Posługa sióstr sercanek w Szpitalu Powiatowym w Koninie w latach 1938–1961 w świetle źródeł zakonnych
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 15.12.2025
Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 2025, Tom 70, Numer 4, s. 141-159
https://doi.org/10.4467/0023589XKHNT.25.001.22778Autorzy
Posługa sióstr sercanek w Szpitalu Powiatowym w Koninie w latach 1938–1961 w świetle źródeł zakonnych
The article provides a historical account of the nursing activities conducted by the Congregation of the Sister Servants of the Most Sacred Heart of Jesus at the district hospital in Konin from 1938 to 1961. This publication documents the involvement of the religious sisters in patient care at the Konin medical facility during World War II, as well as during the subsequent political and social changes leading up to 1961. For the first time, the status of the religious personnel employed at this institution has been reconstructed and presented within a broader geographical and historical framework, which includes an overview of the network of hospital facilities operated by this congregation from 1899 to 1938. The research is primarily supported by documentation from the Main Archives of the Congregation of the Sister Servants of the Most Sacred Heart of Jesus, as inquiries into state archives – including the Archives of the Institute of National Remembrance and the Stanisław Konopka Main Medical Library – yielded only limited results. Additionally, a cartographic representation of these activities has been developed, utilizing research data from the Centre for Research on the Historical Geography of the Church in Poland at the Catholic University of Lublin, particularly from the Atlas klasztorów od X do XXI wieku (Atlas of Monasteries and Convents in Poland from the 10th to the 21st Century).
Archiwum Akt Nowych [AAN]: zesp. 199 Ministerstwo Administracji Publicznej w Warszawie, sygn. 2/199/0 Instrukcja w sprawie posług religijnych udzielanych chorym przebywającym w zakładach leczniczych, Warszawa, 5 sierpnia 1950 r.;
Archiwum Akt Nowych [AAN]: zesp. 1587 Urząd do Spraw Wyznań w Warszawie, sygn. 2/1587/0/9.17/133/27 Upaństwowienie nieruchomości rolnych zakonów, kongregacji i stowarzyszeń. Orzeczenia, zawiadomienia, korespondencja, plany, protokół.
Archiwum Główne Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego w Krakowie [AGZSłNSJ]: sygn. D-H-K 1/3 Kronika Zgromadzenia Służebnic Najśw. Serca Jezusowego (1953–1968);
Archiwum Główne Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego w Krakowie [AGZSłNSJ]: sygn. D-H-K 39 Kronika domu zakonnego Zgromadzenia Służebnic Najśw. Serca Jezusowego w Szpitalu Powiatowym w Koninie (1957–1961);
Archiwum Główne Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego w Krakowie [AGZSłNSJ]: sygn. D-Z-3/1 Księga protokołów powizytacyjnych wspólnoty Zgromadzenia Służebnic Najśw. Serca Jezusowego przy szpitalu w Koninie (1946–1959);
Archiwum Główne Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego w Krakowie [AGZSłNSJ]: sygn. H-L-K-II Akta Domu Zakonnego Zgromadzenia Służebnic Najśw. Serca Jezusowego w Koninie: sygn. 1/1 Protokół z wizytacji kanonicznej przeprowadzonej w dniach 15–18.07.1946 r., Protokół z wizytacji kanonicznej przeprowadzonej w dniach 20–26.05.1948 r.; b. sygn. Karta ewidencyjna wspólnoty sercańskiej w Koninie (1957–1962); b. sygn. Korespondencja Kierownika Wydziału Zdrowia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Koninie do Zgromadzenia Służebnic Najśw. Serca Jezusowego;
Archiwum Główne Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego w Krakowie [AGZSłNSJ]: sygn. O-A-VIII/1Protokół nr 4 z zebrania` zarządu generalnego SłNSJ, Kraków, 6.04.1938 r.;
Archiwum Główne Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego w Krakowie [AGZSłNSJ]: sygn. O-A-VIII/3 Protokół z `zebrania zarządu generalnego SłNSJ, Kraków, 6.09.1961 r.;
Archiwum Główne Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego w Krakowie [AGZSłNSJ]: sygn. O-A-VIII/2 Protokół z posiedzenia Rady Generalnej SłNSJ, Kraków, 23.09.1956 r.;
Archiwum Główne Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego w Krakowie [AGZSłNSJ]: sygn. Z-I/12 Konstytuc`je albo Ustawy Zgromadzenia Służebnic Serca Jezusowego, [Kraków 1896];
Archiwum Główne Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego w Krakowie [AGZSłNSJ]: b. sygn. Zakłady Opieki Całkowitej prowadzone przez Zgromadzenie Służebnic Najśw. Serca Jezusowego w roku 1945;
Archiwum Główne Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego w Krakowie [AGZSłNSJ]: Akta Personalne Sióstr Pielęgniarek [A.Pers.]: sygn. 62 s. Cyryla Bronisława Ludwika Kosmowska; sygn. 96 s. Brygida Katarzyna Kordas; sygn. 107 s. Ludwika Maria Mitera; sygn. 117 s. Filomena Marianna Wojtera; sygn. 118 s. Izydora Anna Kielian; sygn. 121 s. Klaudia Apolonia Bielińska; sygn. 123 s. Olimpia Rozalia Chabowska; sygn. 151 s. Petronela Stanisława Kinowska; sygn. 187 s. Martyna Pelagia Lipkowska; sygn. 194 s. Rozalia Aniela Zych; sygn. 199 s. Urszula Helena Babiuch; sygn. 207 s. Agnieszka Marta Franciszka Kuhr; sygn. 211 s. Celina Ludwika Sychta; sygn. 226 s. Romana Rozalia Kosiorek; sygn. 239 s. Mieczysława Helena Szmyd; sygn. 249 m. Sydonia Zofia Kondracka; sygn. 253 s. Paula Leonarda Sosnowska; sygn. 254 s. Metoda Maria Dembek; sygn. 271 s. Flawiana Barbara Maziarz; sygn. 283 s. Remigia Weronika Pstrąg; sygn. 301 s. Pelagia Katarzyna Cieplińska; sygn. 303 s. Julianna Anna Curyło; sygn. 305 s. Eustella Anna Ciura; sygn. 312 s. Józefina Janina Mącik; sygn. 317 s. Antonia Agata Okarma; sygn. 350 s. Eufrazja Stanisława Kołakowska; sygn. 384 s. Amanda Antonina Siedlanowska; sygn. 385 s. Ryszarda Stanisława Dolna; sygn. 416 s. Chrystiana Aniela Werczyńska; sygn. 432 s. Domitylla Helena Janasik; sygn. 434 s. Sewera Anna Filip; sygn. 471 s. Ascelina Ascelina Prajsnar; sygn. 478 s. Iwona Władysława Król; sygn. 493 s. Floriana Wiktoria Kapusta; sygn. 503 s. Teobalda Leokadia Bujnowska; sygn. 525 s. Bazylia Zofia Kazimiera Stolarska; sygn. 588 s. Damiana Eugenia Łaba; sygn. 589 s. Balbina Maria Bułka; sygn. 591 s. Huberta Jadwiga Tchórzewska; sygn. 593 s. Benona Sabina Kozera; sygn. 602 s. Leopolda Helena Strzelczyk; sygn. 604 s. Agata Stanisława Sobczyk; sygn. 605 s. Wiktoria Maria Siedlanowska; sygn. 617 s. Celestyna Franciszka Marianna Zgłobiś; sygn. 641 s. Aleksa Irena Stanisława Banakiewicz; sygn. 651 s. Ferdynanda Anna Buczak; sygn. 658 s. Anzelma Czesława Wandas; sygn. 683 s. Alodia Maria Ciuruś; sygn. 707 s. Radosława Jadwiga Maliszewska; sygn. 709 s. Donalda Henryka Pluta; sygn. 712 s. Oswalda Zenobia Urantówka; sygn. 714 s. Eulalia Antonina Cedro.
Archiwum Konferencji Wyższych Przełożonych Żeńskich Zgromadzeń Zakonnych w Polce [AKWPŻZZ], zesp. IX-2 Straty Kościoła w latach 1945–1971:
Archiwum Konferencji Wyższych Przełożonych Żeńskich Zgromadzeń Zakonnych w Polce [AKWPŻZZ], Utracone przez zgromadzenia zakonne nieruchomości w latach 1945–1964;
Archiwum Konferencji Wyższych Przełożonych Żeńskich Zgromadzeń Zakonnych w Polce [AKWPŻZZ], Wykaz szpitali zabranych na Ziemiach Zachodnich, Warszawa, 19 II 1971 r.
Dziennik Praw Państwa Polskiego 1919, Nr 63, poz. 371, Zasadnicza ustawa sanitarna z dnia 19 lipca 1919 r.
Dz.U. 1948, Nr 55, poz. 434, Ustawa z dnia 28 października 1948 r. o zakładach społecznych służby zdrowia i planowej gospodarce w służbie zdrowia.
Dudek M.D., Nekrolog s. Damiany Eugenii Łaby (1924–2001), [w:] Spoczęły przy Sercu Pana. Sylwetki zmarłych Służebnic Najśw. Serca Jezusowego 2001–2010, t. 7, red. J.M. Knurek, O.E. Podsadnia, F.J. Sankowska, Kraków 2010, s. 39–42.
Felisiak A., Nekrolog s. Donaldy Henryki Pluty (1926–2012), [w:] Spoczęły przy Sercu Pana. Sylwetki zmarłych Służebnic Najśw. Serca Jezusowego 2010–2020, t. 8, red. M. Gruca, H. Galas, Kraków 2021, s. 157–161.
Karmowska L.Z., Nekrolog s. Floriany Wiktorii Kapuścianki 1914–1964, [w:] eadem, Spoczęły przy Sercu Pana. Sylwetki zmarłych SS. Służebnic Najśw. Serca Jezusowego 1963–1976, t. 3, Krynica, Kraków 1990, s. 22–29.
Karmowska L.Z., Nekrolog s. Bronisławy Ludwiki Kosmowskiej 1880–1961, [w:] eadem, Spoczęły przy Sercu Pana. Sylwetki zmarłych SS. Służebnic Najśw. Serca Jezusowego 1944–1963, t. 2, cz. 2, Kraków 1989, s. 448–451.
Karmowska L.Z., Nekrolog s. Józefiny Janiny Mącik 1905–1967, [w:] eadem, Spoczęły przy Sercu Pana. Sylwetki zmarłych SS. Służebnic Najśw. Serca Jezusowego 1963–1976, t. 3, Krynica, Kraków 1990, s. 101–102.
Karmowska L.Z., Nekrolog s. Izydory Anny Kielian 1890–1971, [w:] eadem, Spoczęły przy Sercu Pana. Sylwetki zmarłych SS. Służebnic Najśw. Serca Jezusowego 1963–1976, t. 3, Krynica, Kraków 1990, s. 158–160.
Karmowska L.Z., Nekrolog s. Domitylli Heleny Janasik 1909–1982, [w:] eadem, Spoczęły przy Sercu Pana. Sylwetki zmarłych SS. Służebnic Najśw. Serca Jezusowego 1976–1985, t. 4, Krynica, Kraków 1992, s. 145–146.
Karmowska L.Z., Nekrolog s. Filomeny Marianny Wojtery 1889–1983, [w:] eadem, Spoczęły przy Sercu Pana. Sylwetki zmarłych SS. Służebnic Najśw. Serca Jezusowego 1976–1985, t. 4, Krynica, Kraków 1992, t. 4, s. 173–174.
Karmowska L.Z., Nekrolog s. Celiny Ludwiki Sychty 1902–1993, [w:] eadem, Spoczęły przy Sercu Pana. Sylwetki zmarłych SS. Służebnic Najśw. Serca Jezusowego 1986–1994, t. 5, Kraków 1994, s. 191–196.
Karmowska L.Z., Nekrolog s. Eufrazji Stanisławy Kołakowskiej 1908-1993, [w:] eadem, Spoczęły przy Sercu Pana. Sylwetki zmarłych SS. Służebnic Najśw. Serca Jezusowego 1986–1994, t. 5, Kraków 1994, s. 207–209.
Cebula K., Nikiel P.M., Kemnic P.A., Sztylc Ż., Zipzer T., Zgromadzenie sióstr św. Elżbiety w latach 1945–1989 w Polsce, Lublin 2018.
Chrzanowska H., Szpitale i pielęgniarstwo szpitalne w Polsce. Na marginesie Pierwszej Polskiej Wystawy Szpitalnictwa (10.IX.–10.X.1938), „Pielęgniarka Polska” 1938, t. 10, nr 12, s. 361–369.
Hałat M., Pielęgniarstwo zakonne w polskich szpitalach od 1939 r., „Medycyna Nowożytna” 2000, t. 7, z. 2, s. 103–146.
Kaczmarek E., Dlaczego przeszkadzały? Polityka władz partyjnych i rządowych wobec żeńskich zgromadzeń zakonnych w Polsce w latach 1945–1956, Warszawa 2007.
Kupczewska J.M., Biskupa Józefa Sebastiana Pelczara „Mój życiorys”, [w:] Święty Józef Sebastian Pelczar (1842–1924) rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego i biskup przemyski, red. A. Kubiś, J. Wołczański, Kraków 2005, s. 21–204.
Kupczewska J.M., Zgromadzenie Służebnic Najśw. Serca Jezusowego w latach 1945–1989, Lublin 2019.
Milik K., Wpływ Kościoła katolickiego na rozwój szpitalnictwa polskiego w XVI–XIX wieku, „Prace Naukowe Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie. Zeszyty Historyczne” 2019, t. 18, s. 69–83, https://doi.org/10.16926/zh.2019.18.04.
Mirek A., Likwidacja zakonnych placówek leczniczych przez władze komunistyczne w Polsce w latach 1945–1961, [w:] Zgromadzenia zakonne w medycynie i farmacji na Śląsku i Zagłębiu, red. B. Urbanek, Warszawa 2013, s. 205–216.
Mirek A., Śląskie szpitale bez pielęgniarek w habitach. Usuwanie sióstr zakonnych z placówek służby zdrowia po 1945 r., [w:] Szpitalnictwo na Górnym Śląsku. Szpitale polskie w XIX i XX wieku ze szczególnym uwzględnieniem regionu Śląska, red. A. Marek, B. Urbanek, Katowice 2016, s. 174–197.
Mirek A., Trudne lata – wielkie dni. Zakony żeńskie w PRL, Lublin, Ząbki 2015.
Nędza J.M., Zgromadzenie Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego (Servularum Sacratissimi Cordis Jesu) w latach 1939–1947, [w:] Żeńskie Zgromadzenia Zakonne w Polsce 1939–1947, t. 13, red. A. Chruszczewski, K. Dębowska, P.P. Gach, J. Kłoczowski, A. Siewierska, Lublin 1999, s. 7–85.
Opisy szpitalnego kościoła Świętego Ducha w Koninie z lat 1790 i 1836 w „Aktach miasta Konina”, oprac. P. Rybczyński, „Rocznik Koniński” 2015, t. 19, s. 189–200.
Podsadnia O.E., Posługa chorym w myśli zakonotwórczej bł. Józefa Sebastiana Pelczara, „Folia Historica Cracoviensia” 1997–1998, t. 4–5, s. 280–291.
Podstawy pielęgniarstwa. Teoria i praktyka. Skrypt dla studentów i absolwentów kierunków medycznych, red. J. Girzelska, Lublin 2023.
Surdacki M., Szpitalnictwo zakonne w średniowiecznej Polsce, „Roczniki Humanistyczne” 2015, t. 63, z. 2, s. 49–98, https://doi.org/10.18290/rh.2015.63.2-3.
Surdacki M., Działalność charytatywna zakonów żeńskich w Polsce do końca XVIII wieku, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 2015, t. 103, s. 237–271, https://doi.org/10.31743/abmk.12037.
Szady J., Posługa szpitalna Sióstr Miłosierdzia Wincentego à Paulo w Koninie w latach 1906–1938, „Polonia Maior Orientalis” 2024, t. 11, s. 165–178, https://doi.org/10.4467/27204006pmo.24.008.20302.
Szymański A., Akcja przejmowania szpitali wyznaniowych w oparciu o ustawę z 28 października 1948 r. o zakładach społecznych służby zdrowia i planowej gospodarce w służbie zdrowia, „Studia z Prawa Wyznaniowego” 2007, t. 10, s. 281–324.
Szymański A., Proces likwidacji działalności charytatywnej Kościoła katolickiego w sferze publicznoprawnej w latach 1944–1965. Studium historyczno-prawne, Opole 2010.
Włodarczyk-Czech E., Przejmowanie kościelnych placówek służby zdrowia oraz zakładów opieki społecznej w archidiecezji wrocławskiej w latach 1945–1956, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prawo” 2017, t. 324, s. 229–246, https://doi.org/10.19195/0524-4544.324.12.
Wrońska I., Polskie pielęgniarstwo 1921–1939, Lublin 1991.
Żurek J., Polityka oświatowa państwa wobec Kościoła katolickiego w Polsce w latach 1944–1976 (nauczanie religii w szkołach i parafiach), praca magisterska, Uniwersytet Warszawski, Warszawa 1996.
Historia Szpitala w Koninie, www.szpital-konin.pl/historia?utm_source=chatgpt.com [dostęp 1.06.2025].
Rybczyński P., Zajrzyjmy do szpitala, www.zapatrzeniwkonin.pl/zajrzyjmy-do-szpitala/ [dostęp 2.05.2025].
Informacje: Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 2025, Tom 70, Numer 4, s. 141-159
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 15.12.2025
Otrzymano: 24.10.2024
Zaakceptowano: 18.06.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Informacje o autorze:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 366
Liczba pobrań: 268