporacji przedmieść i utworzeniu Wielkiej Warszawy, „Kronika Warszawy” 2016, nr 2, s. 68–84.
Informacje: Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 2025, Tom 70, Numer 4, s. 301-312
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 15.12.2025
Otrzymano: 30.05.2025
Zaakceptowano: 17.09.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Finansowanie artykułu:
Udział procentowy autorów:
Informacje o autorze:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 358
Liczba pobrań: 303